قرآن و اخلاق

بین اخلاق ( علم شایست ها و نشایست ها یا کسب فضایل و دفع رذایل- که ریشه در فطرت و خلقت ( وجدان) انسان دارد و قرآن بدین امر ناطق است(۱)- و قرآن و حتی اسلام و حتی دین به طور کلی، پیوند ژرفاژرف و تنگاتنگ برقرار است. حتی تا بدانجا می توان فرارفت و گفت دین با همه نورانیت و قدسیتش، در خدمت استکمال اخلاقی انسان هاست و هدف از ارسال رسل و انزال کتب، فرهنگ آموزی به مردم و پالودن دل و درون آنها و بیرون بردن آنها از تاریکی ( جهل و کفر) به سوی روشنایی ( علم و دین/ ایمان) است.(۲) حضرت ختمی مرتبت هم در حدیثی اصیل و صحیح فمروده اند: إنی بَعثتُ لِأُتَمَمَّ مَکارِمَ الأَخلاق(۳) ( من به رسالت از جانب خداوند برانگیخته شده ام که [به مدد کتاب و سنت] مکارم اخلاق را گسترش دهم و رو به کمال برم).ایزوتسو، اسلام شناس و قرآن شناس و قرآن شناس معاصر ژاپنی، و اولین مترجم قرآن کریم از نص مقدس عربی به ژاپنی و محقق در حکمت و عرفان اسلامی، در یکی از چند کتاب قرآن پژهانه خود می گوید که در [ کمتر کتابی از کتب مقدس، همچون] قرآن احکام شرعی با احکام اخلافی درهم سرشته و درهم تنیده اند. برای ملاحظه فهرستی از اخلاق حمیده که قرآن کریم به انواع بیان های دلنشین به آنها سفارش فرموده، و فهرستی از اخلاق رذیله که قرآن مجید با مؤثرترین زبان و بیان، انسان های غفلت زده و نفسانیت زده را از آنها پرهیز داده و به پرهیز از آنها پاداش می دهد. در این باره می توان به فرهنگ موضوعی قرآن کریم(۴)، و دانشنامه قرآن و قرآن پژوهی(۵) و فرهنگواره اخلاق در قرآن (۶)، مراجعه نمود.به عنوان آخرین جمله در این بحث گفتنی است که اخلاق، هم در عرفان، هم در ادبیات و هم در سلوک دینی نقش و نفوذ دارد و شرح عادی یا هنری آموزه هایش در متون عربی و فارسی و نظم و نثر قدیم و جدید، در فرهنگ اسلامی ما بسیار است.(۷)
پی نوشت ها :
۱٫ شمس، ۷-۱۰؛ قیامت، ۴٫۲٫ بقره، ۲۵۷؛ احزاب، ۴۳؛ حدید، ۹٫۳٫ پیام پیامبر، مجموعه ای از نامه ها، خطبه ها، وصایا، دعاها، تمثیل ها و سخنان جامع و فراگیر حضرت محمد (ص). تدوین و ترجمه بهاء الدین خرمشاهی و مسعود انصاری، تهران، جامی، ۱۳۷۶، ص ۳۲۸ در مبحث «اخلاق نیکو». شماره ۶؛ که به کهن ترین اسناد و مجامیع حدیث فریقین که این حدیث در آن آمده هم ارجاع دارد.۴٫ فرهنگ موضوعی قرآن مجید/ الفهرست الموضوعی للقرآن الکریم، تدوین کامران فانی و بهاء الدین خرمشاهی. تهران، ناهید، چاپ چهارم، ۱۳۷۹، ذیل « الاخلاق الحمیده» و « الاخلاق الرذیله».5. دانشنامه قران و قرآن پژوهشی، به کوشش بهاء الدین خرمشاهی، تهران، دوستان، ۱۳۷۷٫۶٫ فرهنگواره اخلاق در قرآن، تألیف جعفر شعار، ویرایش، تهران، مجلس درس قرآن، ۱۳۷۵٫۷٫ ادیات منظوم عربی فارسی و ادبیات منظور به سایر زبان های کشورهای اسلامی دارای سه ستون یا رکن معنای عظیم است: الف: عشق اعم از آسمانی ( الهی/ عرفانی) و زمینی ( انسانی)، ب: عرفان، پ: اخلاق، فی المثل به آثار سنایی، عطار، مولانا، سعدی، و حافظ از این نظر و منظر عرفانی بنگرید، و غالباً فرآورد در هم تنیده ای است از هر سه.منبع مقاله :خرمشاهی، بهاء الدین؛ ( ۱۳۹۰)،قرآن در زندگی و فرهنگ عامه، تهران، مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر، چاپ اول
 

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.