تاریخ انتشار : ۲۹ دی ۱۳۹۶


۱- وفات شیخ کاظم بغدای{اُزری}(۱۲۱۱ هجری قمری)
۲- صدور حکم تحریم تنباکو توسط میرزای بزرگ شیرازی(۱۳۰۹ هجری قمری)
۳- درگذشت محمد ابراهیم آیتی محقق و مترجم (۱۳۸۴ هجری قمری)

 

۱- وفات شیخ کاظم بغدای{اُزری}(۱۲۱۱ هجری قمری)

کاظم بن محمد تمیمی بغدادی و مشهور به “ملاکاظم ازری” شاعر مدیحه سرای شیعه در سال ۱۱۴۳ ه.ق در محله رأس القریه بغداد به دنیا آمد.
پدرش محمد و برادرش شیخ محمدرضا که او نیز ادیب و شاعر توانا و مداح اهل بیت (علیهم السلام) بودند. این خاندان خود را از نسل “عبدالصمدبن علی ازری بغدادی تمیمی” می‌دانستند.
ملاکاظم ابتدا در بغداد تحصیلات خود را شروع کرد و سپس در نجف، ادبیات عرب، فقه و اصول را نزد اساتید بزرگ تعلیم گرفت. اما از آنجا که میل زیادی به ادبیات به ویژه شعر داشت از مدرسه کناره گرفت. در ۱۷ سالگی به حج رفت و قصیده‌ای راجع به حج خودش سرود. در واقع قبل از ۲۰ سالگی به سرودن شعر پرداخت. البته اطلاعات او را درباره تاریخ، تفسیر، حدیث و فلسفه دیگران اعتراف دارند.
موضوع قصیده معروف و حماسهٔ اُزری که از آن به عناوین مختلف؛ قصیده هائیه «الفیه، قرآن الشعر الاکبر و فرقان الفصل الازهر» یاد شده عبارت است از: مدح پیغمبر (صلی الله علیه و آله) و اهل بیت آن حضرت، مدح امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) و بیان فداکاریهای حضرتش در غزوات مهم اسلامی و اشاره به حوادث مهم قبل از وفات و بعد از وفات پیغمبر (صلی الله علیه و آله).
اهمیت این قصیده به قدری است که «صاحب جواهر» اجر و ثواب اخروی این قصیده را بر اجر کتاب جواهر خود ترجیح می‌داد و آرزو می‌کرد، کاش ثواب قصیده در نامه عمل او و ثواب جواهر در نامه عمل اُزری ثبت شود.
شیخ عباس قمی هم بعضی از ابیات آن را در مفاتیح الجنان در کنار ادعیه معصومین، آورده است. شاید بتوان ادعا کرد که ازری با این قصیده در دوره معاصر ادب عرب، مکتبی پدید آورد که مورد تقلید شاعران بعد از او شد.
اصل آن در طوماری نوشته شده بود، و بیش از هزار بیت داشته که در اثر نفوذ موریانه، بیش از چهارصد بیت آن از بین می‌رود و ۵۸۱ بیت آن باقی می‌ماند. این اثر نفیس توسط سید صدرالدین عاملی کشف شد، و در دسترس دانشمندان قرار گرفت.
شیخ ملاکاظم، اشعاری دیگری هم سروده که از آن جمله می‌توان به اشعاری در شفاعت خواهی از امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) در دفع بلا از بغداد و مرثیه‌ای درباره امام حسین (علیه السلام) اشاره کرد.
وی در سن ۸۰ سالگی سال ۱۲۱۱ ه.ق در کاظمین وفات نمود و در سردابی که معروف به قبر مرحوم سید مرتضی است دفن گردید.

۲- صدور حکم تحریم تنباکو توسط میرزای بزرگ شیرازی(۱۳۰۹ هجری قمری)

در سدهٔ ۱۳ ه.ق ایران صحنهٔ رقابت‌های سیاسی و اقتصادی میان دو دولت روسیه تزاری و بریتانیا بود. هر یک از دو دولت نیرومند می‌کوشیدند با گرفتن امتیازها و انحصارهای گوناگون، نفوذ خود را در ایران گسترش دهند. از جملهٔ این امتیازات، انحصار بازرگانی توتون و تنباکو بود که به عرصه‌ای برای ابراز نارضایی عمومی از دستگاه حکومت، و مخالفت اصولی علمای دینی با نفوذ بیگانگان تبدیل شد.
این امتیاز که در ضمن قراردادی در ۱۵ فصل به امضای ناصرالدین شاه در ۲۸ رجب ۱۳۰۷ ه.ق رسید در ایران به قرارداد رژی، و شرکت عامل آن نیز به کمپانی رژی معروف شد. (رژی در زبان فرانسه به معنای انحصار در معاملات بازرگانی است.)
به موجب این قرارداد که به امضای سرهنری ولف وزیر مختار انگلستان نیز رسید، دولت ایران در برابر دریافت سالانه ۱۵ هزار لیره و یک چهارم سود سالانه، امتیاز کلیهٔ معاملات داخلی و خارجی توتون و تنباکو را به مدت ۵۰ سال به تالبوت و شرکایش واگذار کرد.
شرکت رژی در اولین اقدام برای به کار انداختن مفاد امتیاز، اعلام کرد که دارندگان تنباکو باید کالای خود را فقط به شرکت بفروشند؛ و برای متخلفان مجازات‌های سخت مقرر شد و شرکت مهلتی ۶ ماهه مقرر کرد که از تاریخ ۷ جمادی الاول ۱۳۰۹ ه.ق کلیـهٔ عملیات بازرگانی توتون و تنباکو باید با اجازه و زیرنظر او باشد.
نارضایتی گستردهٔ همگانی از شاه و دولتمردان در ایران و نیز مخالفت بسیاری از اصلاح طلبان و بازرگانان با امتیازاتی که به خارجیان داده شده بود، موجب تحرک و تمرکز آنان بر قضیهٔ تنباکو شد.
در شهرهای مختلف کشور از سوی روحانیت و مردم مخالفت‌های جدی آغاز شد و در پی این مخالفت‌ها، کشتار و تبعید شخصیت‌ها از سوی دربار انجام گرفت.
در این میان حضور میرزا حسن شیرازی-مرجع تقلید شیعیان- که پیش از صدور حکم تحریم، از طریق علمای بلاد از میزان نارضایتی عمومی از قرارداد رژی اطلاع یافته بود بسیار تاثیرگذار بود.
ابتدا میرزای شیرازی تلگرافی برای ناصرالدین شاه ارسال کرد و در آن صریحاً از اعطای امتیاز بانک و توتون و تنباکو و راه آهن و نظایر آن به بیگانگان و مداخلهٔ آنها در امور کشور انتقاد کرد و از شاه خواست «این مفاسد را به احسن وجه تدارک» نماید. که البته به دستور شاه کارپرداز ایران در بغداد، با میرزای شیرازی دیدار کرد و لغو قرارداد را به کلی غیرممکن خواند اما میرزا قانع نشد و برخواسته‌های خود پافشاری کرد.
فکر تحریم تنباکو نخستین بار در اصفهان از سوی آقا نجفی مطرح شد و در همان جا نیز پیش از تحریم سراسری به اجرا درآمد هرچند این حکم در خارج از اصفهان نفوذ نیافت. ظل السلطان علمای اصفهان را برای لغو حکم زیر فشار گذاشت و از آنان خواست یا در انظار عموم قلیان بکشند و یا از شهر خارج شوند.
در تهـران نیز با نزدیک شـدن پایان مهلت ۶ ماهه، تحرک جدیدی آغاز شد. حاج میرزا حسن آشتیانی، مجتهد با نفوذ و مخالفِ جدّی قرارداد، چند بار با شاه و امین السلطان دیدار کرد و ضررهای امتیاز رژی و مخالفت علما و مردم و بازرگانان را یادآور شد.
در اوایل ربیع الثانی ۱۳۰۹ ه.ق میرزای شیرازی دوباره برای شاه تلگرافی فرستاد. این تلگراف لحنی صریح‌تر داشت و میرزا با یادآوری خطرات مداخله و سلطهٔ خارجی بر امور معیشتی و بازرگانی مسلمین، گوشزد کرده بود که «مفاسد انفاذ این امور به مراتب، اعظم از صرف نظر از آنها ست.»
در این میان ادارهٔ رژی اعلام کرد که با پایان مهلت ۶ ماهه خرید و فروش توتون تنباکو و صادرات آن منحصر به کمپانی خواهد بود. در تهران و شهرهای دیگر نگرانی و نارضایتی مردم بالا گرفت.
در اول جمادی الاولی ۱۳۰۹ ه.ق صورت استفتایی از میرزای شیرازی دربارهٔ کشیدن قلیان «با وضعی که از بابت عمل تنباکو پیش آمده» به این عبارت که: (بسم الله الرحمن الرحیم؛ الیوم استعمال توتون و تنباکو بِأیِّ نَحوٍ کان در حکم محاربه با امام زمان “عجل الله تعالی فرجه” است.) در تهران منتشر شد.
مردم با خوشحالی و هیجان از این حکم استقبال کردند. با وجود سخت گیری مأموران دولتی حکم تحریم به سرعت تکثیر و منتشر شد و از طرف علما و تجار به تمام شهرهای ایران مخابره گردید.
حکم تحریم تنباکو با شور و هیجان، سرعت و دقت و انضباط کامل از سوی تمام طبقات مردم به کار بسته شد و به نماد همبستگی ملی تبدیل گردید. کسانی که چندان پایبند رعایت احکام شرعی نبودند و «در مرئی و منظر خاص و عام مرتکب هر نوع گناه می‌شدند» فرنگی مآبان، اقلیت‌های مذهبی، کارکنان و خدمتکاران دربار و آبدارخانهٔ شاه، درباریان و رجال دولتی و حتی همسران ناصرالدین شاه نیز با التزام کامل فتوای تحریم را رعایت می‌کردند.

۳- درگذشت محمد ابراهیم آیتی محقق و مترجم (۱۳۸۴ هجری قمری)

محمدابراهیم آیتی در روستای گارزار بیرجند زاده شد. پدرش شیخ محمد قائنی پیش نماز گارزار بود. او از هفت سالگی به مکتب رفت و مقدمات ادب عرب را تا پایان کتاب هدایه نزد پدر فرا گرفت. پس از درگذشت پدرش او نزد ملأ عبدالله گارزاری و ملأ ابراهیم بویگی به خواندن شرح الفیه ابن مالک و سیوطی و شرح جامی مشغول شد.
آیتی در سیزده سالگی با اجازه مادر برای ادامه تحصیل به بیرجند سفر کرد و در مدرسه معصومیه بیرجند، حاشیه ملأ عبدالله، بخشی از شرح شمسیه، شرح نظام، مغنی اللبیب، مطول تفتازانی، معالم الاصول، تبصره علامه حلی و شرح لمعه را نزد مدرسانی همچون شیخ محمد باقر بیرجندی، شیخ محمد حسین آیتی، شیخ غلام رضا فاضل و شیخ محمد علی ربانی و ملأ محمد دهکی تلمذ کرد.
وی در ۱۸ سالگی به مشهد رفت و در مدرسه باقریه، دروس سطح حوزه را نزد استادانی همچون شیخ هاشم قزوینی، شیخ مرتضی قزوینی، سید حسین سبزواری، ادیب نیشابوری و شیخ حسن پایین خیابانی فرا گرفت.
او به مدت دو سال نیز در درس خارج فقه و اصول آقا میرزا مهدی اصفهانی حاضر شد و نیز از درس شرح منظومۀ آقا میرزا مهدی شهیدی عسکری بهره برد.
پس از آن به بیرجند بازگشت و نُه سال به وعظ، تبلیغ و تدریس پرداخت. سپس راهی تهران شد. او در این دوران زبان انگلیسی را فرا گرفت و به سرعت در مجامع علمی تهران شناخته شد.
وی دعوت بدیع الزمان فروزانفر، رییس دانشکده معقول و منقول و مؤسسه وعظ و تبلیغ اسلامی دانشگاه تهران را پذیرفت و در آن دانشکده به تدریس تاریخ اسلام، تاریخ تمدن اسلام، فقه و فقه الحدیث در مقاطع گوناگون پرداخت.
آیتی هم زمان با تدریس، در دانشگاه ادامه تحصیل داد و در رشته فلسفه اسلامی از دانشکده معقول و منقول دانشگاه تهران دکتری گرفت. پایان نامه او در موضوع مقولات و آراء مربوط به آن بود.
همچنین با دوستان علاقه مند به امور فرهنگی، به نشر کتاب روی آورد و و با همکاری آنان سازمانی به نام شرکت انتشار تأسیس کرد.
آیتی در تحقیق علوم دینی و حوزوی و دانش‌های دیگر، از روش‌های نو پژوهش علمی بهره گرفته است. او با روش جدید به پژوهش در تاریخ اسلام پرداخته است.
وی نویسنده کتاب تاریخ آندلس و کتاب تاریخ پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) و نیز مترجم تاریخ یعقوبی به زبان فارسی می‌باشد.
سرانجام محمدابراهیم آیتی در اثر سانحه تصادف اتومبیل در یکم جمادی الاولی سال ۱۳۸۴ ه.ق درگذشت. جنازه او به شهر قم حمل شد و به دستور آیت الله مرعشی نجفی در قبرستان ابوحسین و در ایوان اختصاصی آن که مدفن چند تن از علمای شیعه است به خاک سپرده شد.

 


برچسب ها :
، ، ، ،
دیدگاه ها
تازه ترین مطالب
کلمه مولی در حدیث غدیر به چه معناست؟

کلمه مولی در حدیث غدیر به چه معناست؟

کلمه «مولی» در حدیث غدیر از منظر علمای اهل سنت چگونه است؟

کلمه «مولی» در حدیث غدیر از منظر علمای اهل سنت چگونه است؟

چه نامها و صفاتی در روایات برای روز غدیر ذکر شده است؟

چه نامها و صفاتی در روایات برای روز غدیر ذکر شده است؟

آیا روایت حسن مثنی در انکار دلالت حدیث غدیر ، صحت دارد ؟

آیا روایت حسن مثنی در انکار دلالت حدیث غدیر ، صحت دارد ؟

سجده بر تربت امام حسین(ع)

سجده بر تربت امام حسین(ع)

«من کنت مولاه فهذا علی مولاه»، این سخن پیامبر خدا(ص) تنها یک جمله خبری است و هیچ توصیه‌ای در آن وجود ندارد که ولایت علی(ع) را بپذیریم؟

«من کنت مولاه فهذا علی مولاه»، این سخن پیامبر خدا(ص) تنها یک جمله خبری است و هیچ توصیه‌ای در آن وجود ندارد که ولایت علی(ع) را بپذیریم؟

آیا امام علی(ع) از کودکی دارای تمام مقامات معنوی بوده و روز غدیر تنها برای یک نصب تشریعی بود؟

آیا امام علی(ع) از کودکی دارای تمام مقامات معنوی بوده و روز غدیر تنها برای یک نصب تشریعی بود؟

آیا پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) در واقع، از طرح علنی جانشینی در غدیر خم واهمه داشت؟

آیا پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله) در واقع، از طرح علنی جانشینی در غدیر خم واهمه داشت؟

در جریان غدیر خم ولایت سیاسی مد نظر پیامبر بوده است یا ولایت دینی و عرفانی؟

در جریان غدیر خم ولایت سیاسی مد نظر پیامبر بوده است یا ولایت دینی و عرفانی؟

آیا حدیث غدیر از طریق زنان هم نقل شده است ؟

آیا حدیث غدیر از طریق زنان هم نقل شده است ؟

قرآن و آبادی زمین

قرآن و آبادی زمین

سبک زندگی قرآنی امام حسین (علیه السلام)

سبک زندگی قرآنی امام حسین (علیه السلام)

معنی «اللهم وال من والاه و عاد من عاداه» که پیامبر(ص) در غدیر خم فرمودند چیست؟

معنی «اللهم وال من والاه و عاد من عاداه» که پیامبر(ص) در غدیر خم فرمودند چیست؟

نظر ابن جریر طبری در مورد واقعه غدیر خم و ولایت امام علی(ع) چیست؟

نظر ابن جریر طبری در مورد واقعه غدیر خم و ولایت امام علی(ع) چیست؟

تفاوت بین «اکمال» و «اتمام» در آیاتی مانند آیه غدیر در چیست؟

تفاوت بین «اکمال» و «اتمام» در آیاتی مانند آیه غدیر در چیست؟

مطالب مرتبط