آیا آسمان‌ها، زمین و کوه‌‌ها نیز مانند انسان‌ها دارای قدرت تعقل و اختیار در انتخاب هستند؟

متن کامل پرسش
چرا قرآن درباره آسمان، زمین و کوه‌‌ها می‌فرماید که تعقل کردند؟ آیا مگر مخلوقات دیگر جز انسان دارای تعقل هستند؟!

پاسخ
از نظر قرآن کریم و بر اساس مبانی فلسفه و عرفان، تمام موجودات – چه انسان و چه غیر انسان – دارای شعور و ادراک هستند که البته با توجه به استعدادها و قابلیت‌هایی که از طرف خدا به آنها داده شده، این شعور و ادراک دارای درجات متفاوتی می‌باشد.
در همین راستا، آیات متعددی از قرآن بیان می‌دارند که تمام موجودات تسبیح‌گوی خداوند هستند؛ مانند: «آسمان‌هاى هفت‌گانه و زمین و کسانى که در آنها هستند، همه تسبیح او می‌گویند و هیچ موجودى نیست که تسبیح و حمد او نگوید، ولى شما تسبیح آنها را نمی‌فهمید، او بردبار و آمرزنده است».[۱]
در این آیه هر چند به صورت مستقیم به شعور و ادراک موجودات اشاره نشده است، اما روشن است که تسبیح و تحمید فرع بر شعور و ادراک است.[۲]
آیه‌ای دیگر بیان می‌کند آسمان و زمین از تحمل بار امانت الهی شانه خالی کردند: «ما به آسمان‌ها و زمین و کوه‌‏ها امانت را عرضه کردیم. همه از تحمل آن بازماندند و سخت بیمناک شدند، ولى انسان آن را برداشت. براستى که انسان بسیار ستم‌کار و نادان بود».[۳]
از این آیه نیز می‌توان شعور آسمان و زمین را به عنوان موجوداتی مادی استنباط کرد؛ زیرا شانه خالی کردن از تحمل بار امانت و نپذیرفتن آن، بدون ادراک و شعور نسبت به امانت مورد نظر، معنایی نخواهد داشت.
آیه‌ دیگری هم داریم که امکان خشوع و خضوع کوه‌‌ها را مطرح می‌کند: «اگر این قرآن را بر کوهى نازل می‌کردیم، می‌دیدى که در برابر آن خاشع می‌شود و از خوف خدا می‌شکافد! اینها مثال‌هایى است که براى مردم می‌زنیم، شاید در آن بیندیشید».[۴]
عارفان و اهل معرفت نیز معتقدند که همه موجودات شعور دارند؛ آنان بر این باورند که عشق، حیات و شعور در تمام موجودات سریان دارد.[۵]

[۱]. اسراء، ۴۴٫
[۲]. ر. ک: چگونه جمادات و نباتات حضرت حق را تسبیح می کنند؟ // معنای دقیق کلماتی چون الحمد لله و سبحان الله و نیز تفاوتی که بین این دو وجود دارد را بیان نمائید. ///  فرق تسبیح در سه آیه (اسرا، ۴۴ و شورا، ۵ و رعد، ۱۳) چیست؟

[۳]. احزاب، ۷۲٫
[۴]. حشر، ۲۱
[۵]. صدر المتألهین، المبدأ و المعاد، ص ‏۲۱۳۷، تهران، انجمن حکمت و فلسفه ایران، ۱۳۵۴ش؛ صدر المتألهین، الحکمه المتعالیه فى الاسفار العقلیه الاربعه، ج ۷، ص ۱۵۳، بیروت، دار احیاء التراث، چاپ سوم، ۱۹۸۱م، جمعى از نویسندگان، دومین یادنامه علامه طباطبائى، ص۳۰، تهران، مؤسسه مطالعاتى و تحقیقات فرهنگى، چاپ اول، ۱۳۶۳ش.

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.