صفحه اصلی > مرکز اطلاعات > شیعه پاسخ می دهد > تاریخ - شیعه پاسخ میدهد > عمار بن یاسر که بود و چه نقشی در معادلات صدر اسلام داشت؟
تاریخ انتشار : ۲۷ تیر ۱۳۹۶


پاسخ :

«عمار بن یاسر بن عامر»، کنیه‌اش «ابویقظان»، و حلیف (هم‌پیمان) بنی مخزوم بود.[۱] نسب عمار به خاندان «عنس بن مالک» از قبایل قحطانی و ساکن یمن می‌رسد. یاسر پدر عمار در جوانی به مکه آمد و در آن‌جا اقامت کرد و با ابوحذیفه که از بنی مخزوم بود پیمان بست.[۲]

درباره زندگی‌نامه و شخصیت عمار بن یاسر به نکاتی اشاره می‌شود:
۱)  عمار و پدر و مادرش از جمله اولین مسلمانان بودند.[۳] بر اساس روایتی، وی بعد از سی و چند نفر مسلمان شد[۴] و بنابر روایتی دیگر، او یکی از هفت مسلمان نخستین بود.[۵] عمار، برادرش عبدالله، پدرش یاسر و مادرش سمیه، بلال، خَبّاب، و صُهَیب، به دست قریش به شدیدترین وجهی شکنجه شدند تا از اسلام روگردان شوند. سمیه و یاسر در اثر این شکنجه‌ها جان دادند. آنها نخستین شهدای اسلام بودند.[۶]

مشرکان، عمار را نیز وادار به ناسزاگویی به پیامبر(ص) کردند، اما پیامبر اکرم(ص) عذر او را پذیرفت و به او فرمود اگر دیگربار نیز مجبورش کردند، چنین کند. در پی این ماجرا بود که این آیه نازل شد: «هر کس پس از ایمان آوردن خود، به خدا کفر ورزد [عذابى سخت خواهد داشت‏] مگر آن‌کس که مجبور شده ولى‏ قلبش به ایمان اطمینان دارد. لیکن هر که سینه‌اش به کفر گشاده گردد خشم خدا بر آنان است و برایشان عذابى بزرگ خواهد بود».[۷]

۲)  برخی گزارش‌ها نیز حاکی از آن است که عمار از جمله مهاجران به حبشه بود.[۸]

۳) عمار از اولین افرادی بود که به مدینه هجرت کرد و در ساخت مسجد قبا که اولین مسجد اسلامی بود نیز همکاری داشت.[۹] وی از صحابه نزدیک به پیامبر اسلام بود و در جنگ‌های ‌حضرتشان حضوری فعال داشت.[۱۰]

۴)  روایاتی از پیامبر اسلام(ص) در فضایل عمار نقل شده است؛ از جمله این‌که آن‌حضرت فرمود:
«بهشت مشتاق علی، عمار، سلمان و بلال است».[۱۱]

«عمار با حق است و حق با عمار، عمار گرد حق می‌چرخد هرجا که باشد»،[۱۲] و «قاتل عمار در آتش است».[۱۳]

۵) عمار در کنار سلمان، مقداد، ابوذر از نخستین شیعیانی بودند که در زمان پیامبر(ص) نیز بدین نام شناخته می‌شدند.[۱۴]

عمار در دفاع از حق علی بن ابی‌طالب(ع) از بیعت با ابوبکر سرباز زد.[۱۵] اما بعد از بیعت امام علی(ع) مانند حضرتشان با حکومت وقت همکاری می کرد. وی در زمان خلیفه اول در جنگ یمامه شرکت کرد و در این جنگ بود که گوشش بریده شد.[۱۶]

عمار در دوران خلافت عمر فرماندار شهر کوفه و فرمانده سپاه مسلمانان در این شهر شد.[۱۷] در دوران فرماندهی او بود که جنگ نهاوند روی داد و بخشی از مناطق داخلی ایران فتح شد.[۱۸] اما بعد از چندی از این منصب عزل شد.[۱۹] بیشتر منابع تاریخی علت عزل وی را به روشنی بیان نکرده‌اند. اما در برخی از این گزارش‌ها، علت آن؛ اعتراض مردم به ضعف عمار و بی‌اطلاعی وی از سیاست بوده است![۲۰]

در زمان خلیفه سوم مشاجراتی شدید میان وی و عمار درگرفت. یکی از این موارد اعتراض عمار به تبعید ابوذر به ربذه بود که به مشاجره شدیدی بین عمار و عثمان انجامید و عمار به دستور عثمان به سختی کتک خورد. عثمان قصد داشت عمار را نیز مانند ابوذر از مدینه تبعید کند، اما با اعتراض بنی مخزوم و امام علی(ع) از این کار منصرف شد.[۲۱] گزارش دیگر، ضرب و شتم عمار را زمانی ذکر کرده است که عمار به نحوه تقسیم بیت المال از سوی عثمان اعتراض و به این سخن خلیفه که نحوه مصرف بیت ‌المال را از اختیارات خود می‌دانست، انتقاد کرد.[۲۲]

برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که عمار در ماجرای شورش بر عثمان با معترضان همراهی داشت. او در مصر به آنان پیوست و در مدینه نیز در جریان محاصره عثمان شرکت داشت.[۲۳]

عمار یاسر از طرفداران خلافت حضرت علی(ع) بود. در زمان وفات عمر و ماجرای تشکیل شورای تعیین خلیفه، در گفت‌وگویی با عبدالرحمن بن عوف به او توصیه کرد علی(ع) را انتخاب کند تا مردم دچار تفرقه نشوند.[۲۴] بعد از کشته شدن عثمان، عمار از جمله افرادی بود که مردم را به بیعت با علی(ع) دعوت می‌کردند.[۲۵]

وی در حکومت امام علی(ع) در جنگ‌های جمل و صفین شرکت داشت. در جمل، فرمانده میسره (سمت چپ) لشکر امام(ع) بود.[۲۶] و در روز سوم جنگ صفین نیز وی فرمانده لشکر امام(ع) بود.[۲۷]

۶) عمار در جنگ صفین سال ۳۷هـ.ق. به شهادت رسید.[۲۸] پس از شهادت عمار، امام علی(ع) بر او نماز گزارد.[۲۹]

شهادت عمار در جنگ صفین به دست سپاهیان معاویه، همواره یکی از دلایل مهم حقانیت علی(ع) در این نبرد و طغیان معاویه دانسته شده است. دلیل این مسئله، شهرت حدیثی از پیامبر(ص) بود که بیان می‌کرد کشندگان عمار، گروهی باغی (یعنی گروه خارج از اطاعت امام عادل) هستند.[۳۰] این حدیث از صحیح‌ترین احادیث بوده و به صورت متواتر در منابع روایی اهل‌سنت و شیعه نقل شده است.[۳۱]

[۱]. ابن اثیر جزری، علی بن محمد، اسد الغابه فی معرفه الصحابه، ج ۳، ص ۶۲۶، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق.
[۲]. همان، ص ۶۲۷؛ طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، ج ۱۱، ص ۵۶۳، بیروت، دار التراث، چاپ دوم، ۱۳۸۷ق.
[۳]. أسدالغابه، ج ‏۳، ص ۶۲۷٫
[۴]. همان؛ بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، ج ۱، ص ۱۵۸، بیروت، دار الفکر، چاپ اول، ۱۴۱۷ق.
[۵]. بیهقی، ابو بکر احمد بن حسین، دلائل النبوه و معرفه أحوال صاحب الشریعه، ج ۲، ص ۲۸۱، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۰۵ق؛ ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج ۴، ص ۴۷۳، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ اول، ۱۴۱۵ق.
[۶]. أسدالغابه، ج ‏۳، ص ۶۲۷؛ یعقوبی، احمد بن أبی یعقوب‏، تاریخ الیعقوبی، ج ۲، ص ۲۸، بیروت، دار صادر، چاپ اول، بی‌تا.
[۷]. نحل، ۱۰۶؛ قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، ج ۱، ص ۳۹۰، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۴۰۴ق؛ أسدالغابه، ج ‏۳، ص ۶۲۷٫
[۸]. ابن هشام،عبد الملک، السیره النبویه، ج ‏۱، ص ۳۳۰ و ۳۶۷، بیروت، دار المعرفه، چاپ اول، بی‌تا؛ تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، ج ‏۲، ص ۳۳۰؛ أنساب ‏الأشراف، ج ‏۱، ص ۲۱۱٫
[۹]. أسدالغابه، ج ‏۳، ص ۶۳۰٫
[۱۰]. ابن سعد کاتب واقدی، محمد بن سعد‏، الطبقات الکبری‏، ج ۳، ص ۱۹۰، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ دوم، ۱۴۱۸ق.
[۱۱]. ابن عبدالبر، یوسف بن عبد الله‏، الاستیعاب فی معرفه الأصحاب، ج ۳، ص ۱۱۳۸، بیروت، دار الجیل، چاپ اول، ۱۴۱۲ق؛ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۳۱، ص ۲۰۲، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
[۱۲]. شیخ صدوق، علل الشرائع، ج ۱، ص ۲۲۳، قم، کتاب فروشی داوری، چاپ اول، ۱۳۸۵ش؛ متقی هندی، علاء الدین علی بن حسام الدین، کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال، ج ۱۳، ص ۵۳۹، بیروت، مؤسسه الرساله، چاپ پنجم، ۱۴۰۱ق.
[۱۳]. کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال، ج ۱۳، ص ۵۳۹٫
[۱۴]. نوبختی، حسن بن موسى‏، فرق الشیعه، ص ۱۸، بیروت، دار الأضواء، چاپ دوم‏، ۱۴۰۴ق.
[۱۵]. تاریخ ‏الیعقوبى، ج ‏۲، ص ۱۲۴٫
[۱۶]. الاستیعاب، ج ‏۳، ص ۱۱۳۶٫
[۱۷]. تاریخ الامم و الملوک(تاریخ طبری)، ج ‏۴، ص ۱۴۴٫
[۱۸]. نک: همان، ص ۱۳۸؛ دینوری، ابو حنیفه احمد بن داود، الاخبار الطوال، ص ۱۳۴، قم، منشورات الرضی، ۱۳۶۸ش.
[۱۹]. الاستیعاب، ج ‏۲، ص ۶۰۹٫
[۲۰]. بلاذری، أبو الحسن أحمد بن یحیى‏، فتوح ‏البلدان، ص ۲۷۴، بیروت، دار و مکتبه الهلال، ۱۹۸۸م؛ ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الاسلام، ج ۳، ص ۵۸۰، بیروت، دار الکتاب العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
[۲۱]. تاریخ ‏الیعقوبى، ج ‏۲، ص ۱۷۳؛ ابن اعثم کوفی، احمد بن اعثم، الفتوح، ج ۲، ص ۳۷۸، بیروت، دار الاضواء، ۱۴۱۱ق.
[۲۲]. مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، ج ‏۵، ص ۲۰۲ – ۲۰۳، بور سعید، مکتبه الثقافه الدینیه، بی‌تا.
[۲۳].  أنساب ‏الأشراف، ج ‏۵، ص ۵۴۹٫
[۲۴]. البدء و التاریخ، ج ‏۵، ص ۱۹۱٫
[۲۵]. طوسی، محمد بن حسن‏، الامالی، ص ۷۲۸، قم، دار الثقافه، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
[۲۶]. شیخ مفید، الجمل و النصره لسید العتره فی حرب البصره، ص ۳۳۶، قم، کنگره شیخ مفید، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
[۲۷]. أنساب ‏الأشراف، ج ‏۲، ص ۳۰۳٫
[۲۸]. همان، ص ۳۱۰؛ أسد الغابه، ج ‏۳، ص ۶۳۲٫
[۲۹]. الطبقات ‏الکبرى، ج ‏۳، ص ۱۹۸٫
[۳۰]. نک: همان، ص ۱۹۰ – ۱۹۲٫
[۳۱]. الاستیعاب، ج ‏۳، ص ۱۱۴۰٫


برچسب ها :
، ، ، ، ، ،
دیدگاه ها
تازه ترین مطالب
نشست تخصصی “وضعیت شناسی داخلی و خارجی و راه های برون رفت از وضعیت موجود”

نشست تخصصی “وضعیت شناسی داخلی و خارجی و راه های برون رفت از وضعیت موجود”

ابراهیمی اصل:  آمریکا و اسرائیل جنگی نرم افزاری ضد ایران شروع کرده اند که هزینه آن را سعودی می دهد

ابراهیمی اصل: آمریکا و اسرائیل جنگی نرم افزاری ضد ایران شروع کرده اند که هزینه آن را سعودی می دهد

راه بازگشت دوباره به قرآن و عترت

راه بازگشت دوباره به قرآن و عترت

تفاوت مقام معصومان با مقربانی مانند حضرت عباس علیهم السلام

تفاوت مقام معصومان با مقربانی مانند حضرت عباس علیهم السلام

پاسخ به ده شبهه وهابیت پیرامون غدیر

پاسخ به ده شبهه وهابیت پیرامون غدیر

حدیث غدیر در نهج البلاغه

حدیث غدیر در نهج البلاغه

آیا بر اساس روایتی در کافی، شیعه معتقد است که تعداد آیات قرآن که جبرئیل بر پیامبر(ص) نازل کرده بود، هفده هزار آیه بود؟!

آیا بر اساس روایتی در کافی، شیعه معتقد است که تعداد آیات قرآن که جبرئیل بر پیامبر(ص) نازل کرده بود، هفده هزار آیه بود؟!

آیا پیامبران به آمدن ائمه معصومین بشارت دادند؟

آیا پیامبران به آمدن ائمه معصومین بشارت دادند؟

سالگرد ارتحال مرجع عالی قدر تشیع ایت الله بروجردی(رحمت الله)

سالگرد ارتحال مرجع عالی قدر تشیع ایت الله بروجردی(رحمت الله)

ضوابط و احکام بدعت از نگاه مذاهب فقهى‏

ضوابط و احکام بدعت از نگاه مذاهب فقهى‏

آثار سیاسى- اجتماعى جریان‏هاى تکفیرى بر عقب ‏ماندگى کشورهاى اسلامى‏

آثار سیاسى- اجتماعى جریان‏هاى تکفیرى بر عقب ‏ماندگى کشورهاى اسلامى‏

حدیث سفینه و مساله توسل

حدیث سفینه و مساله توسل

تقویم شیعه پانزدهم شوال

تقویم شیعه پانزدهم شوال

مراسم شصتمین سالگرد زعیم عالیقدر جهان تشیع حضرت آیت الله العظمی بروجردی(قدس سره)

مراسم شصتمین سالگرد زعیم عالیقدر جهان تشیع حضرت آیت الله العظمی بروجردی(قدس سره)

برگزاری دوره های آموزشی شیعه شناسی مخصوص خواهران

برگزاری دوره های آموزشی شیعه شناسی مخصوص خواهران