مقصود از اقبال و ادبار دنیا در روایات چیست؟

پاسخ:

در روایات گوناگونی به اقبال و ادبار دنیا اشاره شده است. از جمله امام علی(ع) در روایتی می‌فرماید:

«إِذَا أَقْبَلَتِ الدُّنْیَا عَلَى أَحَدٍ أَعَارَتْهُ مَحَاسِنَ غَیْرِهِ، وَ إِذَا أَدْبَرَتْ عَنْهُ سَلَبَتْهُ مَحَاسِنَ نَفْسِه»

«هنگامى که دنیا به کسى روى آورد نیکی‌هاى دیگران را به او عاریت می‌دهد و هنگامى که دنیا به کسى پشت کند نیکی‌هاى خودش را نیز از او می‌گیرد».[۱]

مقصود امام(ع) آن است که هرگاه دنیا براى فراهم آوردن وسایل خوشبختى دنیوى، با جاه و مال بر گروهى روآور شود، مردم به آنها توجّه پیدا می‌کنند و به جهت علاقه و دلبستگى به دنیا، با هر وسیله ممکن به ایشان نزدیک می‌شوند، و اینان در نظر مردم خوب جلوه می‌کنند، در نتیجه اوصاف خوبى را که در دیگران است –  هر چند که در حقیقت آن طور نیستند-  براى آنها به عاریه می‌گیرند، به طورى که نادان را به داشتن علم، اسراف‌کار را به داشتن سخاوت، و بی‌باک را به دلاورى، می‌ستایند، و همچنین، آدم بی‌حیا را به داشتن ظرفیّت و خوش‌خویى معرّفى می‌کنند. چه بسا که روآوردن دنیا به ایشان نیز باعث آمادگى آنها براى کسب کمالات نفسانى و ملکات برجسته‌اى می‌گردد که – هر چند آنان قبلاً شایستگى براى هیچ‌یک از اینها را نداشتند-  این کمالات صفات خوبى براى افراد پیش از آنها بوده است.[۲]

همچنین وقتى که دنیا -بر حسب فراهم آمدن وسایل بدبختى- بر گروهى پشت کند، در برابر چشم مردم بد جلوه کنند، به طورى که اگر فردى از آنها داراى فضیلتى هم باشد، مردم آن فضیلت را انکار و او را بر خلاف آن معرّفى کنند، اگر در دنیا پارسا باشد، او را به ریا نسبت دهند، و اگر خوش‌خوى باشد به سبکى و بی‌حیایى معرّفى کنند، و اگر شجاع و دلیر باشد او را به بی‌باکى و دیوانگى نسبت دهند. این برگشت دنیا است که در حقیقت خوبی‌هاى خود را از آنان سلب کرده است، چه بسا که بدین وسیله شخص داراى فضیلت آماده رها کردن و یک سو نهادن فضیلت شود و متخلّق به خوبى مخالف آن گردد، به حدى که به طور کلى فضیلت از او رخت بربندد.[۳]

[۱]. شریف الرضى، محمد بن حسین، نهج البلاغه، محقق، صبحی صالح، حکمت ۹، ص ۴۷۰، قم، هجرت، چاپ اول، ۱۴۱۴ق.
[۲]. ابن میثم بحرانی، میثم بن علی، شرح نهج البلاغه، ج ۵، ص ۲۴۴، دفتر نشر الکتاب، بی‌جا، چاپ دوم، ۱۳۶۲ش.
[۳]. همان.

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.