صفحه اصلی > مرکز اطلاعات > پایگاه مقالات > اخلاق > مناسبت ها > ماه رمضان > پيام‏هاى ادعيه روزانه ماه مبارك رمضان (1)
تاریخ انتشار : ۱۷ مرداد ۱۳۹۵


اشاره:یکی از موضوعات قابل بحث در ماه مبارک رمضان، ادعیه روزانه این ماه است. هر یک از دعاهای این ماه حاوی چند پیام تربیتی است. در این مقاله از هر دعای روزانه، یک پیام گزینش شده و مطالبی جهت ارائه یک سخنرانی، به صورت مختصر و فشرده بیان شده است. مبلغان محترم می‌توانند مطالب مربوط به هر روز را با عنایت‌به دعای آن روز که در مفاتیح‌الجنان آمده است، براساس ذوق و سلیقه خود به عنوان یک سخنرانی ارائه کنند.روز اول: هوشیارینشانه‌های غفلت1 – پند نگرفتن از حوادث دنیا: قال رسول الله صلی الله علیه و آله: «اغفل الناس من لم يتعظ بتغير الدنيا من حال الى حال (1) ; غافلترين مردم كسى است كه از دگرگونى ‏هاى دنيا پند نگيرد.»دلت گر که یک لحظه غافل نشیندخدنگ بلا بر دل دل نشیندسر شب سر قتل و تاراج داشتسحرگه نه تن سر نه سر تاج داشت2 – بیهوده گذراندن عمر: قال علی علیه السلام: «كفى بالمرء غفلة ان يضيع عمره فيما لا ينجيه (2) ; تضييع عمر در راهى كه موجب نجات انسان نمى‏ شود، براى غفلت كفايت مى‏ كند.»ابر و باد و مه و خورشید و فلک درکارندتا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری3 – سرگرمی (بی فکری): قال لقمان لابنه: «للغافل ثلاث علامات: اللهو و السهو و النسيان; (3) لقمان به فرزندش گفت: غافل سه نشانه دارد: سرگرمى، حواس پرتى، فراموشى.»مزرع سبز فلک دیدم و داس مه نویادم از کشته خویش آمد و هنگام درونتایج غفلت:1 – نادانی: قال علی علیه السلام: «من غفل جهل; (4) غافل نادان است.»2 – قساوت قلب: قال الباقر علیه السلام: «اياك والغفلة ففيها تكون قساوة القلب; (5) از غفلت‏ بپرهيز، زيرا در آن قساوت قلب است.»3 – هلاکت: قال علی علیه السلام: «من طالت غفلته تعجلت هلكته; (6) كسى كه غفلتش طولانى شد، زود هلاك مى‏ شود.»4 – مردن قلب: قال علی علیه السلام: «من غلبت عليه الغفلة مات قلبه; (7) كسى كه غفلت‏ بر او غلبه كرد قلبش مى‏ ميرد.»5 – از دست دادن بصیرت: قال علی علیه السلام: «دوام الغفلة تعمى البصيرة; (8) ادامه غفلت‏بينش را كور مى‏كند.»6 – خسران: قال علی علیه السلام: «من حاسب نفسه ربح و من غفل عنها خسر; (9) كسى كه نفس خويش را محاسبه كند، سود برد و آنكه از آن غفلت ورزد زيان بيند.»عوامل غفلت1 – اموال و اولاد: قرآن کریم می‌فرماید: «يا ای‌ها الذين آمنوا لا تلهكم اموالكم و لا اولادكم عن ذكر الله‏» (10) ; «اى اهل ايمان! مبادا هرگز مال و فرزندانتان شما را از ياد خدا غافل كند.»2 – امکانات رفاهی: قرآن کریم می‌فرماید: «و لكن متعتهم و آبائهم حتى نسوا الذكر» (11) ; «لكن تو اين كافران و پدرانشان را متمتع به دنيا و نعمت‏هاى دنيا گردانيدى تا آنكه از فرط سرگرمى به دنياى فانى، ذكر و قرآن تو را فراموش كردند.»3 – فزونی‌طلبی: «الهكم التكاثر» (12) ; «بفريفت‏شما را فزونى جستن.»این نوبت توست دیگرت نوبت نیستاین فرصت توست دیگرت فرصت نیستبر خاک مریز باوه هستی راچون جام تهی شد دگرت مهلت نیست (13)روز دوم: قرآنجایگاه قرآن«لو انزلنا هذا القرآن على جبل لرايته خاشعا متصدعا من خشية الله‏» (14) ; «[اى رسول ]اگر ما اين قرآن را بر كوه نازل مى‏كرديم مشاهده مى‏كردى كه كوه از ترس خدا خاشع و ذليل و متلاشى مى‏گشت.»برخی از ویژگی‌های قرآن1 – وسیله رحمت و هدایت: «هدى و رحمة للمؤمنين‏» (15) ; «هدايت و رحمت‏براى مؤمنان است.»2 – رهبر: پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: «عليكم بالقرآن فاتخذوه اماما قائدا; (16) بر شما باد به قرآن، آن را پيشوا و رهبر خويش قرار دهيد.»3 – برترین گفتار: «الله نزل احسن الحديث‏» (17) ; «خداوند برترين گفتار را نازل كرد.»4 – شفای دردها: «ننزل من القرآن ما هو شفاء و رحمة‏» (18) ; «ما آنچه از قرآن مى‏فرستيم شفاى دل و رحمت است.»5 – جامعیت: قال رسول الله صلی الله علیه و آله «من اراد علم الاولين و الاخرين فليقرء القرآن; (19) هر كس علم اولين و آخرين خواهد، قرآن بخواند.»ملا صدرا در مقدمه تفسیر سوره مبارکه واقعه می‌فرماید: «بسيارى به مطالعه كتب حكما پرداختم تا آنجا كه گمان كردم كسى هستم ولى همين كه چشم بصيرتم باز شد، خود را از علوم واقعى خالى ديدم، در آخر عمرم به فكر فرو رفتم كه به سراغ تدبر در قرآن و روايات محمد و آل محمد بروم. من يقين كردم كه كارم بى‏اساس بوده است. زيرا در طول عمرم به جاى نور در سايه ايستاده بودم. از غصه جانم آتش گرفت و قلبم شعله كشيد تا رحمت الهى دستم را گرفت و مرا با اسرار قرآن آشنا كرد و شروع به تفسير و تدبر در قرآن كردم، در خانه وحى را كوبيدم درها باز شد و پرده‏ها كنار رفت و ديدم فرشتگان به من مى‏گويند: سلام عليكم طبتم فادخلواها خالدين. من كه اكنون دست‏به نوشتن اسرار قرآن زده‏ام، اقرار مى‏كنم كه قرآن درياى عميقى است كه جز با لطف الهى امكان ورود در آن نيست ولى چه كنم عمرم رفت، بدنم ناتوان، قلبم شكسته، سرمايه‏ام كم، ابزار كارم ناقص و روحم كوچك است.» (20)مرحوم فیض کاشانی در رساله انصاف می‌فرماید: «من مدت‏ها در مطالعه مجادلات متكلمين فرو رفتم و كوشش‏ها كردم ولى همان بحث‏ها ابزار جهل من بود. مدت‏ها در راه فلسفه به تعلم و تفهم پرداختم و بلند پروازى‏هايى را در گفته‏هايشان ديدم، مدت‏ها در گفت و گوهاى اين و آن بودم، و كتاب و رساله‏ها نوشتم و گاهى ميان سخنان فلاسفه و متصوفه و متكلمين جمع‏بندى مى‏كردم و حرف‏ها را به هم پيوند مى‏دادم، ولى در هيچ يك از علوم دوايى براى دردم و آبى براى عطشم نيافتم. بر خود ترسيدم و به سوى خدا فرار و انابه كردم، تا خداوند مرا از طريق تعمق در قرآن و حديث هدايتم كرد.»امام خمینی رحمه الله می‌فرماید: «و اين جانب از روى جد; نه تعارف معمولى مى‏گويم كه از عمر به باد رفته خود تاسف دارم. شما اى فرزندان برومند اسلام! حوزه‏ها و دانشگاه‏ها را به شؤونات قرآن و ابعاد بسيار مختلف آن توجه دهيد، تدريس قرآن را در هر رشته‏اى محط نظر و مقصد اعلى (نه در حاشيه) قرار دهيد. مبادا خداى نخواسته در آخر عمر كه ضعف و پيرى بر شما هجوم كرد از كرده‏ها پشيمان و تاسف بر ايام جوانى بخوريد همچون نويسنده.» (21)روز سوم: جهالتبرخی از نتایج جهل1 – انحراف عقیدتی: «يظنون بالله غير الحق ظن الجاهلية‏» (22) ; «به خداوند گمان ناروا مى‏برند، گمان جاهليت.»2 – خودبزرگ‌بینی3 – خود محوری4 – تخطئه دیگران5 – گمراه دانستن دیگران6 – انکار و تکذیب7 – لجاجت8 – خودپسندیقال علی علیه السلام: «ان الجاهل من عد نفسه بما جهل من معرفة العلم عالما و برايه مكتفيا و لمن خالفه مخطيا و لمن لم يعرف من الامور مضللا و اذا ورد عليه من الامر ما لا يعرفه انكره و كذبه و كان للحق منكرا و فى اللجاجة متجريا و عن طلب العلم متكبرا; (23) نادان كسى است كه خود را نسبت‏به نادانسته‏هايش دانا شمارد و نظر خود را كافى بداند، هر كس با وى مخالفت كند او را در اشتباه پندارد و ناآگاهان را گمراه كند، هرچه را نداند انكار و تكذيب كند، حقيقت را انكار نموده و در لجاجت جرى باشد و در طلب دانش، خودپسندى كند.»پند گفتن با جهول خوابناکتخم افکندن بود بر شوره خاکچاک حمق و جهل نپذیرد رفوتخم حکمت کم دهش ای نیکخوزانکه جاهل جهل را بنده بودهر چه پندش می‌دهی او نشنود (24)روز چهارم: چشیدن حلاوت ذکر خداآثار یاد خدا1 – قوت روح: قال علی علیه السلام: «مداومة الذكر قوة الارواح; (25) مداومت‏ياد خدا موجب قدرت جان‏هاست.»2 – زنده دلی: قال علی علیه السلام «فى الذكر حياة القلوب.» (26)3 – روشنی قلب: قال علی علیه السلام: «عليك بذكر الله فانه نور القلوب.» (27)4 – اطمینان قلب: قال تعالی: « الا بذكر الله تطمئن القلوب.»در مناجات الذاکرین می‌خوانیم:«الهى لولا الواجب من قبول امرك لنزهتك من ذكرى اياك على ان ذكرى بقدرى لا بقدرك … الهى فالهمنا ذكرك فى الخلا و الملا و الليل و النهار و الاعلان و الاسرار و فى السراء و الضراء و انسنا بالذكر الخفى … استغفرك من كل لذة بغير ذكرك; (28)خدايا اگر امر تو نبودى، من تو را منزه‏تر از آن مى‏دانستم كه ذكر تو كنم، چون ذكر من به قدر توان من است نه به قدر مقام تو … خدايا ذكرت را در خلوت و جلوت و شب و روز و در ظاهر و باطن و در حال خوشى و ناخوشى به ما الهام فرما و ما را به ذكر خفى مانوس كن … خدايا از هر لذتى غير از لذت ياد تو طلب بخشش مى‏كنم.»روز پنجم: عبادتقال تعالی: «يا ايها الناس اعبدوا ربكم الذى خلقكم والذين من قبلكم لعلكم تتقون‏» (29) ; «اى مردم، خدايى را بپرستيد كه آفريننده شما و مخلوقات قبل از شماست، باشد كه پارسا و منزه شويد.»گام اول در بندگیامام رضا علیه السلام می‌فرماید: «اول عبادة الله معرفته و اصل معرفة الله توحيده (30) ; اولين گام بندگى، شناخت‏خدا و اصل شناخت او به توحيد است.»جایگاه عبادت1 – هدف خلقت: قال تعالی: «و ما خلقت الجن و الانس الا ليعبدون‏» (31) ; «جن و انس را خلق نكردم مگر براى اينكه مرا بپرستند.»2 – رستگاری: قال علی علیه السلام: «العبادة فوز; (32) عبادت رستگارى است.»3 – نشانه عنایت‌خداوند: قال علی علیه السلام: «اذا احب الله عبدا الهمه حسن العبادة; (33) وقتى خداوند بنده‏اى را دوست‏بدارد خوب عبادت، كردن را به او مى‏آموزد.»4 – بهترین وسیله تقرب به خدا: قال علی علیه السلام: «ما تقرب متقرب بمثل عبادة الله; (34) هيچ چيز مانند عبادت انسان را به خدا نزديك نمى‏كند.»شرایط عبادت1 – فهم دین: امام سجاد علیه السلام: «لا عبادة الا بالتفقه; (35) عبادتى كامل نيست مگر با فهم.»2 – آگاهی: قال علی علیه السلام: «لا خير فى عبادة لا علم فيها; (36) عبادتى كه با آگاهى همراه نباشد، خيرى در آن نيست.»3 – حضور قلب: قال رسول الله صلی الله علیه و آله: «اعبد الله كانك تراه فان كنت لا تراه فانه يراك; (37) خدا را آن گونه عبادت كن كه گويا او را مى‏بينى و اگر تو او را نمى‏بينى او تو را مى‏بيند.»روز ششم: گناهبعضی از گناهان1 – ترک واجبات: قال الصادق علیه السلام: «لا ينظر الله الى عبده و لا يزكيه لو ترك فريضة; (38) بنده‏اى كه يكى از واجبات را ترك كند، خداوند به او نظر رحمت نمى‏كند و او را پاك نمى‏كند.»2 – حرام‌خواری: قال رسول الله صلی الله علیه و آله: «اذا وقعت اللقمة من حرام فى جوف العبد لعنه كل ملك فى السموات و الارض; (39) هرگاه لقمه حرامى در شكم بنده قرار گيرد، ملائك آسمان و زمين او را لعنت مى‏كنند.»3 – سحر: قال علی علیه السلام: «من تعلم شيئا من السحر قليلا او كثيرا فقد كفر; (40) هر كسى چيزى از سحر ياد بگيرد، زياد باشد يا كم كافر شده است.»4 – کمک به ستمگران: قال الصادق علیه السلام: «من الكبائر معونة الظالمين و الركون اليهم; (41) كمك به ستمگران و ميل به آن‏ها از گناهان كبيره است.»کسی که نمی‌تواند ترک گناه کند چه کند؟شخصی خدمت وجود مقدس حضرت ابا عبدالله الحسین علیه السلام رسید و گفت: من مرد گناهکاری هستم که صبر از گناه ندارم، مرا موعظه کن.حضرت فرمود: با پنج‌شرط هرچه می‌خواهی گناه بکن:1 – روزی خدا را نخور، هر چه می‌خواهی گناه کن: «لا تاكل رزق الله و اذنب ما شئت.»2 – جایی پیدا کن که خدا تو را نبیند و هر چه می‌خواهی گناه کن: «اطلب موضعا لا يراك الله و اذنب ما شئت.»3 – از ولایت‌خدا خارج شو و هر چه می‌خواهی گناه کن: «اخرج من ولاية الله و اذنب ما شئت.»4 – جان به عزرائیل نده و هر چه خواهی گناه کن: «اذا جاءك ملك الموت ليقبض روحك فادفعه عن نفسك و اذنب ما شئت.»5 – به جهنم نرو و هر چه می‌خواهی گناه کن: «اذا ادخلك مالك النار فى النار فلا تدخل فى النار و اذنب ما شئت.» (42)وای بر حال کسی که آحادش بیش از اعشارش باشدقال رسول الله صلی الله علیه و آله: «ان الله تعالى قال: الحسنة عشرا و ازيد و السيئة واحدة و اغفر فالويل لمن غلبت آحاده اعشاره; (43)خداوند ثواب را ده برابر و بيشتر از ده برابر پاداش مى‏دهد اما كيفر گناه يكى بيش نيست، آن هم ممكن است‏بخشيده شود. پس واى به حال كسى كه يكى‏هاى او از ده‏هايش بيشتر باشد.»روز هفتم: نمازوجوب نمازقال تعالی: «ان الصلوة كانت على المؤمنين كتابا موقوتا» (44) ; «نماز براى اهل ايمان حكمى واجب و لازم است.»اهمیت نماز1 – مقدم بر اعمال: قال رسول الله صلی الله علیه و آله: «اول ما ينظر فى عمل العبد فى يوم القيامة فى صلاته; (45) اولين چيزى كه روز قيامت در اعمال بنده مورد توجه قرار مى‏گيرد، نماز اوست.»2 – وسیله تقرب: قال علی علیه السلام: «الصلوة قربان كل تقى; (46) نماز وسيله تقرب هر پرهيزكارى است.»3 – بهترین اعمال: قال علی علیه السلام: «اوصيكم بالصلاة و حفظها فانها خير العمل; (47) شما را به نماز وحفظ آن سفارش مى‏كنم، بدرستى كه بهترين اعمال نماز است.»4 – سنگر مبارزه با شیطان: قال علی علیه السلام: «الصلاة حصن من سطوات الشيطان; (48) نماز سنگرى است‏براى در امان ماندن از نفوذ شيطان.»5 – مانع ضد ارزش‌ها:قال تعالی: «ان الصلاة تنهى عن الفحشاء و المنكر» (49) ; «نماز اهلش را از هر كار زشت‏باز مى‏دارد.»آثار ترک و سبک شمردن نماز1 – جهنمی شدن:قال تعالی: «فى جنات يتسائلون عن المجرمين ما سلككم فى سقر قالوا لم نك من المصلين‏» (50) ; «بهشتيان سؤال مى‏كنند چه چيزى شما را جهنمى كرد؟ گويند: ما از نمازگزاران نبوديم.»2 – محرومیت از الطاف الهی: قال تعالی: «ويل للمصلين الذين هم عن صلاتهم ساهون‏» (51) ; «واى بر نمازگزارانى كه دل از ياد خدا غافل دارند.»3 – دوری از رسول خدا صلی الله علیه و آله: پیامبر اکرم فرمود: «ليس منى من استخف بصلاته; (52) كسى كه نمازش را سبك بشمارد از من نيست.»4 – محرومیت از شفاعت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله: پیامبر اکرم فرمود: «لا تنال شفاعتى غدا من اخر الصلاة المفروضة بعد وقتها; (53) كسى كه نماز واجب را از وقت آن به تاخير اندازد، در قيامت‏شفاعت من به او نمى‏رسد.»روز هشتم: یتیم‌نوازی و سیر کردن گرسنگانقال علی علیه السلام: «الله الله فى الايتام فلا تغبوا فواههم و لايضيعوا بحضرتكم; (54) خدا را خدا را درباره ايتام، نكند آنان گاهى سير و گاهى گرسنه بمانند و حقوقشان ضايع شود.»آثار و نتایج‌سرپرستی ایتام1 – بهشت: قال رسول الله صلی الله علیه و آله: «من عال يتيما حتى يستغنى عنه اوجب الله عز و جل له بذلك الجنة; (55) هر كس يتيمى را سرپرستى كند تا بى‏نياز شود، خداوند بهشت را بر او واجب مى‏كند.»2- همنشینی با پیامبر صلی الله علیه و آله: پیامبر اکرم فرمود: «انا و كافل اليتيم كهاتين فى الجنة; (56) من و كسى كه يتيمى را سرپرستى مى‏كند، مانند اين دو [انگشت] در بهشت كنار يكديگر خواهيم بود.»روز نهم: رحمت‌خداوندگسترش رحمت‌خداوندقال تعالی: «و رحمتى وسعت كل شى‏ء»; (57) «رحمت من همه موجودات را فرا گرفته است.»موجبات رحمت‌خداوند1 – احسان و نیکی:قال تعالی: «ان الله قريب من المحسنين‏» (58) ; «البته رحمت‏خداوند به نيكوكاران نزديك است.»2 – ایمان و اعتقاد به خدا:قال تعالی: «فاما الذين آمنوا بالله واعتصموا به فسيدخلهم فى رحمة منه.» (59)3 – ياد خدا: قال على عليه السلام: بذكر الله تستنزل الرحمة; (60) رحمت‏خداوند به واسطه ذكر او نازل مى‏شود.»4 – عفو وگذشت: قال علی علیه السلام: «بالعفو تنزل الرحمة; (61) رحمت‏به واسطه عفو و بخشش نازل مى‏شود.»5 – اطاعت‌خدا و رسول:قال تعالی: «و اطيعوا الله و الرسول لعلكم ترحمون‏» (62) ; «از خدا و رسول اطاعت كنيد كه مشمول حمت‏خدا شويد.»6 – اندیشه و تفکر: قال علی علیه السلام: «رحم الله امرءا تفكر فاعتبر.» (63)7 – موعظه‌پذیری: قال علی علیه السلام: «رحم الله امرءا اتعظ (64) ; انسان پندپذير مشمول رحمت‏خداست.»8 – استغفار: قال تعالی: «لولا تستغفرون الله لعلكم ترحمون‏» (65) ; «چرا از كردار زشت استغفار بدرگاه خدا نمى‏كنيد تا شايد مشمول رحمت‏خدا شويد.»9 – ترحم بر ضعفا: قال علی علیه السلام: «رحمة الضعفاء تستنزل الرحمة; (66) ترحم بر ضعيفان موجب نزول رحمت‏خداست.»10 – مراقبه: قال علی علیه السلام: «رحم الله عبدا راقب ذنبه و خاف ربه; (67) خداوند رحمت كند كسى را كه گناهانش مد نظرش باشد و از خدا بترسد.»روز دهم: سعادتتعریف سعادتقال الصادق علیه السلام: «السعادة سبب خير تمسك به السعيد فيجره الى النجاة (68) ; سعادت وسيله خيرى است كه سعادتمند به كمك آن به رستگارى رهنمون مى‏شود.»سعادتمند کیست؟1 – مخلص: قال علی علیه السلام: «السعيد من اخلص الطاعة (69) ; سعادتمند كسى است كه طاعتش را براى خداوند خالص گرداند. »2 – پیروان علی علیه السلام: قال رسول الله صلی الله علیه و آله: «يا على ان السعيد، كل السعيد، حق السعيد من اطاعك و تولاك من بعدى (70) ; يا على! سعادتمند كامل و حقيقى كسى است كه بعد از من، از تو اطاعت كند و پس از من ولايت تو را بپذيرد.»3 – اهل محاسبه: قال علی علیه السلام: «من حاسب نفسه سعد (71) ; كسى كه به محاسبه نفس بپردازد، سعادتمند مى‏شود.»4 – همنشین علما: قال علی علیه السلام: «جالس العلماء تسعد (72) ; با دانشمندان همنشين باش تا سعادتمند شوى.»5 – فرزند صالح داشتن: قال رسول الله صلی الله علیه و آله: «من سعادة الرجل الولد الصالح (73) ; فرزند صالح از سعادت انسان است. »
 
 


برچسب ها :
دیدگاه ها