صفحه اصلی > مرکز اطلاعات > شیعه پاسخ می دهد > عقائد - شیعه پاسخ میدهد > کلمه مولی در حدیث غدیر به چه معناست؟
تاریخ انتشار : ۲۴ مرداد ۱۳۹۷


کلمه مولی در حدیث غدیر به چه معناست؟

کلمه «مولی» معانی یا کاربردهای مختلفی دارد که محب، ناصر و کسی که دارای حق تصرف در امور دیگری است از معانی یا کاربردهای آن است، از این رو، در این که مقصود از مولی در حدیث غدیر، یعنی در این سخن پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم که فرمود: «من کنت مولاه فعلی مولاه» چیست؟ دو دیدگاه مطرح شده است: دیدگاه شیعه و عده ای از اهل سنت این است که مقصود از «مولی» در حدیث غدیر کسی است که دارای حق تصرف در امور مسلمانان است؛ یعنی رهبر و امام مسلمانان. بنابراین، پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم در غدیر خم علی علیه السلام را به رهبری و امامت مسلمانان نصب کرده است. (آن عده از اهل سنت که مولی در حدیث غدیر را به معنای کسی که حق تصرف در امور دیگران را دارد؛ یعنی امام دانسته اند\ گفته اند: امیرالمؤمنین علیه السلام در غدیر خم به امامت مسلمانان نصب شده است، و مقصود امامت او پس از پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله وسلم است، ولی چون زمان آن تعیین نشده است، امامت او مربوط به پس از عثمان است. در مباحث بعدی، وجه نادرستی این تأویل بیان خواهد شد.) و دیدگاه رسمی میان اهل سنت این است که مقصود از مولی در حدیث غدیر محب یا ناصر است، یعنی علی علیه السلام همانند پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم یا ناصر مسلمانان است؛ و از آن جا که انسان باید محب و ناصر خود را دوست بدارد، بر مسلمانان است که همان گونه که پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم را دوست می دارند، علی علیه السلام را نیز دوست بدارند. بنابراین، پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم در غدیر خم از مسلمانان خواسته است که دوستدار امیرالمؤمنین علیه السلام باشند.

اگر به درستی در حدیث غدیر تأمل شود\ روشن می شود که دیدگاه اول درست است یعنی مولی در حدیث غدیر به معنای سرپرست و صاحب اختیار و کسی است که حق تصرف در امور مسلمانان را دارد، یعنی رهبر و امام آنان است. شواهد و قراین این معنا بسیار است:

۱٫ در فرازهایی از متن مفصل حدیث غدیر که از امام محمدباقر علیه السلام روایت شده، به امامت امیرالمؤمنین علیه السلام تصریح شده است. ر.ک: احتجاج طبرسی، روضت الواعظین، بحارالانوار.

۲٫ در برخی از متن های متوسط حدیث غدیر نیز امامت علی علیه السلام آشکارا بیان شده است. مانند احتجاج امیرالمؤمنین علیه السلام در زمان خلافت عثمان به نقل سلیم بن قیس هلالی. فرائد السمطین ۱/۳۱۲، حدیث ۲۵۰٫

۳٫ در بسیاری از نقل های متن مختصر حدیث غدیر آمده است که پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم قبل از آن که دست علی علیه السلام را بالا ببرد و بگوید: «من کنت مولاه فعلی مولاه» اولویت خود نسبت به امور مسلمانان را یادآور شد و از آنان در این باره اقرار گرفت و فرمود: «ألست اولی بکم من انفسکم»، (ر.ک: الغدیر ۱/۳۳۹-۳۷۵؛ مسند احمدبن حنبل ۱۴/۴۳۶، حدیث۱۹۱۹۸) آن گاه بلافاصله فرمود: هرکس که من مولای او هستم، علی مولای او است. روشن است که مقصود از مولی بودن پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم نسبت به مسلمانان، به قرینه جمله قبل از آن، رهبری و امامت رسول اکرم صلی اللّه علیه وآله وسلم است، یعنی او درباره امور مسلمانان بر آنان ولایت داشت. بنابراین، پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم همان ولایتی که خود بر مسلمانان داشت را برای علی علیه السلام اثبات و اعلان کرد.

۴٫ با صرف نظر از قرینه یاد شده، در جمله «من کنت مولاه فعلی مولاه» نخست، مولی بودن پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم بیان شده آن گاه مولی بودن علی علیه السلام بر آن متفرع گردیده است. بنابراین، مقصود از مولی در مورد علی علیه السلام همان است که در مورد پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم مقصود است. پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم هم محب و ناصر مسلمانان بود و هم رهبر و صاحب اختیار در امور آنان بود، یعنی ولایت پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم بر مسلمانان دارای ابعاد سه گانه محبت، نصرت و زعامت بود. این ابعاد سه گانه، در حدیث غدیر برای علی علیه السلام اثبات شده است، و برای این که استعمال لفظ در بیشتر از یک معنا لازم نیاید دو وجه متصور است:

الف) مولی مشترک معنوی است و همه کاربردهای آن یک معنای جامع و مشترک دارد که با توجه به ریشه کلمه مولی (و-ل-ی) قرب و نزدیک خاصی است میان دو انسان که مستلزم محبت، نصرت و حق تصرف یکی در امور دیگری است. ر.ک: المیزان ۶/۱۲٫ فالمحصل من معنی الولایت فی موارد استعمالها هو نحن من القرب یوجب نوعا من حق التصرف و مالکیت التدبیر.

به عبارتی دیگر، معنای مشترک میان همه کاربردهای مولی، اولویت داشتن نسبت به فرد یا چیزی است، که هر یک از کاربردهای آن ویژگی خاصی دارد؛ ولایت محبت اقتضا می کند که دوست یک فرد رابطه نزدیک تری از دیگران به او داشته و در حل مشکلات او نسبت به وی از دیگران برتر و سزاوارتر است. همین گونه است ولایت نصرت که کسی که با دیگری پیمان نصرت بسته است، در یاری کردن و مقابله با دشمنان او از دیگران سزاوارتر است، و در ولایت زعامت و رهبری، زعیم و رهبر مردم در تصمیم گیری نسبت به امور آنان از دیگران سزاوارتر است. ر.ک: الغدیر ۱/۶۴۸-۶۵۱٫ لیس للمولی الا معنی واحد و هو الاولی بالشیء و تختلف هذه الاولویت بحسب الاشتمال فی کل من موارده. شایان ذکر است که این مطلب را برخی از محققان قبل از علامه امینی بیان کرده اند، چنان که علامه کراجکی گفته است: «ان الاولی هی الاصل والیها یرجع معنی کل قسم، لان مالک الرق لما کان اولی بتدبیر عبده من غیره کان لذلک مولاه، والمعتق لما کان اولی بمعتقه فی تحمله لجریرته و ألصق به من غیره کان مولاه، وابن العم لما کان اولی بالمیراث ممن هو ابعد منه فی نسبه و اولی ایضا من الاجنبی بنصرت ابن عمه کان مولی، والناصر لما اختص بالنصرت وصار بها اولی کان لذلک مولی. و اذا تأملت بقیت الاقسام وجدتها جاریت هذا المجری، و عائدت بمعناها الی الاولی.

کنزالفوائد ۲/۹۱٫

ب) بنابراین که کلمه مولی مشترک لفظی است، یکی از معانی سه گانه محبت، نصرت و زعامت مدلول مطابقی، و معانی دیگر مدلول التزامی آن است. توضیح آن که: بنابراین که معنای مطابقی مولی در حدیث غدیر رهبری و زعامت است، رهبر امت اسلامی دوستدار مسلمانان است، چنان که خداوند در مورد پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم می فرماید: «لقد جاءکم رسول من انفسکم عزیز علیه ما عنتم حریص علیکم بالمؤمنین رئوف رحیم» توبه / ۱۲۸٫ رسولی از خودتان برای شما آمد که مشکلات شما بر او گران است، او بر (هدایت و سعادت) شما حریص، و نسبت به مؤمنان مهربان است.

پیشوایی که نسبت به مردم چنین مهر و محبتی دارد، در یاری آنان نیز دریغ نخواهد کرد. بنابراین، محبت و نصرت از لوازم آشکار رهبری اسلامی است.

این که معنای محبت و نصرت مدلول مطابقی مولی در حدیث غدیر باشد، به این است که مولی را به محب و ناصر (دوست و یاور) معنا کنیم، نه محبوب و منصور، زیرا محبوب و منصور از معانی یا کاربردهای مولی نیست، آن چه از معانی یا کاربردهای مولی است، محب و ناصر است و محبوب و منصور از لوازم معنای محب و ناصر است. بنابراین، مفاد و مدلول مطابقی حدیث بنابر فرض یاد شده این است که هر کس که من ناصر یا محب او هستم، علی ناصر یا محب او است، و لازمه این محبت و نصرت ـ به حکم «هل جزاء الاحسان الا الااحسان» محبت و نصرت مؤمنان در حق پیامبر و علی است. بنابراین، تفسیر معروفی که از حدیث غدیر می شود و مورد نظر اهل سنت است، یعنی این که هر کس مرا دوست دارد باید علی را دوست بدارد، یا هر کس یاور من است باید یاور علی باشد، در حقیقت مدلول التزامی حدیث غدیر است، نه مدلول مطابقی آن. از کسانی که به این مطلب تقطن یافته، محب للدین طبری است، وی پس از نقل این دیدگاه که معنای حدیث غدیر این است که «هر کس مرا دوست دارد باید علی را دوست بدارد»، گفته است به این معنا بعید است، زیرا اگر این معنا مقصود بود، مناسب بود پیامبر بفرماید: «من کان مولای فهو مولی علی» در آن صورت مولی به معنای ولی نقطه مقابل عدو بود، ولی چون لفظ حدیث برعکس است، معنای حدیث این است که «هر کس را که من دوست دارم، علی دوست دار او است». الریاض النضرت ۱/۱۹۶٫ و بنابراین که مدلول مطابقی مولی در حدیث غدیر محبت یا نصرت باشد، محبت و نصرتی خواهد بود که در عالی ترین درجه ممکن، پس از محبت و نصرت خداوند است؛ محبت و نصرتی از شئون و لوازم رهبری و زعامت دینی است. براین اساس، اثبات آن برای علی علیه السلام مستلزم امامت و رهبری او است.

۵٫ تفسیر مولی در حدیث غدیر به محبت و نصرت، مستلزم نسبت دادن انجام کاری غیرحکیمانه به پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله وسلم است که حکیم ترین فرد در طول تاریخ بشریت بوده است، زیرا این مطلب که علی علیه السلام دوستدار و یاور مسلمانان، و نیز بر هر فرد مسلمانی لازم بود که دوستدار و یاور علی علیه السلام باشد، مطلب معلومی بود و بر کسی پوشیده نبود. این مطلب مقتضای اصل ایمان است؛ قرآن کریم آشکارا به مسلمانان آموخته است که باید نسبت به یکدیگر محبت بورزند و یاور یکدیگر باشند: «والمؤمنون والمؤمنات بعضهم اولیا¢ بعض یأمرون بالمعروف وینهون عن المنکر»، توبه / ۷۱٫ بنابراین، هیچ وجه معقول و حکیمانه ای وجود نداشت که پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله وسلم مسلمانان را در آن شرایط دشوار گردآورد و برای آنان سخنرانی کند، و این اصل روشن قرآنی و ایمانی را به آنان یادآور شود، اگرهم می خواست آن را یادآوری کند، می بایست همگانی باشد نه در خصوص یک فرد، مگر آن که مقصود محبت و نصرت ویژه ای باشد که در رتبه محبت و نصرت پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم و از لوازم امامت و رهبری است.

۶٫ چنان که از آیه «تبلیغ»، یاایهاالرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته واللّه یعصمک من الناس، مائده / ۶۷؛ به دست می آید و روایات مربوط به واقعه غدیر خم نیز بیان گر آن است، پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم از این که ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام را به صورت رسمی و آشکار اعلان کند، نگران بود. روشن است که آن چه سبب نگرانی پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم بود، ولایت مبحت یا نصرت معمولی نبود، بلکه رهبری و حکومت بر امت اسلامی بود که می توانست بهانه ای در دست منافقان و بیماردلان باشد، که بر اساس سنن جاهلی و قبیلگی، نصب امیرالمؤمنین علیه السلام به رهبری مسلمانان از سوی پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله وسلم، به عنوان کاری بشری و مبتنی بر قواعد قبیله گرایی و خویشاوند سالاری معرفی کنند و در نتیجه اساس نبوت و رسالت پیامبر اکرم صلی اللّه علیه وآله وسلم در اذهان مشوّه و مخدوش شود، ولی خداوند به پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم اطمینان داد که این توطئه را خنثی خواهد کرد (واللّه یعصمک من الناس.) ان الآیت تکشف عن حکم نازل فیه شوب انتفاع للنبی صلی اللّه علیه وآله وسلم، و اختصاصه بمزیت حیویت مطلوبت لغیره ایضا یوجب تبلیغه و العمل به حرمان الناس عنه، فکان النبی یخاف اظهاره، فأمره اللّه بتبلیغه و شدد فیه و وعده العصمت من الناس و عدم هدایتهم فی کیدهم ان کادوافیه و هذا یؤید ما وردت به النصوص من طرق الفریقین ان الآیت نزلت فی أمر ولایت علی و ان اللّه أمر بتبلیغها و کان النبی یخاف ان یتهموه فی ابن عمه، و یؤخر تبلیغها وقتا الی وقت حتی نزلت الآیت فبلغها بغدیر خم. و قال فیه «من کنت مولاه فهذا علی مولاه». المیزان فی تفسیر القرآن ۶/۴۸٫

۷٫ منافقان و کافران امیدوار بودند که با رحلت پیامبراکرم صلی اللّه علیه وآله وسلم بتوانند دین اسلام را نابود کنند، اما پس از اعلان ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام در غدیر خم ناامید شدند. الیوم یئس الذین کفروا من دینکم. مائده / ۳٫ بدیهی است نومیدی آنان بدین جهت بود که پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم رهبری دینی امت اسلامی پس از خود را به علی علیه السلام که وارث علوم پیامبر و مورد تأیید کامل او بود سپرد، کسی که در راه اجرای احکام اسلام سازش ناپذیر و قاطع بود. لاتأخذه فی اللّه لومت لائم. مائده / ۵۴٫

۸٫ ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام که در غدیرخم اعلان گردید، سبب کامل شدن دین اسلام بود، الیوم اکملت لکم دینکم. مائده / ۵۴٫ بدون شک محبت و نصرت دینی در حد معمولی و متعارف آن چنین نقشی را در دین ندارد، مگر آن که محبت و نصرت ویژه ای باشد؛ محبت و نصرتی که هم سنگ محبت و نصرت پیامبراکرم صلی اللّه علیه وآله وسلم است که با رهبری ملازمه دارد.

۹٫ ولایتی که در غدیر خم برای امیرالمؤمنین علیه السلام اثبات و اعلان شد، از چنان جایگاهی برخوردار است که اگر پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم آن را ابلاغ نمی کرد، ابلاغ دیگر رسالت های الهی بی ثمر می شد، به گونه ای که گویی ایشان آن ها را ابلاغ نکرده است، یاایها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالته. مائده/۶۷٫ این مطلب می رساند که ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام عامل حفظ و استمرار رسالت های الهی ای بود که پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم آن ها را ابلاغ کرده بود. این ولایت، چیزی غیر از رهبری امت اسلامی پس از پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم نیست؛ رهبری که خلاC وجودی پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم پس از رحلت ایشان را پر می کند و معیار حق و باطل و اسوه کامل هدایت الهی و نبوی است. این که پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم در خطبه غدیر بر جداناپذیری قرآن و عترت تأکید کرده و هدایت امت را در گرو تمسک به آن دانسته است، گواه روشن بر این مطلب است.

چنان که احادیث دیگر پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم که بر حقانیت علی علیه السلام به طور مطلق تصریح کرده است: «علی مع الحق و الحق مع علی یدور معه حیثما دار» ر.ک: الغدیر، ۳/۲۵۱-۲۵۵ و این که او دروازه شهر علم و حکمت پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم است. «انا مدینت العلم و علی بابها» ر.ک: الغدیر ۶/۶۱-۷۷؛ نفحات الازهار ۱۰/۲۷-۳۹٫ همگی دلایل روشن بر امامت امیرالمؤمنین علیه السلام پس از رسول گرامی اسلام صلی اللّه علیه وآله وسلم است.

۱۰٫ برآشفتگی و خشم شیاطین از اعلان ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام توسط پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم در غدیرخم، و بیعت گرفتن از مردم، گواه روشن بر این است که مقصود از ولایت، امامت و رهبری مسلمانان بوده است. گزارش واکنش های شیاطین و منافقین نسبت به واقعه غدیر در گفتار چهارم بیان شد.

۱۱٫ عکس العمل های خشمگینانه منافقان نسبت به واقعه غدیرخم، مانند اعتراض حارث بن نعمان فهری و برنتافتن ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام، سخنان و رفتار موهن و فتنه انگیز عده ای، همگی گویای این حقیقت است که ولایت در غدیر خم از مقوله محبت و نصرت معمولی نبوده است، بلکه به رهبری امت اسلامی پس از پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم ارتباط داشته است. همان.

۱۲٫ گروهی از عرب در رحبه کوفه بر امیرالمؤمنین علیه السلام وارد شده و بر او سلام کردند، امیرالمؤمنین علیه السلام پرسید شما چه کسانی هستید؟ گفتند: ما موالیان تو هستیم. امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: چگونه شما موالیان من هستید در حالی که شما گروهی از عرب می باشید (نه از عجم که در آن زمان رسم بود که افراد غیرعرب تحت ولایت و حمایت فرد یا قومی از عرب قرار می گرفتند)، آنان پاسخ دادند: ما روز غدیر خم شنیدیم که پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم در حالی که دست تو را گرفته بود می گفت: ای مردم! آیا من نسبت به شما از خودتان سزاوارتر نیستم؟ آنان گفتند: چرا ای رسول خدا؛ پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم فرمود: خدا مولای من و من مولای مؤمنانم و علی مولای کسی است که من مولای او هستم، خدایا هر کس او را دوست دارد، دوست بدار و هر کس او را دشمن دارد، دشمن بدار.

ریاح بن ثابت که راوی حدیث است، می گوید: آنان گروهی از انصار بودند و ابوایوب انصاری نیز در میان آنان بود.

بحارالانوار۳۷/۱۷۷؛ مسند احمدبن حنبل۶/۵۸۳، حدیث ۲۳۵۱ و ۲۳۵۲؛ شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید۳/۲۰۸، شرح خطبه ۴۸؛ أسدالغابت ۱/۴۴۱، رقم ۱۰۳۸؛ الاصابت ۱/۳۰۴؛ الریاض النضرت ۳/۱۰۹؛ البدایت والنهایت ۵/۲۳۱، حوادث سال ۱۰ ه.ق و ۷/۳۸۴، حوادث سال ۴۰ ه.ق؛ الغدیر ۱/۳۱۸-۳۸۶٫

این سخن امیرالمؤمنین علیه السلام، که از کجا شما موالیان من هستید در حالی که شما از قوم عربید؟ بیان گر این است که برداشت ایشان از مولی در سخن آنان، دوست و ناصر نبود، زیرا در ولایت دوستی و نصرت، فرقی میان عرب و عجم وجود ندارد، بلکه مقصود آنان از این که خود را موالی امیرالمؤمنین علیه السلام می دانستند، ولایت زعامت و سرپرستی بود، زیرا در آن زمان فرد غیرعرب خود را تحت ولایت و حمایت فرد یا قبیله ای از اعراب قرار می داد، معنایی که امروزه از آن به تابعیت سیاسی تعبیر می شود، و فردی که چنین ولایت یا تابعیتی را می پذیرد، تحت ولایت و زعامت فرد یا قبیله یا نظام سیاسی ای است که ولایت و تابعیت آن را پذیرفته است. آنان با این که عرب بودند، چنین ولایتی را برای امیرالمؤمنین علیه السلام نسبت به خود قائل بودند و بر آن به ولایت در حدیث غدیر استدلال کردند. بنابراین، فهم آنان از ولایت در حدیث غدیر، ولایت رهبری و زعامت سیاسی بود که امیرالمؤمنین علیه السلام نیز آن را تأیید کرد.

۱۳٫ پس از ایراد خطبه غدیر توسط پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم، حسان بن ثابت که شاعر زبردستی بود از پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم اجازه گرفت تا آن را به نظم آورد. پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم به او اجازه داد و او ابیاتی را سرود که دو بیت آن چنین است:

فقال له قم یا علی ف…ننیرضیتک من بعدی اماما و هادیا

فمن کنت مولاه فهذا ولیه

فکونوا له اتباع صدق موالیا

(الفیت السیوطی فی علم الحدیث / ۴۰؛ الغدیر ۱/۵۸۳٫)

ترجمه:

پیامبر به علی گفت برپاخیز، زیرا من

به امامت و هدایت گری تو پس از خود راضی ام

پس من مولای او هستم، این (علی) ولی او است

پس شما (ای مسلمانان) پیروان و موالیان صادق او باشید

حسان بن ثابت که شاعر زبردست عرب و آشنا به دقایق کلمات عرب بود از ولایت در حدیث غدیر امامت فهمیده است و فهم او مورد تأیید رسول خدا صلی اللّه علیه وآله وسلم نیز واقع شد، زیرا به او فرمود: «ای حسان تا وقتی که با زبانت ما را یاری می دهی، مورد تأیید روح القدس می باشی». یا حسان لاتزال مؤیدا بروح القدس ما نصرتنا بلسانک. بحارالانوار ۳۷/۱۵۰ و ۱۶۶٫

۱۴٫ قیس بن سعد بن عباده انصاری در صفین در دفاع از امیرالمؤمنین علیه السلام و حقانیت او ابیات زیرا را سرود:

قلت لما بغی العدو علینا

حسبنا ربنا و نعم الوکیل

و علی …مامنا و …مام

لسوانا أتی به التنزیل

یوم قال النبی من کنت مولاه

فهذا مولاه خطب جلیل

انما قاله الرسول علی الامت

حتم ما فیه قال و قیل

(تذکرت الخواص/۶۱؛ کنزالفوائد۲/۹۸؛ بحارالانوار۳۷/۱۵۰؛ الفصول المختارت / ۲۳۶٫)

ترجمه:

وقتی که دشمن بر ما سرکشی کرد

گفتم خدا ما را کافی است

امام ما و غیر ما علی است

این مطلب از خدا نازل شده است

روزی که پیامبر گفت هر که من مولای او هستم

این (علی) مولای او است و این امر عظیمی است

این سخن حتمی پیامبر برای امت است

و در آن جای هیچ گونه سخنی نیست

۱۵٫ پیامبراکرم صلی اللّه علیه وآله وسلم پس از اعلان ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام به مسلمانان حاضر در غدیر خم، دستور داد که این مقام و منصب را به او تبریک بگویند و با علی علیه السلام به عنوان مولای مؤمنان بیعت کنند. این مطلب گواه روشن بر این است که مولی در حدیث غدیر به معنای امامت است.

۱۶٫ این سخن عمر که پس از اعلان ولایت علی علیه السلام توسط پیامبر در غدیر خم نزد علی علیه السلام رفت و خطاب به او گفت: «هنیئا لک یابن ابی طاب أصبحت و أمسیت مولی کل مؤمن و مؤمنت »؛ گوارا باد بر تو ای فرزند ابوطالب که مولای هر مرد و زن با ایمانی شدی، (برای آگاهی از منابع و مصادر حدیث تهنیت ر.ک: الغدیر ۱/۵۰۸-۵۲۷٫ برخی از راویان حدیث تهنیت عبارتند از: حافظ ابوبکر بن أبی شیبه، امام حنابله احمدبن حنبل، حافظ ابوالعباس شیبانی، حافظ بویعلی موصلی، حافظ ابوجعفر طبری، حافظ ابن عقده کوفی، حافظ ابوعبداللّه مرزبانی، حافظ علی بن عمر دارقطنی، حافظ ابن مردویه اصفهانی، حافظ ابن سمان رازی، حافظ ابوبکر بیهقی، حافظ ابوبکر خطیب بغدادی، ابوحامد غزالی، خطیب خوارزمی، ابوالفرج ابن جوزی، ابوجعفر محب الدین طبری، شیخ الاسلام حمویی و. ..) دلیل روش بر این است که مقصود از مولی در حدیث غدیر امامت است، نه محبت یا نصرت، زیرا محبت و نصرت علی علیه السلام مطلب جدیدی نبود که در غدیر خم اعلان شده باشد، و مناسب تهنیت گویی به علی علیه السلام باشد، و اصولا تبریک و تهنیت گویی در باب ولایت از ویژگی های امامت و رهبری کسی است که به این مقام منصوب می شود.

۱۷٫ پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم در حدیث ثقلین که از احادیث متواتر و مورد قبول همه مسلمانان است، عترت و اهل بیت خود را همتای قرآن قرار داده و هدایت امت را در گرو پیروی از آنان قرار داده است. این حدیث بر عصمت و مرجعیت علمی و دینی اهل بیت پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم دلالت می کند و بیان گر این است که گفتار و رفتار آنان معیار تشخیص حق و باطل است. از سوی دیگر، آنان ولایت در حدیث غدیر را به ولایت امامت و رهبری امت اسلامی تفسیر کرده اند:

الف) از طریق شیعه و اهل سنت روایت شده است که حضرت فاطمه زهرا سلام اللّه علیها حدیث غدیر را از دلایل امامت علی علیه السلام دانسته اند. نقل شمس الدین جزری دمشقی در کتاب «اسنی المطالب فی مناقب علی بن ابی طالب» از حضرت فاطمه زهرا سلام اللّه علیها روایت کرده که فرمودند: «أنسیتم قول رسول اللّه صلی اللّه علیه وآله وسلم یوم غدیر خم: من کنت مولاه فعلی مولاه؛ الغدیر ۱/۳۹۶-۳۹۷٫ آیا سخن پیامبر را که در غدیر خم فرمود: هر کس من مولای او هستم علی مولای اوست، فراموش کرده اید؟»

ابن بابویه قمی نیز از محمود بن لبید (محمود أبی لبید) روایت کرده که گفته است از حضرت فاطمه زهرا سلام اللّه علیها پرسیدم: آیا رسول خدا قبل از وفاتش امامت علی علیه السلام را بیان کرد؟ حضرت زهرا سلام اللّه علیها پاسخ داد: «واعجبا أنسیتم یوم غدیر خم»؛ این پرسش شگفت آور است! آیا روز غدیر خم را فراموش کرده اید؟» غایت المرام، ۹/۳۲۴-۳۲۵٫

ب) در خطبه ای که امام حسن مجتبی علیه السلام در حضور مردم و معاویه ایراد کردند، فرمودند: «بنی اسرائیل هارون علیه السلام را که برادر و جانشین و وزیر موسی علیه السلام بود را رها کرده و از سامری پیروی کرده و گوساله پرست شدند، این امت نیز شنید که پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم درباره پدرم فرمود: او نسبت به مانند هارون نسبت به موسی است مگر این که پس از من پیامبری نخواهد بود و نیز پیامبر را دیدند که در غدیر خم او را به امامت نصب کرد و به آنان دستور داد که حاضران آن مطلب را به غایبان برسانند». غایت المرام ۱/۳۲۳، نقل از امالی شیخ طوسی ۲/۱۷۴-۱۸۰؛ الغدیر ۱/۳۹۸؛ ینابیع المودت ۳/۱۵۰، باب ۹۰٫

ج) ابواسحاق از امام زین العابدین علیه السلام پرسید: معنای سخن پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم که فرمودند: «من کنت مولاه فعلی مولاه» چیست؟ امام علیه السلام فرمودند: به آنان فرمود که او امام پس از وی می باشد. همان، نقل از امالی شیخ صدوق / ۱۰۹٫

د) از امام رضا علیه السلام روایت شده که پس از تلاوت آیه «الیوم أکملت دینکم» مائده / ۳٫ فرمود: «امر امامت از تمامیت دین است و پیامبر صلی اللّه علیه وآله وسلم از بین امت نرفت مگر این که علی علیه السلام را به عنوان امام و راهنمای آنان منصوب کرد. اصول کافی ۱/۵۱۴؛ باب نادر جامع فی فضل الامام و صفاته، حدیث اول. روشن است که سخن امام رضا علیه السلام ناظر به واقعه و حدیث غدیر است.

روایات اهل بیت علیهم السلام درباره دلالت حدیث غدیر بر امامت امیرالمؤمنین علیه السلام بسیار است و به ذکر نمونه های بیشتری نیازی نیست، چنان که احتجاج ها و استدلال های امیرالمؤمنین علیه السلام به حدیث غدیر بر امامت خود نیز از مسلمات تاریخ است. ر.ک: الغدیر ۱/۳۲۷-۳۹۶٫

http://yon.ir/i6Eah


برچسب ها :
دیدگاه ها