تاریخ انتشار : ۲ مهر ۱۳۹۷


روزه بسیار

اصبغ بن نباته مى‏گوید:

«خَرَجَ عَلىٌ  ذَاتَ یَومٍ و نَحنُ مُجتَمِعُونَ، فقالَ: مَن أَنتُم و ما إِجتِماعُکُم؟ فَقُلنا: قَومٌ مِن شیعتِکَ یا أَمیرَالمُؤمِنینَ، فَقالَ: ما لِى لا أرى سیماءَ الشِّیعَهِ عَلَیکُم؟ فَقُلنا: و ما سیماءُ الشیعَهِ؟ فَقال: … ذُبُلُ الشِّفاهِ مِنَ الصِّیامِ…»؛

«روزى على  از خانه خارج شد، در حالى که ما جمع شده بودیم. حضرت فرمود: چه کسانى هستید و چرا جمع شده‏اید؟ گفتیم: گروهى از شیعیان شماییم اى امیرمؤمنان! حضرت فرمود: چه شده است که نشانه شیعه را در شما نمى‏بینم. گفتیم: نشانه شیعه چیست؟ فرمود: بر اثر روزه لبهایشان خشکیده است».[۱]

امام باقر  نیز مى‏فرماید:

«فَوَاللّهِ ما شیِعَتُنا إلاّ مَنِ اتَّقَى اللّهَ و اَطاعَهُ و ما کانوا یُعرَفُونَ یا جابِرُ إلاّ بِالتَّواضُعِ … والصَّومِ»؛

«به خدا سوگند! شیعیان ما نیستند مگر کسانى که تقواى الهى را پیشه کنند و او را اطاعت نمایند و اى جابر! اینان شناخته نمى‏شوند، مگر به تواضع و روزه».[۲]

روزه واجب و مستحب

روزه یکى از تکالیف الهى است که خداوند آن را بر تمام بندگانش در همه ادیان الهى واجب نموده است. خداوند در قرآن کریم مى‏فرماید:

«یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا کُتِبَ عَلَیکُمُ الصّیامُ کَما کُتِبَ عَلَى الَّذینَ مِن قَبلِکُم لَعَلَّکُم‏تَتَّقون»؛

«اى کسانى که ایمان آورده‏اید، روزه بر شما نوشته شده [واجب شده ]همان‏گونه که بر کسانى که قبل از شما بودند نوشته شد [واجب شد] تا پرهیزگار شوید».[۳]

بنابراین مسلمانان همانند موحّدان دیگر ادیان الهى وظیفه دارند بخشى از روزهاى سال یعنى روزهاى ماه مبارک رمضان را روزه بگیرند؛ البته وجوب روزه براى کسانى است که بالغ و عاقل بوده، مانعى از قبیل مریضى یا سفر نداشته باشند؛ اما در صورت داشتن مانع، این تکلیف از افراد ساقط خواهد بود.

اما روزه گرفتن در غیر از ماه رمضان ـ به جز روزهاى حرام و مکروه ـ مستحب است؛ امّا استحباب برخى از روزها بیشتر بوده و نسبت به روزه آنها سفارش بیشترى شده است مانند: روزهاى پنجشنبه اول و آخر هر ماه، روزهاى سیزدهم تا پانزدهم هر ماه، روز عید سعید غدیر، روزهاى تولد و بعثت پیامبر اکرم  و تمام ماه رجب و شعبان.

فواید و آثار روزه

روزه‏دارى، فواید و آثار دنیوى و اخروى فراوانى دارد که خداوند براى دستیابى مؤمنان به این فواید و آثار، روزه را بر بندگان خویش واجب نموده است که به برخى از این آثار و فواید که در روایات ذکر شده است، اشاره مى‏کنیم:

۱٫ سلامتى بدن:

یکى از فواید دنیوى که روزه براى روزه داران در پى دارد، سلامتى جسم و بدن است. پیامبراکرم مى‏فرماید:

«صُومُوا تَصِحُّوا»؛ «روزه بگیرید تا سالم بمانید».[۴]

متخصصان علوم پزشکى براى سالم نگه داشتن بدن دو روش را توصیه مى‏نمایند:

یکى پیشگیرى و دیگرى درمان.

درمان: آن است که انسان بعد از مبتلا شدن به مرض، با خوردن دارو براى از بین بردن بیمارى اقدام کند.

پیشگیرى: آن است که انسان روشهایى را در زندگى خود به کار گیرد تا به مرض و بیمارى مبتلا نگردد که این روش مزبور بسیار مهم‏تر و با ارزش‏تر از روش درمان است.

یکى از راههاى بسیار مؤثرى که هم فواید و نقش پیشگیرانه و هم فایده درمان را دارد، روزه است. روزه از بروز بسیارى از امراض در بدن جلوگیرى مى‏کند و از طرفى دیگر باعث بهبود بسیارى از امراض دیگر مى‏شود.

برخى از محققان علم پزشکى در این باره مى‏نویسند:

روزه یک ماهه ماه رمضان باعث مى‏شود مواد اضافى و چربیهاى ذخیره شده در بدن سوخته و مصرف گردد و خانه تکانى کاملى در بدن انسان به عمل آید؛ این خانه تکانى جدید، موجب مى‏شود تا نظافت کاملى در تمام بدن و دستگاهها و سلول‏هاى آن تحقق یابد؛ زیرا همه غذاهاى مختلفى که انسان خورده، جذب بدن نمى‏شود و قسمتى از آنها به صورت رسوبات مضر در قسمتهاى مختلف بدن باقى مى‏ماند؛ همین مواد اضافى است که گاهى عفونت‏هاى گوناگون تولید مى‏کند و سبب بیماریها مى‏شود.

روزه موجب شستشوى این رسوبات و مواد مزاحم آن مى‏گردد و روزه‏دار به وسیله روزه مواد عفونى را نابود و ریشه بیماریها را قطع مى‏کند. در صورتى که اگر قرار باشد براى از بین بردن این رسوبات از داروهاى مختلف استفاده شود، خود این داروها، خواه ناخواه روى بافت‏هاى سالم بدن آثار بدى مى‏گذارد؛ چنان که گفته مى‏شود به طور متوسط از استعمال ده دارو یک بیمارى پدید مى‏آید و هر دارویى، عوارضى در بدن ایجاد مى‏کند».[۵]

دکتر «کارلوى» آمریکایى نیز در این مورد مى‏نویسد:

«هر شخص بیمار باید هرسال مدتى از خوردن غذا پرهیز کند؛ زیرا مادام که غذا به او مى‏رسد میکروبها در حال رشد است، ولى هنگامى که از غذا پرهیز مى‏کند میکروبها روز به روز رو به ضعف مى‏روند». سپس مى‏افزاید: «روزه‏اى که اسلام واجب کرده، بزرگ‏ترین ضامن سلامتى است».[۶]

«الکسى سوفورین» از دیگر محققان علم پزشکى نیز در کتاب خود آورده است:

«جسم به هنگام روزه به جاى غذا از مواد داخلى استفاده مى‏کند و آنها را مصرف مى‏نماید و مواد کثیف و عفونى که در جسم هست، و ریشه و خمیره بیماریهاست، از بین مى‏رود و بدین طریق، روزه سبب بهبودى همه بیماریهاست؛ از این رو جسم خود را به وسیله روزه از داخل نظیف و پاکیزه کنید».

سپس وى برخى از بیماریهایى را که توانسته بود با روزه معالجه کند، نام مى‏برد و در ادامه مى‏نویسد:

«آثار روزه بسیار عجیب است و باید گفت، روزه اعجاز مى‏کند. درمان از طریق روزه فایده‏هاى ویژه‏اى دارد و معالجه از طریق امساک اختصاص به بیماریهاى فوق ندارد؛ بلکه بیماریهایى را که مربوط به اصول جسم انسانى است و با سلولهاى جسم آمیخته همچون: سرطان، سفلیس، طاعون، را نیز شفا مى‏دهد».[۷]

۲٫ تقویت اراده و حل مشکلات:

یکى دیگر از فواید روزه، تقویت اراده و حل مشکلات مادى و معنوى است. روزه‏دار در درجه اول با مقاومت در برابر نیرومندترین خواسته‏هاى طبیعى و غریزى، اراده خود را محکم و تقویت مى‏نماید و مهم‏ترین عادت‏هاى خویش را ترک مى‏نماید. با اینکه غذاهاى لذیذ و شربت گوارا در اختیار دارد، اما از خوردن آن اجتناب کرده، حتى قطره‏اى آب و لقمه‏اى نان نیز به دهان نزدیک نمى‏کند.

در این صورت، پر واضح است که استمرار این نوع امساک و برنامه‏هاى عبادى، روح و روان انسان را در برابر خواسته‏ها و غرایز مادى و شهوانى، قوى و نیرومند مى‏گرداند و او را بر انجام هر کار سخت و مشکل قادر و توانا مى‏سازد. از جمله اگر فردى به عادتهاى بد و ناشایست از قبیل کشیدن سیگار یا شرب خمر معتاد است مى‏تواند با روزه گرفتن این عادت‏هاى ناشایست را ترک نماید و یا اگر درپى به دست آوردن خواسته‏ها و آرزوهاى مشکل مادى و معنوى است مى‏تواند با کمک گرفتن از روزه به آن خواسته‏هاى خود نایل گردد.

قرآن کریم در آیه ۱۵۳ بقره مى‏فرماید:

«یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا استَعینوا بِالصَّبرِ والصَّلوهِ اِنَّ اللّهَ مَعَ الصّـبِرین»؛

«اى کسانى که ایمان آورده‏اید، از صبر و نماز کمک بگیرید؛ زیرا خداوند با صابران است».[۸]

در روایاتى که از اهل‏بیت  در تفسیر آیه مذکور نقل گردیده، «صبر» به روزه تفسیر شده است[۹] و معناى آیه طبق این تفسیر این است که از روزه و نماز براى حل مشکلاتتان کمک بگیرید.

۳٫ یاد فقرا و کمک به آنان:

فلسفه و فایده دیگر روزه این است که اغنیا به یاد فقرا افتاده، به آنان ترحم و کمک نمایند؛ و سبب این امر آن است که انسان تا شکمش سیر است از گرسنگى کسى اطلاع ندارد؛ اما اگر خودش گرسنه شود و گرسنگى را احساس کند به یاد گرسنگان خواهد افتاد.

امام صادق  مى‏فرماید:

«إِنَّما فَرَضَ اللّهُ الصِّیامَ لِیَستَوِىَ بِهِ الغَنِىُّ وَالفَقیِرُ و ذلکَ أَنَّ الغَنِىَّ لَم یَکُن لِیَجِدَ مَسَّ الجُوعِ فَیَرحَمَ الفَقیِرَ؛ لِأَنَّ الغَنِىَّ کُلَّما أَرادَ شَیئا؛ قَدَرَ عَلَیهِ فَأَرادَ اللّهُ تَعالى أَنْ یُسَوِّىَ بَینَ خَلقِهِ و أَن یُذیقَ الغَنِىَّ مَسَّ الجُوعِ والأَلَمِ لِیَرِقَّ عَلَى الضَّعیِفِ و یَرحَمَ الجائِعَ»؛

«خداوند روزه را واجب نمود تا بین فقیر و غنى تساوى ایجاد شود؛ بدان سبب که انسانهاى ثروتمند و بى‏نیاز گرسنگى را احساس نمى‏کنند تا به فقیران احساس ترحم داشته باشند؛ زیرا ثروتمند هرگاه چیزى را خواسته باشد برایش فراهم است پس خداوند با وجوب روزه بر همگان، خواسته است بندگانش را در یک سطح قرار داده و طعم و درد گرسنگى را به افراد ثروتمند نیز بچشاند تا نسبت به افراد ضعیف دلسوزى و بر گرسنه ترحم کنند».[۱۰]

۴٫ یاد تشنگى و گرسنگى قیامت:

قیامت؛ روزى است که خداوند گناهکاران را به انواع مصیبتها، رنجها و گرفتاریها مبتلا مى‏نماید و یکى از مصیبتها و رنج‏هایى که انسانها به آن گرفتار مى‏شوند، رنج گرسنگى و تشنگى است؛ لذا در برخى آیات آمده است که جهنّمیان براى رهایى از تشنگى و گرسنگى دست به دامن بهشتیان مى‏شوند و از آنان تقاضاى آب و غذا مى‏کنند، ولى بهشتیان در پاسخ مى‏گویند: خدا این آب و روزیها را بر شما حرام کرده است.[۱۱]

یکى از فواید روزه در دنیا این است که انسان پس از گرسنه و تشنه شدن به یاد گرسنگى و تشنگى روز قیامت مى‏افتد و براى اینکه گرفتار گرسنگى و تشنگى آن روز نگردد سعى مى‏کند با ترک گناه و انجام اعمال خیر خود را از گرفتارى آن روز در امان نگه دارد.

پیامبراکرم  در خطبه شعبانیه مى‏فرماید:

«وَاذکُرُوا بِجُوعِکُم و عَطَشِکُم فیِهِ جُوعَ یَومِ القِیامَهِ و عَطَشَهُ»؛

«با گرسنگى و تشنگى خود در ماه رمضان، گرسنگى و تشنگى روز قیامت را به یاد آورید».[۱۲]

۵٫ کسب تقواى الهى:

مهم‏ترین و عمده‏ترین فلسفه روزه و فایده آن ایجاد تقواى الهى در انسان است.

قرآن کریم در آیه ۱۸۳ سوره بقره چنین مى‏فرماید:

«یـاَیُّهَا الَّذینَ ءامَنوا کُتِبَ عَلَیکُمُ الصّیامُ کَما کُتِبَ عَلَى الَّذینَ مِن قَبلِکُم لَعَلَّکُم‏تَتَّقون»؛

«اى کسانى که ایمان آورده‏اید، روزه بر شما نوشته شده، همان‏گونه که بر انسانهاى پیش از شما نوشته شد [واجب شد] تا شاید پرهیزگار شوید».

چنان که در شرایط روزه حقیقى بیان خواهد شد، روزه حقیقى آن است که افزون بر دهان و شکم، دیگر اعضاى بدن انسان نیز روزه‏دار باشد و از تمام امورى که خدا انسان را از آن نهى کرده، اجتناب ورزد و مسلم است که چنین کسى هرگز گرد گناه و معصیت نخواهد گشت و همان‏گونه که دهانش از خوردن و آشامیدن پرهیز مى‏کند، دیگر اعضاى بدن او نیز از گناه و معصیت دورى خواهند کرد و در نتیجه، چنین رفتارى باعث تقویت روح تقوا و پرهیزگارى در وجود شخص خواهد شد.

اهمیّت و فضیلت روزه

روزه؛ از عباداتى است که نزد خداوند بسیار محبوب و داراى پاداش عظیمى است؛ به‏گونه‏اى که خداوند براى بسیارى از عبادات ثواب و اجرى معین کرده، امّا براى روزه اجر و پاداشى معین نکرده و ثواب آن را برعهده خود گذاشته است.

پیامبراکرم  در این باره مى‏فرماید:

«حَسَنَهٌ یَعمَلُها ابنُ آدَم تَضاعَفَ عَشرٌ اِلى سَبْعمِأَهِ ضِعفٍ إلاَّ الصَّیامَ، یَقُولُ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ: هُوَ لِى و أَنا اَجزِى بِهِ بِتَرکِ شَهوَتِهِ مِن أَجلِى»؛

«کار نیک و حسنه‏اى که انسان انجام مى‏دهد ده برابر تا هفتصد برابر پاداش دارد؛ مگر روزه که خداوند ـ عزوجل ـ مى‏فرماید: روزه متعلق به من است و من بدون واسطه ثواب و جزاى روزه را مى‏دهم؛ به دلیل آنکه روزه دار بخاطر من از شهوت خود صرف نظر مى‏کند».[۱۳]

آن حضرت در حدیث دیگرى فرمود:

«إِنَّ لِلجَنَّهِ بابا یُقالُ لَها: الرَّیّانُ، لا یَدخُلُ مِنها إلاّ الصّائِمُونَ، فَاِذا دَخَلَ آخِرُهُم أُغلِقَ ذلکَ البابُ»؛

«به راستى که براى بهشت درى است که به آن ریان گفته مى‏شود و از آن در جز روزه داران کسى داخل نمى‏شود؛ پس هنگامى که آخرین نفر آنان وارد شد آن در بسته مى‏شود».[۱۴]

«ریّان» به معناى سیراب است و خداوند از آن جهت نام این درب را ریّان نهاده که با داخل کردن روزه‏داران از این درب آنان را سیراب مى‏نماید و بدین وسیله پاداش تشنگى آنان را که با روزه گرفتن متحمل شده‏اند عطا مى‏کند.

امام صادق  مى‏فرماید:

«إِنَّ لِلّهِ تَبارَکَ و تَعالى مَلائِکَهً مُوَکِّلینَ بِالصّائِمینَ والصّائِماتِ یَمسَحُونَهُم بِأَجنِحَتِهِم و یُسقِطُونَ عَنهُم ذُنُوبَهُم و إِنَّ لِلّهِ تَبارَکَ و تَعالى مَلائِکَهً قَد وَکَّلَهُم بِالاِستِغفارِ لِلصّائِمینَ والصّائِماتِ لا یَعلَمُ عَدَدَهُم إلاَّ اللّهُ عَزَّوجَلَّ»؛

«همانا براى پروردگار ـ تبارک و تعالى ـ فرشتگانى است که موکّل مردان و زنان روزه‏دارند؛ آنها را با بالهاى خود مسح مى‏نمایند و گناهانشان را ساقط مى‏کنند و همچنین براى خداوند متعال ملائکه‏اى است که خداوند آنها را موکّل نموده تا براى مردان و زنان روزه‏دار استغفار نمایند و کسى جز خدا تعداد این فرشتگان را نمى‏داند»[۱۵].

فضیلت ماه مبارک رمضان

خداوند متعال به برخى روزها و ماهها و نیز برخى مکانها عنایت ویژه‏اى کرده که چنین عنایتى را به روزها یا مکانهاى دیگر نکرده است.

پیامبر اکرم مى‏فرماید:

«إِنَّ لِرَبِّکُم فِى اَیّامِ دَهرِکُم نَفَحاتٍ أَلا فَتَعَرَّضُوا لَها»؛

«به راستى که براى پروردگارتان در روزهاى عمرتان نسیم‏هاى رحمتى است؛ پس آگاه باشید که این نسیمها و مواهب را به چنگ آورید»[۱۶].

ماه مبارک رمضان یکى از این ایام و زمانهاست که خداوند درهاى رحمت خود را بر روى بندگان خویش باز کرده و آنان را به میهمانى و ضیافت خود دعوت نموده است و از همه بندگان خویش دعوت کرده است تا از این سفره ضیافت الهى بهره‏مند گردند و گناهانى را که در طول سال مرتکب شده‏اند با دعا و استغفار و روزه گرفتن در این ماه از بین ببرند.

امام عسکرى  به نقل از پیامبراکرم  در این باره فرموده است:

«إِنَّ لِلّهِ خِیارا مِن کُلِّ ما خَلَقَهُ، فَلَهُ مِن البِقاعِ خِیارٌ و لَهُ مِنَ اللَّیالِى والأَیّامِ خیارٌ و لَهُ مِنَ الشُّهورِ خِیارٌ و لَهُ مِن عِبادِهِ خِیارٌ و لَهُ مِن خِیارِهِم خِیارٌ… و اَمّا خِیارُهُ مِنَ الشُّهُورِ فَرَجَبٌ و شَعبانٌ و شَهرُ رَمَضانَ … و إِنَّ اللّهَ عَزّوجَلّ یُنزِلُ فىِ شَهرِ رَمَضانَ مِنَ الرَّحمَهِ أَلفَ ضِعفِ ما یُنزِلُ فِى سائِرِ الشُّهُورِ»؛

«همانا خداوند از آنچه خلق کرده، امورى را براى خود برگزیده است. براى خداوند از سرزمینها برگزیده‏اى است و براى او از شبها و روزها و ماهها و عبادات نیز برگزیده‏اى است و از برگزیده‏ها نیز امورى را برگزیده است اما برگزیده خدا از میان ماههاى سال، رجب و شعبان و ماه رمضان است و خداوند ـ عزوجل ـ در ماه مبارک رمضان هزار برابر ماههاى دیگر رحمتش را بر بندگان نازل مى‏کند».[۱۷]

در بخشى از خطبه معروفى که پیامبراکرم  در آستانه ماه مبارک رمضان بیان فرمودند نیز در مورد ارزش و فضیلت این ماه شریف آمده است:

«أَیُّهَا النّاسُ، إِنَّ اَبوابَ الجَنانِ فى هذا الشَّهرِ مُفَتَّحَهٌ؛ فَاسئَلُوا رَبَّکُم أَن لا یُغَلِّقَها عَنکُم و اَبوابَ النِّیرانِ مُغَلَّقَهٌ؛ فَاسئَلُوا رَبَّکُم أَن لا یُفَتِّحَها عَلَیکُم والشَّیاطیِنَ مَغلُولَهٌ؛ فَاسئَلُوا رَبَّکُم أَن لا یُسَلِّطَها عَلَیکُم»؛

«اى مردم! در این ماه درهاى بهشت بر روى بندگان خدا باز است؛ از خدا بخواهید که این درها را نبندد و درهاى جهنم بر روى شما بسته است؛ از خدا بخواهید که هیچ‏گاه این درها را نگشاید و دستهاى شیطان در این ماه بسته است؛ پس از خدا بخواهید که آنان را بر شما مسلط نکند».[۱۸]

امیرالمؤمنین على  نیز فرمود:

«أَیُّهَا النّاسُ، إِنَّ هذا الشَّهرَ فَضَّلَهُ اللّهُ عَلى سائِرِ الشُّهُورِ کَفَضلِنا أَهلِ البَیتِ عَلى سائِرِ النّاسِ»؛

«اى مردم، همانا این ماه، ماهى است که خداوند آن را بر تمام ماهها برترى داد، همانند برترى ما اهل‏بیت  بر سایر مردم».[۱۹]

امام رضا  نیز درباره فضیلت این ماه مى‏فرماید:

«کارهاى نیک در ماه رمضان مقبول درگاه خداوند است و گناهان در آن بخشوده است. کسى که در ماه رمضان یک آیه از قرآن بخواند، مانند کسى است که در غیر ماه رمضان تمام قرآن را ختم کرده است و کسى که در این ماه به صورت مؤمنى تبسم نماید آن مؤمن نیز در قیامت به صورت او تبسم مى‏کند و او را به بهشت بشارت مى‏دهد، کسى که در این ماه مؤمنى را کمک کند، خداوند او را هنگام عبور از صراط، در روزى که قدمها مى‏لغزد، کمک خواهد کرد و کسى که غضب خود را در این ماه فرو نشاند، خداوند در قیامت غضبش را در مورد او فرو خواهد نشاند و کسى که مظلومى را در این ماه یارى نماید، خداوند او را در دنیا علیه تمام دشمنانش یارى مى‏کند و در قیامت هم او را در جایگاه حساب و میزان کمک خواهد کرد».[۲۰]

بنابراین مؤمنان و پیروان اهل بیت  باید این فرصت را غنیمت شمرند و از برکات و آثار این ماه عظیم استفاده کامل را بنمایند و نگذارند که با گناهان و آلودگیهایى که وارد این ماه شریف شده‏اند با همان گناهان نیز از این ماه خارج گردند؛ زیرا معلوم نیست که خداوند دوباره چنین فرصتى را براى آنان فراهم نماید و تا سال آینده و ماه رمضانى دیگر زنده باشند و این ماه عظیم را درک نمایند.

مراتب و شرایط روزه

مرتبه اوّل روزه: در اصطلاح فقها «اسقاط تکلیف» نامیده مى‏شود و آن امتناع از خوردن و آشامیدن و شهوت‏طلبى است. در این مرتبه لازم نیست چشم، گوش، زبان و دیگر اعضاى بدن اطاعتى کرده باشند؛ بلکه همین که روزه‏دار از خوردن و آشامیدن و محرمات ذکر شده در رساله‏هاى عملیه پرهیز کند تکلیف واجبش را ادا کرده که این روزه، «روزه عام» است.

مرتبه و قسم دیگر روزه: آن است که علاوه بردهان، دیگر اعضاى ظاهرى انسان همچون چشم، گوش، دست و زبان نیز روزه‏دار باشد و از ارتکاب حرام پرهیز نماید که این روزه، «روزه خاص» است.

مرتبه و قسم بالاتر روزه: آن است که افزون بر روزه دار بودن دهان و دیگر اعضاى ظاهرى، قلب و ذهن انسان نیز روزه‏دار باشد و فکر گناه و معصیت نیز به آن خطور نکند که این مرتبه بالاترین مرتبه و درجه روزه است که به اولیاى الهى و معصومین اختصاص دارد. از میان مراتب سه گانه یاد شده روزه واقعى و مورد قبول پروردگار روزه‏اى است که انسان از مرتبه اول که تنها امتناع از خوردن و آشامیدن و برخى اعمال دیگر است، فراتر برود و دیگر اعضاى انسان نیز روزه‏دار بوده و از گناه اجتناب نمایند.

پیامبراکرم  در روایتى خطاب به جابر بن عبدالله انصارى فرمود:

«یا جابرُ! هذا شَهرُ رَمَضانَ، مَن صامَ نَهارَهُ و قامَ وِردا مِن لَیلَتِهِ و عَفَّ و کَفَّ لِسانَهُ خَرَجَ مِن ذُنُوبِهِ کَخُرُوجِهِ مِنَ الشَّهرِ، فَقالَ جابرُ: یا رَسولَ اللّهِ، ما أَحسَنَ هذا الحَدیثَ! فقال : یا جابرُ، و ما اَشَدَّ هذِهِ الشرُوطَ»؛

«اى جابر! این ماه رمضان است، کسى که روزهاى این ماه را روزه بگیرد و بخشى از شبهاى آن را به نماز بپردازد و شکم خود را از حرام و زبانش را از گناه نگاه دارد از گناهان خود پاک و خارج مى‏گردد؛ همان‏گونه که از این ماه بیرون مى‏رود. جابر گفت: اى رسول خدا! چه حدیث خوبى است این حدیث! حضرت فرمود: اى جابر! ولى چه شرطهاى سختى است این شروط».[۲۱]

امام صادق مى‏فرماید:

«إِذا صُمتَ فَلیَصُم سَمعُکَ و بَصَرُکَ و شَعرُکَ و جِلدُکَ و عَدَّدَ أَشیاءَ غَیرَ هذا و قال: لا یَکونَ یَومُ صَومِک کَیومِ فِطرِکَ»؛

«هرگاه روزه گرفتى باید گوش، چشم، مو، پوست و دیگر اعضاى بدنت نیز روزه دار باشد و باید روزى که روزه دارى با روزهاى دیگرت متفاوت باشد».[۲۲]

امام سجاد  نیز درباره حق روزه واقعى مى‏فرماید:

«و أَمّا حَقُّ الصَّومِ فَأَن تَعلَمَ أَنَّهُ حِجابٌ ضَرَبَهُ اللّهُ عَلى لِسانِکَ و سَمعِکَ و بَصَرِکَ و فَرجِکَ و بَطنِکَ لِیَستُرَکَ بِهِ مِنَ النّارِ و هکَذا جاءَ فِى الحَدِیثِ، الصَّومُ جُنَّهٌ مِنَ النّارِ، فَإِن سَکَنَت أَطرافُکَ فِى حَجَبَتِها رَجَوتَ أَن تَکُونَ مَحجوبا و إِن أَنتَ تَرَکتَها تَضطَرِبُ فىِ حِجابِها و تَرفَعُ جَنَباتِ الحِجابِ فَتَطَّلِعُ اِلى ما لَیسَ لَها بِالنَّظرَهِ الدّاعِیَهِ لِلشَّهوَهِ والقُوَّهِ الخارِجَهِ عَن حَدِّ التَقِیَّهِ لِلّهِ، لَم تَأمَن أَن تَخرِقَ الحِجابَ و تَخرُجَ مِنه؛

اما حق روزه این است که بدانى روزه، پرده و حجابى است که خداوند بر زبان، گوش، چشم، عورت و شکم تو کشیده است تا تو را از آتش مصون نگه دارد. در حدیث نبوى آمده است که روزه سپر آتش است؛ پس اگر اعضاى بدنت در پس این پرده قرار و آرام گرفت، امیدوار باش که این پرده تو را حفظ مى‏کند؛ اما اگر اعضاى بدنت را رها کردى که در پى این پرده مضطرب و بى‏قرار بوده، دامن پرده را بالا زنند و به جاهایى که حق ندارند با نگاه شهوات نظر کنند و از حدود تقواى الهى خارج شوند ایمن مباش که آن پرده دریده شود و تو از آن خارج گردى».[۲۳]

بر اساس روایات فوق و سخنان گهربار معصومین ، روزه آنگاه داراى اثر بوده و برکات معنوى و اخروى را براى روزه‏دار در پى‏دارد که انسان از مرتبه اول روزه گذر نماید و علاوه بر دهان، دیگر اعضاى بدن او نیز روزه‏دار باشد. امّا اگر روزه‏دار تنها از شکم و شهوت خوددارى نماید و دیگر اعضاى بدن خود را محافظت نکند، روزه او جز گرسنگى و تشنگى اثرى براى او نخواهد داشت. چنان که امیرالمؤمنین فرمود:

«کَم مِن صائِمٍ لَیسَ لَه مِن صِیامِهِ إلاّ الجُوعُ والظَّمَأُ؛

چه بسیار روزه‏دارانى که از روزه خود جز گرسنگى و تشنگى نتیجه‏اى نمى‏گیرند».[۲۴]

[۱]. صفات الشیعه، ص ۱۷؛ بحارالانوار، ج ۶۵، ص ۱۵۱٫

[۲]. الکافى، ج ۲، ص ۷۴؛ الامالى، صدوق، ص ۷۲۵٫

[۳]. بقره ۲ ۱۸۳٫

[۴]. مستدرک الوسائل، ج ۷، ص ۵۰۲؛ کنزالعمال، ج ۸، ص ۴۵۰٫

[۵]. نقش روزه در درمان بیماریها، ص ۱۴٫

[۶]. همان، ص ۱۶٫

[۷]. روزه روش نوین براى درمان بیماریها، ص ۴۷ ـ ۶۵٫

[۸]. بقره/ ۱۵۳٫

[۹]. من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۷۶؛ الکافى، ج ۴، ص ۶۳٫

[۱۰]. من لایحضره الفقیه، ج ۲، ص ۴۳؛ وسائل الشیعه، ج ۱۰، ص ۷٫

[۱۱]. اعراف ۷ ۵۰٫

[۱۲]. بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۳۵۶٫

[۱۳]. فضائل الاشهر الثلاثه، ص ۱۴۳؛ مسنداحمد، ج ۲، ص ۲۶۶٫

[۱۴]. وسائل الشیعه، ج ۱۰، ص ۴۰۴٫

[۱۵]. فضائل الاشهر الثلاثه، ص ۱۰۴٫

[۱۶]. الامالى، مفید، ص ۲۰۶؛ بحارالانوار، ج ۸۷، ص ۹۵٫

[۱۷]. مستدرک الوسائل، ج ۷، ص ۴۳۲؛ بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۳۷۳٫

[۱۸]. وسائل الشیعه، ج ۱۰، ص ۳۱۴ ؛ بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۳۵۷٫

[۱۹]. فضائل الاشهر الثلاثه، ص ۱۰۸٫

[۲۰]. بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۳۴۱؛ فضایل الاشهر الثلاثه، ص ۹۷٫

[۲۱]. وسائل الشیعه، ج ۲، ص ۱۱۶ ـ ۱۱۸٫

[۲۲]. الکافى، ج ۴، ص ۸۷٫

[۲۳]. تحف العقول، ص ۲۵۹؛ مستدرک‏الوسائل، ج ۱۱، ص ۱۵۷٫

[۲۴]. مستدرک الوسائل،ج ۷، ص ۳۶۷؛ بحارالانوار، ج ۹۳، ص ۲۵۵٫

منبع: برگرفته از کتاب سیمای شیعه از نگاه اهل بیت؛ اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی

http://shiastudies.com/fa


برچسب ها :
، ،
دیدگاه ها