تاریخ انتشار : ۲ مهر ۱۳۹۷


صله رحم

امیرالمؤمنین على  فرمود:

«أَلا مَن سَأَلَ عَنِ شیِعَهِ أهل البَیت… و مِن عَلامَهِ أَحَدِهِم … و یَصِلُ مَن قَطَعَهُ»؛

«آگاه باشید! هرکس از شیعیان اهل بیت سؤال نماید یکى از علامت‏هاى آنان این است با کسى که با آنان قطع رابطه نموده است، پیوند بر قرار مى‏کند».[۱]

امام صادق  نیز فرمود:

«إِنَّ اللّهَ تَبارَکَ و تَعالى اَوجَبَ عَلَیکُم حُبَّنا و مُوالاتِنا و فَرَضَ عَلَیکُم طاعاتِنا أَلا فَمَن کانَ مِنّا فَلیَقتَدِ بِنا فَاِنَّ من شَأنِنا الوَرَعَ والاجتِهادَ… و صِلَهَ الرَّحِمِ»؛

«همانا خداوند ـ تبارک و تعالى ـ محبت و دوستى و اطاعت ما را بر شما شیعیان واجب نموده است. آگاه باشید که هرکس از ماست باید به ما اقتدا نماید و یکى از شئون و خصلتهاى ما ورع و تلاش در راه خدا و صله رحم است».[۲]

معناى صله رحم وحیطه آن

صله رحم به معناى برقرارى پیوند و داشتن ارتباط با خویشاوندان است که یکى از تکالیف واجب دین است و قطع آن بدون دلیل شرعى حرام و از گناهان کبیره محسوب مى‏شود. اما در اینکه مراد از خویشاوندان چه کسانى هستند؟ دو قول در بین فقهاى اسلامى وجود دارد:

۱ – بسیارى از آنان مقصود از رحم و خویشاوند را خویشاوندان نسبى و کسانى که نسب آنان با انسان به یک رحم ختم مى‏شود، دانسته و ارتباط با همین دسته از خویشاوندان را لازم شمرده‏اند.

۲ – برخى از علما خویشاوند را اعم از خویشاوندان نسبى و سببى دانسته و گفته‏اند: ملاک در خویشاوند بودن؛ اطلاق عرفى اسم خویشاوند است و هرکسى را که عرف، خویشاوند انسان بداند داخل در اقرباى انسان است؛ هرچند خویشاوند نسبى نباشد و از انسان ارث نبرد.[۳]

همچنین رحم و خویشاوند انسان اختصاص به خویشاوندان نسبى و سببى ندارد؛ بلکه ارحام معنوى انسان را نیز شامل است که در رأس آنان رحم آل محمد  و اهل بیت پیامبر اکرم قرار دارند.

امام صادق  مى‏فرماید:

«اِنَّ الرَّحِمَ مُعَلَّقَهٌ بِالعَرشِ تَقوُلُ: اَللّهُمَّ صِل مَن وَصَلَنى وَاقطَع مَن قَطَعَنى و هِىَ رَحِمُ آلِ مُحَمَّدٍ و هُوَ قولُهُ تَعالى «وَالَّذین یَصِلُونَ ما اَمَرَ اللّهُ بِهِ أَن یُوصَلَ…»؛

«رحم به عرش الهى آویزان است و مى‏گوید: خدایا، پیوند برقرار کن با کسى که با من پیوند برقرار مى‏کند و قطع رابطه کن با کسى که با من قطع رابطه مى‏کند و آن رحم آل محمد است و مقصود از قول خداوند که در قرآن مى‏گوید: کسانى که پیوند برقرار مى‏نمایند با کسانى که خداوند دستور پیوند با آنان را داده است… برقرارى پیوند با آل محمد  است».[۴]

بر این اساس، مؤمنان و شیعیان اهل بیت  همان‏گونه که وظیفه دارند با خویشاوندان نسبى و سببى خود رابطه برقرار نمایند، وظیفه دارند با امامان و پیشوایان معصوم خود نیز پیوند و ارتباط داشته باشند. ارتباط با آنان در این زمان به این است که به احادیث و سخنان آنان مراجعه کنند و آنچه به شیعیان امر کرده‏اند، انجام دهند و از آنچه نهى کرده‏اند ترک کنند؛ علاوه بر اینکه به زیارت قبور آنان رفته و از نفوس و ارواح طیبه آنان براى آمرزش گناهان و تقویت دین و دنیاى خود بهره گیرند.

اهمیت صله رحم از نظر اسلام

اسلام براى برقرارى پیوند با خویشاوندان و داشتن ارتباط با یکدیگر اهمیت فراوانى قائل شده است و پیروانش را با دستورها و اوامر مؤکد به ارتباط با خویشاوندان توصیه نموده است.

قرآن کریم در مورد ارتباط با خویشاوندان مى‏فرماید:

«والَّذینَ یَصِلونَ ما اَمَرَ اللّهُ بِهِ اَن یوصَلَ… اُولکَ لَهُم عُقبَى الدّار * جَنّـتُ عَدنٍ یَدخُلونَها ومَن صَلَحَ مِن ءاباهِم واَزوجِهِم و ذُرِّیّـتِهِم والمَلـکَهُ یَدخُلونَ عَلَیهِم مِن کُلِّ باب * سَلـمٌ عَلَیکُم بِما صَبَرتُم فَنِعمَ عُقبَى الدّار»؛

«و آنان که پیوندهایى را که خدا به برقرارى آن دستور داده برقرار مى‏نمایند، پایان نیک سراى آخرت از آنان است و باغهاى جاویدان بهشتى که با پدران و همسران و فرزندان صالح خود وارد آن مى‏شوند، و فرشتگان از هر درى بر آنان وارد مى‏شوند و به آنان مى‏گویند: سلام بر شما به جهت صبر و استقامتتان. چه نیکوست سرانجام آن سرا».[۵]

و در آیاتى دیگر مى‏فرماید:

«فَهَل عَسَیتُم اِن تَوَلَّیتُم اَن تُفسِدوا فِى الاَرضِ وتُقَطِّعوا اَرحامَکُم * اُولکَ الَّذینَ لَعَنَهُمُ اللّهُ فَاَصَمَّهُم واَعمى اَبصـرَهُم»؛

«پس اگر از این دستورها رویگردان شوید، جز این انتظار مى‏رود که در زمین فساد و قطع پیوند خویشاوندى کنید؟ آنها کسانى هستند که خداوند آنها را لعنت کرده و گوشهایشان را کر و چشمانشان را کور نموده است».[۶]

در این آیات، قرآن کریم پس از سفارش به صله رحم و ارتباط با خویشاوندان، براى آن دسته از مؤمنانى که با خویشاوندان خود پیوند برقرار مى‏نمایند، پاداش و عاقبت نیکویى در نظر گرفته و آنان را که با خویشاوندان خود قطع ارتباط مى‏کنند لعن و نفرین کرده است. در روایات معصومین نیز سفارشهاى فراوانى به صله رحم شده است.

پیامبر اکرم  فرمود:

«اُوصِى اَلشّاهِدَ مِن اُمَّتِى والغائِبَ مِنهُم و مَن فِى اَصلابِ الرِّجالِ و اَرحامِ النِّساءِ اِلى یَومِ القِیامَهِ اَن یَصِلَ الرَّحِمَ و إِن کانَت مِنهُ عَلى مَسیرَهِ سَنَهٍ فَإِنَّ ذلکَ مِن الدِّینِ»؛

«حاضران و غایبان از امتم و آنان که در صلب مردان و رحم زنانند را تا روز قیامت به صله رحم سفارش مى‏کنم؛ اگر چه به فاصله یک سال راه باشد؛ زیرا صله رحم جزء دین است».[۷]

در حدیثى دیگر آمده است که شخصى به آن حضرت گفت:

«أخبِرنِى ما أَفضَلُ الاَعمالِ فِى الاِسلامِ؟ قال: اَلایمانُ بِاللّهِ، قال: ثُمَّ ماذا؟ قال: صِلَهُ الرَّحِم… فَقال: اَىُّ الاَعمالِ أَبغَضُ اِلَى اللّهِ؟ فَقالَ: اَلشِّرکُ بِاللّهِ، قال: ثُمَّ ماذا؟ قال: قَطیِعَهُ الرَّحِمِ؛ ثُمَّ ماذا؟ قال : اَلاَمرُ بالمُنکَرِ والنَّهىِ عَنِ المَعروُفِ»؛

«به من خبر بده که بهترین اعمال در اسلام چیست؟ حضرت فرمود: ایمان به خدا. پرسید: سپس چه؟ حضرت فرمود: صله رحم. سپس سؤال کرد: مبغوض‏ترین اعمال در پیشگاه خداوند کدام عمل است؟ حضرت فرمود: شرک به خدا. پرسید: سپس کدام عمل؟ حضرت فرمود: قطع رحم. سپس چه؟ حضرت فرمود: امر به منکر و نهى از معروف».[۸]

در این روایت، عظمت و بزرگى صله رحم و قطع آن با دو مطلب روشن مى‏شود:

اول: بعد از ایمان به خدا و کفر به او، صله رحم و قطع آن را محبوب‏ترین و مبغوض‏ترین اعمال نزد خداوند دانسته است و این هشدارى است به مسلمانان و شیعیان اهل بیت، که خود را مقید و متعهد به رعایت این واجب الهى نمایند.

دوم: در این روایت رسول خدا زشتى گناه قطع رحم را مقدم بر گناه امر به منکر و نهى از معروف ذکر فرموده‏اند و مى‏دانیم که امر به منکر و نهى از معروف یعنى قلب و تغییر حکم و قانون الهى و به مقابله برخواستن با خدا که به یقین گناهى بزرگ و نابخشودنى است؛ اما در عین حال رسول اکرم  زشتى گناه قطع رحم را بیشتر از آن بر شمرده‏اند!

ارتباط داشتن با خویشاوندان تنها اختصاص به خویشاوندانى که با انسان رفت و آمد دارند و یا به او نیکى و احسان مى‏نمایند، ندارد بلکه داشتن ارتباط با کسانى که با فرد قطع رابطه و یا بدى کرده‏اند نیز لازم است.

شخصى به پیامبر اسلام  عرض کرد:

«یا رَسُولَ اللّهِ إِنَّ لِى اَهلاً قَد کُنتُ اَصِلُهُم و هُم یُؤذُونَنىِ و قَد اَرَدتُ رَفضَهُم، فَقالَ لَهُ رَسُولُ اللّهِ: اِذَن یَرفُضُکُمُ اللّهُ جَمیعا، قال: کَیفَ اَصنَعُ؟ قال: تُعطِى مَن حَرَمَکَ و تَصِلُ مَن قَطَعَکَ و تَعفُو عَمَّن ظَلَمَکَ، فَاِذا فَعَلتَ ذلکَ کانَ اللّهُ عَزَّوجَلَّ لَکَ عَلَیهِم ظَهیرا»؛

«من خویشاوندانى دارم که با ایشان صله رحم به جا مى‏آوردم، اما ایشان مرا آزار مى‏دهند و الان مى‏خواهم رابطه را با آنان قطع نمایم. پیامبر به او فرمود: اگر این کار را بکنى خداوند همه شما را ترک خواهد کرد. گفتم: پس چه کنم؟ فرمود: ببخش کسى که تو را محروم کرده و ارتباط برقرار کن با کسى که با تو بریده و عفو کن از کسى که به تو ظلم کرده و اگر چنین کنى خداوند متعال پشتیبان تو برایشان است».[۹]

در روایتى دیگر آن حضرت فرمود:

«إِنّا اَهلُ بَیتٍ لَنَصِلُ مَن قَطَعَنا و نُحسِنُ اِلى مَن اَساءَنا فَنَرى وَاللّهِ فىِ ذلِکَ اَلعاقِبَهَ الحَسَنَهَ»؛

«ما خاندانى هستیم که با هر که با ما قطع رابطه کند پیوند برقرار مى‏کنیم و به کسانى که با ما بدى نمایند نیکى مى‏نماییم و به خدا سوگند! عاقبت نیکى را در این کار مى‏بینیم».[۱۰]

در روایات، موارد متعددى نقل شده است که اهل بیت  با ارحام خود همین گونه برخورد مى‏کرده‏اند و حتى با خویشاوندانى که گاه از روى جهالت با آنان دشمنى مى‏ورزیدند نیز رابطه خود را قطع نمى‏کردند؛ از جمله «سالمه»، کنیز امام صادق ، روایتى را از آخرین لحظات عمر امام صادق  نقل کرده و مى‏گوید:

«نزدیک لحظات شهادت امام صادق  بود. در حالى که امام  به حال بى‏هوشى بودند. چون به هوش آمد، فرمود: به حسن‏بن على بن الحسین ـ یکى از عموزادگان ایشان ـ هفتاد دینار بپردازید و به فلان کس این مقدار و به فلانى نیز این مقدار بدهید. راوى مى‏گوید: آیا قصد دارید براى کسى که قصد کشتن شما را داشت، عطیه بفرستید؟ حضرت در پاسخ فرمود: آیا تو نمى‏خواهى من در زمره کسانى باشم که خداوند در حق آنها فرموده است: «و آنان که با خویشاوندان خود پیوند برقرار مى‏کنند و از پروردگارشان و سختى روز حساب مى‏ترسند پایان نیکِ سراى آخرت براى آنهاست».[۱۱]

همچنین صله رحم به خویشاوندان شیعه یا مسلمان اختصاص ندارد؛ بلکه اگر خویشاوند انسان غیر شیعه و یا حتى کافر باشد بر انسان واجب است با او ارتباط داشته باشد. شخصى به امام صادق عرض کرد:

«تَکُونُ لِىَ القَرابَهُ عَلى غَیرِ أَمرِى، أَلَهُم عَلَىَّ حَقٌّ؟ قال: نَعَم. حَقُّ الرَّحِمِ لا یَقطَعُهُ شَى‏ءٌ و اِذا کانُوا عَلى أَمرِکَ کانَ لَهُم حَقّانِ، حَقُّ الرَّحِمِ و حَقُّ الاِسلامِ»؛

«من خویشاوندانى دارم که بر دین و عقیده من نیستند. آیا بر من حقى دارند؟ حضرت فرمود: هیچ چیزى حق رحم را قطع نمى‏کند و اگر آنان مسلمان بودند دو حق داشتند: یکى حق خویشاوندى و دیگرى حق مسلمان بودن».[۱۲]

ما شیعیان نیز که خود را پیرو این خاندان مى‏دانیم و آنان را به عنوان پیشوا و مقتداى خود برگزیده‏ایم، باید همان سیره و راهى را برگزینیم که آنان برگزیده‏اند و همان‏گونه عمل نماییم که آنان عمل مى‏کردند؛ در حالى که متأسفانه، در بسیارى از مواقع، خلاف آنان عمل مى‏کنیم. یا اصلاً به خانه خویشاوندان رفت و آمد نداریم و یا اگر داریم تنها به خانه خویشاوندانى مى‏رویم که به خانه ما مى‏آیند؛ اما آنان که به خانه ما رفت و آمدى ندارند ما هم رفت و آمدى با آنان نداریم؛ در حالى که این روش هم برخلاف سیره اهل بیت  است و هم برخلاف سیره پیروان واقعى آنان؛ زیرا چنان‏که از روایات یاد شده، و روایتى که در صدر بحث بیان گردید، فهمیده مى‏شود که روش اهل بیت  و پیرو واقعى آنان این است که با کسانى که رابطه‏شان را با آنان قطع کرده‏اند و حتى به آنان بدى کرده‏اند پیوند برقرار مى‏نمایند و حق رحم را به جا مى‏آورند.

آثار و برکات صله رحم
۱٫ افزایش عمر:

یکى از برکات دنیوى صله رحم که در بیشتر روایات مورد تاکید قرار گرفته افزایش عمر است.

رسول خدا  فرمود:

«صِلَهُ الرَّحِمِ تَزیدُ فِى العُمرِ و صَدَقَهُ السِرِّ تُطفِى‏ءُ غَضَبَ الرَّبِّ»؛

«صله رحم عمر را افزایش مى‏دهد و صدقه پنهانى خشم پروردگار را خاموش مى‏سازد».[۱۳]

در روایتى دیگر نیز آن حضرت فرمود:

«إِنَّ المَرءَ لَیَصِلُ رَحِمَهُ و ما بَقِىَ مِن عُمرِهِ إلاّ ثَلاثُ سِنینَ فَیَمُدُّها اللّهُ اِلى ثَلاثٍ و ثلاثینَ سَنَهً»؛

«همانا شخصى صله رحم مى‏کند، در حالى که از عمرش سه سال بیشتر باقى نمانده است ولى خداوند آن را تا سى و سه سال افزایش مى‏دهد».[۱۴]

یکى از اصحاب امام صادق  به نام «میسر» گوید:

«روزى امام صادق  به من فرمود: یا میسر! من گمان مى‏کنم تو پیوند خود با خویشاوندان پدرت را قطع نکرده‏اى و با آنها ارتباط و رفت و آمد دارى. گفتم: بلى، فدایت شوم! آن زمان که غلامى در بازار بودم و روزى دو درهم مى‏گرفتم با دایى و عمه‏ام ارتباط داشتم و یک درهم را به دایى و درهم دیگر را به عمه‏ام مى‏دادم. امام  فرمود: به خدا سوگند! تا به حال دوبار مرگ تو فرا رسیده است، ولى هر بار صله رحم تو با خویشاوندانت آن را به تأخیر افکنده است».[۱۵]

۲٫ محبت را زیاد مى‏کند:

از امام صادق  روایت شده است که آن حضرت فرمود:

«صِل رَحِمَکَ و لَو بِشَربَهٍ مِن ماءٍ و أَفضَلُ ما یُوصَلُ بِهِ الرَّحِمُ کَفُّ الأَذى عَنها و صِلَهُ الرَّحِمِ مُنسِأَهٌ فِى الأَجَلِ، مُحِبَّهٌ فِى الاَهلِ»؛

«صله رحم کن؛ اگر چه به شربتى از آب باشد و بهترین چیزى که سبب پیوند خویشاوند مى‏گردد. دفع ضرر از آنان است. صله رحم أجل را به تأخیر اندازد و محبوبیت خانوادگى را به دنبال آورد».[۱۶]

  1. افزایش روزى و از بین رفتن فقر:

رسول خدا  فرمود:

«مَن سَرَّهُ اَن یُبسَطَ لَهُ فِى رِزقِهِ … فَلیَصِل رَحِمَهُ»؛ «کسى که دوست دارد روزى‏اش افزایش یابد، پس باید با خویشاوندانش ارتباط داشته باشد».[۱۷]

در روایتى دیگر امام صادق مى‏فرماید:

«إِنَّ القَومَ لیَکُونُونَ فَجَرَهً و لا یَکُونُونَ بَرَرَهً فَیَصِلُونَ اَرحامَهُم فَتُنمِى اَموالُهُم و تَطُولُ اَعمارُهُم فَکَیفَ اِذا کانُوا بَرَرَهً»؛

«به راستى مردمى که بدکارند، صله رحم انجام مى‏دهند؛ پس خداوند اموالشان را افزون و عمرهایشان را طولانى مى‏گرداند؛ چه رسد به اینکه نیکوکار باشند».[۱۸]

۴٫ دفع بلا و پاکى عمل:

در اصول کافى از امام باقر  روایت شده که آن حضرت فرمود:

«صِلَهُ الرَّحِمِ تُزَکِّى الاَعمالَ و تُدفَعُ البَلوى و تُنمِى الاَموالَ»؛ «صله رحم اعمال را پاکیزه، بلا را دفع و اموال را افزون مى‏کند.»[۱۹]

مقصود از پاک کردن اعمال در این روایت، ریزش گناهان است؛ یعنى صله رحم باعث مى‏گردد تا اعمال انسان از گناه پاک گردد و تنها اعمال نیک و خیر در نامه عمل انسان باقى  بماند.

قرآن کریم نیز به این موضوع اشاره کرده و مى‏فرماید:

«اِنَّ الحَسَنـتِ یُذهِبنَ السَّیِّـئٰتِ»؛ «حسنات و اعمال نیک، سیئات و گناهان را از بین مى‏برد».[۲۰]

۵٫ آسانى حساب در قیامت:

یکى از اعمالى که حسابرسى در مواقف و جایگاه‏هاى متعدد قیامت را آسان مى‏نماید و باعث مى‏شود تا خداوند به حساب انسان سریع رسیدگى کند، صله رحم است.

امام صادق مى‏فرماید:

«إِنَّ صِلَهَ الرَّحِمِ وَالبِرِّ لَیُهَوِّنانِ الحِسابَ و یَعصِمانِ مِنَ الذُّنُوبِ، فَصِلُوا اَرحامَکُم و بِرُّوا بِاِخوانِکُم و لَو بِحُسنِ السَّلامِ و رَدِّ الجَوابِ»؛

«همانا صله رحم و نیکى، حساب را آسان و از گناهان نگهدارى مى‏کند. پس با ارحام خود پیوند داشته باشید و به برادرانتان نیکى کنید؛ اگر چه با یک سلام و جواب نیک باشد».[۲۱]

۶٫ درجات بالاى بهشت:

یکى دیگر از آثار پیوند با خویشاوندان، ورود به بهشت و کسب درجات بالاى آن است که جز با انجام این عمل به دست نمى‏آید.

رسول خدا مى‏فرماید:

«مَن ضَمِنَ لِى واحِدَهٌ ضَمِنتُ لَه اَربَعَهً یَصِلُ رَحِمَهُ فَیُحِبَّهُ اللّهُ تَعالى و یُوَسَّعَ عَلَیهِ رِزقَهُ و یَزیدَ فِى عُمرِهِ و یُدخِلَهُ الجَنَّهَ الَّتىِ وَعَدَهُ»؛

«کسى که انجام یک عمل را براى من ضمانت نماید، من چهار چیز را براى او ضمانت مى‏کنم: او صله رحم به جاى آورد، من ضمانت مى‏کنم که خداوند او را دوست داشته باشد، روزى‏اش فراخ گردد، عمرش افزایش یابد و به بهشتى که وعده داده شده داخل گردد».[۲۲]

از آن حضرت روایت شده است که فرمود:

«إِنَّ فِى الجَنَّهِ دَرَجَهً لا یَبلُغُها إلاّ اِمامٌ عادِلٌ اَو ذُو رَحمٍ وُصُولٌ»؛

«همانا در بهشت درجاتى است که بدان نرسد جز پیشواى دادگر یا کسى که صله رحم به جا مى‏آورد».[۲۳]

پیامدهاى قطع رحم

قطع پیوند با خویشاوندان، پیامدها و آثار ناگوارى براى فرد و جامعه دارد که کم‏ترین و کوچک‏ترین پیامد آن در دنیا این است که انسان از پشتیبانى و محبت خویشاوندان نسبت به خود و اهل خود محروم مى‏شود و بنا به گفته امیرالمؤمنین اگر کسى با خویشاوندان خود قطع رابطه نماید یک دست را از آنان سلب نموده است؛ در حالى که در مقابل دست‏هاى بسیارى را از کمک به خود منع کرده است.[۲۴]

همچنین قطع رحم باعث ایجاد کدورت و کینه بین خویشاوندان مى‏شود و گاه این کینه و عدوات، سبب به وجود آمدن نزاع و درگیرى بین آنان شده، باعث مى‏شود تا یک دوست و خویش انسان به فردى بیگانه و دشمنى براى انسان تبدیل گردد. افزون بر این قطع رحم پیامدهاى ناگوار دیگرى نیز دارد.

که برخى از مهم‏ترین این پیامدها به قرار ذیل است:

۱٫ کاهش عمر و روزى:

پیامبر اکرم  فرمود:

«إِنَّ المَرءَ لَیَقطَعُ رَحِمَهُ و قَد بَقِىَ مِن عُمرِهِ ثَلاثٌ و ثَلاثُونَ سَنَهً فَیُقَصِّرُها اللّهُ اِلى ثَلاثِ سِنینَ اَو اَدنى»؛

«همانا [وقتى ] فردى قطع رحم مى‏کند، در حالى که از عمر او سى و سه سال باقى مانده است. خداوند در اثر قطع ارتباط با خویشاوندان آن را به سه سال و کمتر از آن کاهش مى‏دهد».[۲۵]

امیرالمؤمنین  نیز در یکى از خطبه‏هاى خود مى‏فرماید:

«اَعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الذُّنُوبِ الَّتِى تُعَجِّلُ الفَناءَ، فَقامَ اِلَیهِ عَبدُاللّهِ بنُ الکَوّاءِ فَقالَ: یا اَمیرَالمُؤمِنینَ! اَوَ تَکُونُ ذُنُوبٌ تُعَجِّلُ الفَناءَ؟ فقال: نَعَم وَیلَکَ! قَطیعَهُ الرَّحِمِ»؛

«پناه مى‏برم به خدا از گناهانى که در نابودى انسان شتاب مى‏کند. عبدالله‏بن کوّاء برخاست و گفت: یا امیرالمؤمنین، آیا گناهى هم هست که در نابودى انسان تسریع نماید؟ حضرت فرمود: آرى، واى بر تو! قطع رحم».[۲۶]

  1. مورد لعن خدا قرار گرفتن:

امام صادق  فرمود:

«مَلعونٌ، مَلعونٌ قاطِعُ رَحِمِهِ»؛ «ملعون است، ملعون است کسى که با خویشاوند خود قطع رحم نموده است».[۲۷]

امام سجاد  نیز فرمود:

«ایّاکَ و مُصاحَبَهَ القاطِعِ لِرَحِمِهِ، فَاِنّى وَجَدتُهُ مَلعُونا فىِ کتابِ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ فىِ ثَلاثَهِ مَواضِعَ»؛

«بپرهیز از دوستى و مصاحبت با کسانى که قطع رحم کرده‏اند؛ زیرا من در سه جا از قرآن کریم یافتم که اینها مورد لعن خداوند قرار گرفته‏اند».[۲۸]

  1. بى اثر شدن اعمال خیر:

ابوذر مى‏گوید: از رسول خدا شنیدم که مى‏فرمود:

«حافَّتا الصِّراطَ یَومَ القِیامَهِ الرَّحِمُ والاَمانَهُ، فَاِذا مَرَّ الوَصُولُ لِلرَّحِمِ المُؤَدِّى لِلاَمانَهِ نَفَذَ اِلَى الجَنَّهِ، و اِذا مَرَّ الخائِنُ لِلاَمانَهِ القَطوعُ لِلرَّحِمِ لَم یَنفَعهُ عَمَلٌ و تَکَفَّأَ بِهِ الصِّراطُ فِى النّارِ»؛

«در قیامت رحم و امانت پل صراط را احاطه مى‏کنند، هنگامى که صله رحم کننده و امانت‏دار از آن عبور مى‏نمایند، جلوى آنان را براى ورود به بهشت باز مى‏کنند؛ اما زمانى که قاطع رحم و خائن از آن گذر کنند، اعمال نیک آنان سودى به حالشان نداشته و در آتش افکنده مى‏شوند».[۲۹]

این روایت هشدارى است به قاطعان رحم و کسانى که پیوند خود با خویشاوندان خود را قطع کرده‏اند و آنان باید بدانند که در صورت قطع رحم، دیگر اعمال نیک آنان، هرچند زیاد باشد، سودى به حالشان نداشته، رحم در قیامت نمى‏گذارد این افراد از پل صراط عبور نمایند!

۴٫ محرومیت از بهشت:

تمام زحماتى که مؤمن در دنیا متحمل مى‏شود و عبادات و کارهاى خیرى که انجام مى‏دهد براى آن است که خدا از او راضى باشد، در قیامت سعادتمند و خداوند او را وارد بهشت نماید؛ اگر انسان همه این زحمات را تحمل نمود و بسیارى از کارهاى خیر را انجام داد، ولى با رحم خود قطع رابطه کرد، به این سعادت اخروى دست نخواهد یافت و خداوند او را به دلیل قطع رحم از بهشت محروم خواهد کرد.

رسول خدا فرمود:

«ثَلاثَهٌ لا یَدخُلُونَ الجَنَّهَ، مُدمِنُ خَمرٍ و مُدمِنُ سِحرٍ و قاطِعُ رَحِمٍ»؛

«سه گروه داخل بهشت نمى‏شوند: معتاد به شراب، معتاد به جادوگرى و قاطع رحم».[۳۰]

آن حضرت در حدیث دیگرى فرمود:

«أَخَبَرنِى جِبرِئیلُ أَنَّ ریِحَ الجَنَّهِ تُوجَدُ مِن مَسیرَه اَلفِ عامٍ، ما یَجِدُها عاقٌّ و لا قاطِعُ رَحِمٍ»؛

«جبرئیل به من خبر داد که در قیامت، بوى بهشت از مسیر هزار سال راه استشمام مى‏شود؛ امّا بوى آن به عاق والدین و قاطع رحم نخواهد رسید».[۳۱]

داستانى در قطع رحم

«شعیب عقرقوفى» یکى از اصحاب امام صادق و موسى بن جعفر علیهماالسلام نقل مى‏کند:

روزى خدمت موسى‏بن جعفر رسیدم. آن حضرت بى‏مقدمه به من فرمود: اى شعیب! فردا مردى از اهل مغرب تو را مى‏بیند و از حال من از تو سؤال مى‏نماید. تو در جواب بگو: او به خدا همان امامى است که حضرت صادق  سفارش او را کرده است و چون از حلال و حرام از تو پرسش کرد، پاسخش را از طرف من بده. عرض کردم: قربانت گردم، نشانه آن مرد چیست؟ حضرت فرمود: مرد بلند قد و درشت اندام و نامش یعقوب است. چون به نزد تو آمد ترسى نداشته باش و هر چه پرسید، جوابش را بده که او بزرگ قوم خود است و اگر هم خواست به نزد من بیاید او را بیاور. شعیب گوید: روز دیگر در حال طواف بودم که مرد بلند قامت و درشت اندامى مرا دید و گفت: مى‏خواهم از تو درباره حال آقایت سؤال کنم. پس از مقدارى گفتگو به او گفتم: همین جا بنشین تا طواف خود را تمام کنم؛ پس از طواف به نزدیکش رفتم و او از من خواست که او را به خانه امام کاظم  ببرم، به اتفاق به خانه امام رفتیم و پس از گرفتن اجازه بر حضرت وارد شدیم. چشم امام که به او افتاد فرمود: اى یعقوب! تو دیروز آمده‏اى و میان تو و برادرت در فلان جا اختلاف و نزاعى واقع شده تا جایى که یکدیگر را دشنام دادید. این‏چنین رفتارها روش من و پدرانم نیست و ما هیچ‏کس را به چنین کارى توصیه نمى‏کنیم. از خدا بترس که به زودى مرگ میان تو و برادرت جدایى مى‏افکند و برادرت پیش از آنکه به وطن برگردد، در راه خواهد مرد و تو از عمل خود پشیمان خواهى شد و این بدان جهت است که قطع رحم کردید و خداوند عمر شما را کوتاه کرد. آن مرد پرسید: قربانت گردم. اجل من چه وقت خواهد رسید. فرمود: اجل تو هم رسیده بود، اما چون تو در فلان منزل نسبت به عمه‏ات مهربانى کردى خداوند بیست سال بر عمر تو افزود.

شعیب گوید: سالها بعد آن مرد را در حج دیدم و به من گفت که در آن سفر برادرش قبل از رسیدن به وطن از دنیا رفت و در بین راه او را دفن کردند».[۳۲]

[۱]. بحارالانوار، ج ۶۵، ص ۱۹۵؛ نهج السعاده،ج ۱، ص ۶۵۶٫

[۲]. الاختصاص، ص ۲۴۱؛ بحارالانوار، ج ۷۲، ص ۱۱۵٫

[۳]. الموسوعه الفقهیه المیسّره، ج ۲، ص ۸۳؛ جامع المقاصد، ج ۱۰، ص ۵۷؛ بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۱۰۹ ـ ۱۱۰٫

[۴]. الکافى، ج ۲، ص ۱۵۱؛ وسائل الشیعه، ج ۲۱، ص ۵۳۵٫

[۵]. رعد ۱۳ ۲۱ ـ ۲۴٫

[۶]. محمد ۴۷ / ۲۲ و ۲۳٫

[۷]. الکافى، ج ۲، ص ۱۵۱؛ تهذیب الاحکام، ج ۹، ص ۹۴٫

[۸] المحاسن، ج ۱، ص ۲۹۱؛ بحارالانوار، ج ۶۹، ص ۱۹۶٫

[۹]. مستدرک الوسائل،ج ۱۵، ص ۲۵۳؛ بحارالانوار، ج ۷۴، ص ۱۰۰٫

[۱۰]. مستدرک الوسایل، ج ۱۵، ص ۴۸۸٫

[۱۱]. همان، ص ۲۱۵٫

[۱۲]. الکافى، ج ۲، ص ۱۵۷٫

[۱۳]. معانى الاخبار، ص ۲۶۴؛ بحارالانوار، ج ۷۱، ص ۹۴ و ۹۷٫

[۱۴]. وسائل الشیعه، ج ۲۱، ص ۵۳۷؛ تفسیر العیاشى، ج ۲، ص ۲۲۰٫

[۱۵]. وسائل الشیعه، ج ۱۵، ص ۲۴۵٫

[۱۶]. الکافى، ج ۲، ص ۱۵۱٫

[۱۷]. بحارالانوار، ج ۷۴، ص ۸۸٫

[۱۸]. الکافى، ج ۲، ص ۱۵۵٫

[۱۹]. همان، ج ۲، ص ۱۵۰٫

[۲۰]. هود ۱۱ ۱۱۴٫

[۲۱]. الکافى، ج ۲، ص ۱۵۷٫

[۲۲]. بحارالانوار، ج ۷۴، ص ۹۲٫

[۲۳]. همان، ص ۹۰ و ۱۰۲٫

[۲۴]. نهج البلاغه، خ ۲۳٫

[۲۵]. وسائل الشیعه، ج ۲۱، ص ۵۳۷٫

[۲۶]. الکافى، ج ۲، ص ۳۴۷ ـ ۳۴۸٫

[۲۷]. مستدرک الوسائل، ج ۱۵، ص ۱۸۳٫

[۲۸]. الکافى، ج ۲، ص ۳۷۷٫

[۲۹]. همان، ص ۱۵۲٫

[۳۰]. وسائل الشیعه، ج ۱۵، ص ۳۴۶٫

[۳۱]. معانى الاخبار، ص ۳۳۰؛ بحارالانوار، ج ۸، ص ۱۹۳٫

[۳۲]. چهل حدیث، رسولى محلاتى، ص ۲۸۱ ـ ۲۸۳٫

منبع: برگرفته از کتاب سیمای شیعه از نگاه اهل بیت؛ اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی

http://shiastudies.com/fa


برچسب ها :
، ، ،
دیدگاه ها