«تلاوت»، «قرائت» و «ترتیل» چه تفاوتی با هم دارند؟

5

«تلاوت»، «قرائت» و «ترتیل» چه تفاوتی با هم دارند؟

پرسش
تفاوت واژه «قرائت» با واژه «تلاوت» چیست؟
پاسخ اجمالی
. «تِلاوت»، از ریشه «تلو»، به معنای خواندن است.[۱] به نوشته برخی از علمای لغت،[۲] این ریشه یک معنا بیش ندارد و آن «اتّباع»؛ یعنی «در پی آمدن» است و چون در خواندن قرآن، آیات در پی یکدیگر می‌آیند، به آن «تِلاوه القرآن» گفته شده است.
مفسران قرآن نیز تلاوت را به معنای خواندن و برگرفته از معنای اصلی آن (اتّباع؛ در پی آمدن) دانسته‌اند.[۳]
فرق معنایی تلاوت و قرائت این است که معنای تلاوت اخصّ از قرائت است؛ یعنى هر تلاوتى قرائت هست امّا هر قرائتى تلاوت نیست. و چون در مورد قرائت قرآن به کار رود متضمّن این نکته لطیف هست که قارى باید از تعلیمات قرآن پیروى کند.[۴]
ناگفته نماند که تلاوت و قرائت در خواندن دیگر کتابهای آسمانی نیز کاربرد داشته و در فرازهایی از قرآن نیز بدان اشاره شده است.
۲٫ ترتیل از «رَتَل»، به معنای منظم و استوار کردن آمده‏ است.[۵] با توجه به معناى لغوى این کلمه، منظور این است که قرآن با آرامش و طمأنینه و به صورت منظم و مرتب و بدون عجله و شتاب خوانده شود[۶] که در چنین حالتى هم در خواننده اثر خود را می‌گذارد و هم شنونده را تحت تأثیر جاذبه خود قرار می‌دهد. ترتیل هنر درست و شمرده و شیوا خواندن قرآن است. در تفسیر ترتیل روایاتى از معصومین(ع) رسیده است که در هرکدام به یکى از ابعاد وسیع آن اشاره شده است؛ مانند مکث در آیات، با صداى خوب خواندن، به‌طور روشن بیان کردن، خوب ادا کردن حروف و آشنایى با وقف‌هاى آن، و چنان خواندن که دل‌هاى سنگین را بیدار کند.[۷]
در تفاوت قرائت و تلاوت با ترتیل می‌توان گفت؛ «قرائت» و «تلاوت» در جریان ترتیل مطرح است و جزئى از آن به حساب می‌آیند که عمدتاً به بخشى از «ترتیل در لفظ» نظر دارد و «ترتیل در معنا» را شامل نمی‌شود.[۸]
[۱]. ازهرى، محمد بن احمد، تهذیب اللغه، ج ۱۴، ص ۲۲۵، بیروت، دار احیاء التراث العربی‏، چاپ اول‏، ۱۴۲۱ق؛ صاحب، اسماعیل بن عباد، المحیط فی اللغه، ج ۹، ص ۴۶۰، بیروت، عالم الکتب‏، چاپ اول‏، ۱۴۱۴ق.
[۲]. ابن فارس، احمد‏، معجم مقاییس اللغه‏، ج ۱، ص ۳۵۱، قم، مکتب الاعلام الاسلامی‏، چاپ اول‏، ۱۴۰۴ق.
[۳]. طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج ‏۱، ص ۱۹۹ و ۴۴۲، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بی‌تا؛ طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ج ‏۱، ص ۲۱۵، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، ۱۳۷۲ش.
[۴]. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن‏، ص ۱۶۷، بیروت، دار القلم‏، چاپ اول، ۱۴۱۲ق.
[۵]. مفردات ألفاظ القرآن‏، ص ۳۴۱٫
[۶]. ر. ک: ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، ج ۱۱، ص ۲۶۵، بیروت، دار صادر، چاپ سوم، ۱۴۱۴ق؛ «ترتیل خواندن قرآن»، ۱۴۸۷۷٫
[۷]. ر. ک: کلینی، محمد بن یعقوب، کافی، ج ‏۲، ص ۶۱۴ – ۶۱۶، تهران، دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
[۸]. ر. ک: نقى پور فر، ولى الله، پژوهشى پیرامون تدبردر قرآن، ص ۳۷۸ – ۳۹۴، تهران، اسوه‏، چاپ چهارم‏، ۱۳۸۱ش.

منبع

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.