صفحه اصلی > مرکز اطلاعات > شیعه پاسخ می دهد > عقائد - شیعه پاسخ میدهد > پیامبران از چه زمانی معصوم هستند؟ آیا در همه احوال، حتى پیش از نبوت، و از دوران کودکى باید معصوم باشند؟
تاریخ انتشار : ۲۴ مهر ۱۳۹۷


پیامبران از چه زمانی معصوم هستند؟ آیا در همه احوال، حتى پیش از نبوت، و از دوران کودکى باید معصوم باشند؟

جواب

درباره شروع زمان عصمت، سه قول زیر مطرح شده است:([۱])

  1. از زمان بلوغ (پیش از نبوت) تا زمان وفات. بسیارى از معتزله بر این قول‌اند.([۲])

  2. مخصوص حالت نبوت اسـت، نـه پـیش از آن. بیشتر اشاعره بر این عقیده‌اند.

فخر رازی می‌نویسد:

آنچه را که ما مى‌گوییم، همان قول بیشتر اصحاب مـاسـت و آن ایـن‌کـه انـبـیـا در دوران نـبوت از کبائر و صغائر معصوم هستند و عمداً مرتکب آن نـمـى‌گـردنـد، اما بر سبیل سهو جایز است.([۳])

  1. از هنگام ولادت تا زمان وفات، که رأى امامیه است.([۴])

ابو جعفر صدوق (۳۸۱ ﻫ.) در این باره می‌نویسد:

عـقـیـده مـا درباره انبیا و أئمّه و ملائکه آن است که آنان، از هر آلودگی و پلیدی معصوم و مطهر هستند و هیچ‌گونه گناهی مرتکب نمی‌شوند، نه کوچک و نه بزرگ و هیچگاه خدا را نافرمانی نمی‌کنند و اگر کسی عصمت آنها را نفی کند، آنان را نشناخته است.([۵])

به دو مورد از دلایل عقلی وجوب عصمت انبیا ـ که قول امامیه را اثبات می‌‌کند ـ اشاره می‌‌کنیم:

  1. اگر سیره پیامبر قبل از بعثت مخالف با بعد از آن باشد، اطمینان کامل به او حاصل نمی‌شود.

پس می‌توان گفت: تحقق کامل هدف بعثت در گرو عصمت انبیا‌ در تمام لحظات عمر آنها است.

سید مرتضی می‌نویسد:

«أنا نعلم أن من یجوز علیه الکفر و الکبائر فی حال من الأحوال و إن تاب منهما و خرج من استحقاق العقاب به لا نسکن إلى قبول قوله کسکوننا إلى من لا یجوز ذلک علیه فی حال من الأحوال و لا على وجه من الوجوه … لهذا کثیرا ما یعیر الناس من یعهدون منه القبائح المتقدمه بها و إن وقعت التوبه منها و یجعلون ذلک عیبا و نقصا وقادحا و مؤثرا و لیس إذا کان تجویز الکبائر قبل النبوه منخفضا عن تجویزها فی حال النبوه وناقصاً عن رتبته فی باب التنفیر».([۶])

«ما می‌دانیم آنگونه که از قول کسی که در هیچ حالی از احوال و به هیچ وجهی از وجوه مرتکب کفر و شرک نشده است آرامش پیدا می‌کنیم، از قبول قول کسی که در حالی از احوال کفر و شرک بر او سرزده باشد ـ گرچه از آنها توبه کند و مستحق عقاب نباشد ـ آرامش پیدا نمی‌کنیم… به همین سبب بسیاری اوقات مردم کسانی را که قبلاً فعل قبیحی از آنها سر زده‌اند تعبیر می‌کنند (طعنه می‌زنند و عیبش را بیان می‌کنند) گرچه از آن فعل توبه نموده باشد. مردم این را عیب و نقص و مضر و مؤثر در شخصیتش می‌دانند و تجویز کبائر پیش از نبوت کمتر از تجویز کبائر در حال نبوت در کاستن از رتبه پیامبر و منفور نمودن مردم از او نیست».

به علاوه، بدیهى است انسانى که از آغاز زندگى داراى مقام عصمت از گناه بوده، از انسانى که فقط پس از بعثت داراى چنین مقامى شده است، برتر است و نقش هدایتى او نیز بیشتر خواهد بود و مقتضاى حکمت الهى این است که فعل احسن و اکمل را برگزیند.([۷])

  1. هدف کلی بعثت انبیا، تزکیه و تربیت انسانهاست. با توجه به اینکه در تربیت، عمل بیشتر و عمیق‌تر از گفتار تأثیر دارد؛ لذا تطابق قول و عمل، یک عامل کلیدی برای شناخت تعالیم مصلح و مربی خواهد بود؛ در نتیجه تربیت کامل مقصود از بعثت انبیاء حاصل نمی‌شود مگر با مطابقت قول و عملشان و این مسأله ـ همان‌طور که عصمت بعد از بعثت ایجاب می‌کند ـ عصمت قبل از آن را نیز می‌طلبد؛ زیرا سوابق اشخاص و اعمال گذشته آنها در پذیرفته شدن کلام و ارشاد آنها از سوی مردم مؤثر است.([۸])

امامیه علاوه بر پیامبر، جانشینان او یعنی امامان دوازده‌گانه را نیز در تمام مراحل زندگی معصوم می‌داند؛ زیرا مستخلف باید تمام اوصاف «مستخلف عنه» را داشته باشد.

سؤال:

عصمت قبل از نبوت یا امامت، با عصمت بعد از آن چه فرقى دارد؟

ویژگى‌هاى عصمت در این دو مرحله زمانى، تفاوت چندانى با یکدیگر ندارد. البته روشن است که برخى از مراتب عصمت ـ یعنى عصمت در دریافت وحى و نیز عصمت در ابلاغ و تبیین معارف وحیانی ـ پیش از نبوت و امامت قابل طرح نیست اما عصمت از گناه و خطا و نیز عصمت در اعتقادات، تمام دوران زندگى معصومین را پوشش مى‌دهد.

در اینجا توضیح دو نکته زیر لازم است:

  1. عصمت قبل از نبوت و امامت، گستره وسیعى دارد و سال‌هاى آغاز زندگى را نیز در برمى‌گیرد.

  2. عصمتِ پس از نبوت و امامت، اختیارى است و ریشه در شایستگى‌هایى دارد که با تلاش خود معصومان به دست آمده است اما عصمت پیش از نبوت و امامت، اگر هم غیراختیارى باشد، نقصى براى آنان به حساب نمى‌آید؛ زیرا ملاک برترى معصومین، عصمت اختیارى در سنین بزرگسالى است و عصمت در خردسالى، پاداش قبل از عمل به شمار مى‌آید:

وقتى خداوند مى‌داند که فردى در آینده زندگى خود، چه مسیرى را انتخاب مى‌کند، به میزان انتخاب او و تلاش مداوم آینده‌اش، او را از نخستین روز زندگى مورد لطف و عنایت قرار مى‌دهد و از لغزش‌ها مصونش مى‌دارد.([۹])

پرسش دیگری که در اینجا مطرح می‌شود این است که قبل از رسیدن به سنّ تکلیف؛ گناهى قابل تصور نیست. پس چگونه مى‌توان سخن از عصمت به میان آورد؟

این پرسش را دو گونه می‌توان پاسخ گفت:

الف ـ عصمت انبیا در طفولیت، پاداشی برای عصمت اختیاری آنها در بزرگسالی است.([۱۰])

ب ـ هر چند در انسان‌هاى معمولى، آمادگى براى پذیرش تکالیف الهى از حدود نه یا پانزده سالگى آغاز مى‌شود، مى‌توان نسبت به انسان‌هاى مختلف، زمان تکلیف را متفاوت دانست. بى‌شک، افراد خردسالى هستند که از نظر رشد عقلى، شناخت، آگاهى و قدرت تصمیم‌گیرى، با افراد بزرگسال برابرى مى‌کنند. حال اگر این افراد، قبل از سنین متعارف به تکلیف مى‌رسیدند، نه محال عقلى لازم مى‌شد نه با عدل و حکمت الهى منافات داشت. البته مشیّت الهى بر این قرار گرفته است که از این تفاوت‌ها و ویژگی‌هاى فردى چشم‌پوشى شود و زمان تکلیف همه انسان‌ها، یکسان تلقّى گردد؛ اما درباره پیامبران و امامان ـ که راهنماى مردمان و حجت الهى‌اند ـ وضعیّت به گونه‌اى دیگر است؛ راهیابى گروهى از آنان به مقام نبوت و امامت در سنین خردسالى، مهر تأییدى بر تکلیف‌پذیرى آنان در آن سنین به شمار مى‌آید. چنانکه به فرموده قرآن کریم، حضرت عیسى و یحیى، در کودکى به پیامبرى رسیدند([۱۱]) و بر اساس روایات و شواهد مسلّم تاریخى، عده‌اى از ائمه شیعه در خردسالی([۱۲]) مسئولیت امامت و رهبرى امت را بر عهده گرفتند.([۱۳])و([۱۴])

[۱]) محمدهادى معرفت، عصمت پیامبران، www.al-shia.com؛ مفاتیح الغیب، ج۳، ص ۷٫

[۲]) السید محسن الامین، اعیان الشیعه، ج ۱، ص ۱۰۹، تحقیق وتخریج: حسن الأمین، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، بی‌تا).

[۳]) عصمهًْ الانبیاء، ص ۹ـ ۸؛ شرح الاسماء الحسنی، ج ۲، ص ۳۷٫

[۴]) ر.ک: اوائل المقالات، ص ۲۹ـ۳۰؛ کشف المراد، ص ۲۱۶؛ نهج الحق وکشف الصدق، ص۱۴۲٫

[۵]) ر.ک: الشیخ الصدوق، الاعتقادات فی دین الامامیهًْ، ص ۹۶، تحقیق: عصام عبد السید (بیروت: دار المفید للطباعهًْ والنشر والتوزیع، چ ۳، ۱۴۱۴).

[۶]) تنزیه الانبیاء، ص ۵٫

[۷]) منشور عقاید امامیه، ص۱۱۰؛ www.imamalinet.net .

[۸]) جعفر سبحانی، محاضرات فی الالهیات، ص ۴۱۲٫

[۹]) محاضرات فی الالهیات، ص ۲۲۰٫

[۱۰]) ر.ک: محاضرات فی الالهیات، ص ۶۷۳؛ www.porseman.org.

[۱۱]) مریم/ ۳۰ و ۱۲٫

[۱۲]) امام جواد در هفت سال و چند ماهگى، امام هادى در هشت یا نه سالگى و امام زمان در چهار یا پنج سالگى به امامت رسیدند. ر.ک: شیخ عباس قمی، منتهى الامال، ج ۲، ص۷۴۵ ـ ۵۴۸، قم: انتشارات هجرت،‌ چ ۱۴، ۱۳۸۰ش.

[۱۳]) ر.ک: پژوهشى در عصمت معصومان، ص ۱۹۰ـ ۱۸۸٫

[۱۴]) نکته‌ی مهمی که باید به آن توجه داشت این است که روح فرزند از حساسیت بالایی برخوردار است و به شدت تحت تأثیر محیط اطراف خود قرار می‌گیرد؛ بطوری که آنچه در ایام خردسالی می‌آموزد غالباً تا پایان عمر با او خواهد بود و لذا در روایات اهل بیت به تربیت فرزندان بسیار اهمیت داده شده و فرموده‌اند که «العلم فی الصغر کالنقش فی الحجر» و با توجه به اینکه جامعه اطراف پیامبران و امامان دچار انحرافات و امراض روحی بسیار بوده است طبعاً آنها نیز تحت تأثیر خواهند بود و در نتیجه نمی‌توانند وظیفه رهبری را به خوبی انجام دهند؛ لذا اگر از ناحیه خدای تعالی کنترل نشوند و عصمت نداشته باشند، دچار انحراف روحی خواهند شد. به همین دلیل عصمت و پاکی و سلامت روح در این دوران بسیار مهم است همانطور که امراض جسمی در کودکی در موارد زیادی در سلامتی بدن در بزرگسالی تأثیر دارد و حتی بعضی از امراض کودکی باعث معلولیت در بزرگسالی خواهد شد. (محقق کتاب)

منبع: برگرفته از کتاب عصمت از دیدگاه شیعه و اهل تسنن؛ اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی

برای مشاهد کتاب اینجا را کلیک کنید

http://shiastudies.com/fa


برچسب ها :
، ، ، ،
دیدگاه ها