صفحه اصلی > مرکز اطلاعات > پایگاه مقالات > کلام > امامت > شبهه اقتصادی آیه ولایت
تاریخ انتشار : ۲۱ آبان ۱۳۹۷


شبهه اقتصادی آیه ولایت

فقر امام علی مانع نزول آیه

گفته ‏اند؛ براساس دیدگاه مشهور، امام على  چیزى نداشته است که زکات بر او واجب بوده و آن را پرداخت کرده باشد تا مصداق آیه باشد.

به این شبهه توجه کنید:

«و من المشهور انّ علیا رضى اللّه عنه ما کان یجب علیه الزکاه.»

این شبهه در شمارى از منابع آمده است.([۱])

نقد

۱- این شبهه بر پایه کاربرد واژه زکات بر زکات واجب استوار است بدین‏گونه که لفط زکات در آیه به معناى زکات مصطلح آمده و چنین زکاتى به صاحبان اموال تعلق مى‏گیرد و امام على  صاحب مالى نبوده تا زکات بر او واجب باشد و گفته شود که آیه در شأن او نازل شده است. در حالى که پیشتر اثبات کردیم زکات یک لفظ عربى است که قبل از پیدایش اسلام نیز در این زبان کاربرد داشته و هیچ ارتباطى به زکات واجب ندارد. همچنین ثابت کردیم که در قرآن این واژه را درباره پیامبران و امت‏هاى پیشین نیز به کار گرفته است و نمى‏تواند به معناى زکات واجب باشد که آنها را تکرار نمى‏کنیم.

بنابر این از دیدگاه لغت و قرآن، کاربرد واژه زکات در مطلق انفاقها مسئله‏اى رایج است.

۲- بر فرض که کاربرد واژه زکات انحصار در زکات واجب داشته باشد، چه کسى گفته است که امام على  مالى نداشته و زکات بر او واجب نبوده است؟

بحث درباره منابع مالى آن حضرت و کیفیت درآمد و خرج آن حضرت نیاز به تحقیق بیشترى دارد که خارج از این نوشتار است و ما تنها به چند نمونه اشاره مى‏کنیم:

الف – احمد بن حنبل درباره صدقات آن حضرت در عین زهد، از امامعلى چنین نقل مى‏کند:

«عن محمد بن کعب القرظى ان علیّا رضى اللّه عنه قال: لقد رأیتنى مع رسول  و انّى لا ربط الحجر على بطنى من الجوع و انّ صدقه مالى لتبلغ اربعین الف دینار.»([۲])

«محمد بن کعب قرظى مى‏گوید: امام على  فرمود: تو مرا با رسول خدا  دیده بودى که به سبب گرسنگى سنگ بر شکم مى‏بستم، در حالى که صدقه مالم امروز به چهل هزار دینار مى‏رسد».

ب – درباره انفاق امام على  در راه خدا در عین زهد آن حضرت، روایت شده است:

«اعتق على  فى حیاه رسول اللّه  الف مملوک ممّا مجلت یداه و عرق جبینه و لقد ولى الخلافه و اتته الاموال فما کان حلواه الاّ التمر و لاثیابه الاّ الکرابیس.»([۳])

«در زمان رسول خدا  از مالى که براى به دست آوردن آن عرق ریخته و دستهایش زخمى شده بود، هزار بنده آزاد کرده بود، در حالى که وقتى قدرت را به دست گرفت و بیت المال از سراسر دنیاى اسلام به دستش مى‏رسید، حلوایش تنها خرما و لباسش تنها کرباس بود».

آیا قابل تصور است که بگوییم انسانى که در زمان رسول خدا  از دسترنج خود تنها هزار بنده را آزاد کرده، مالى نداشته است؟

ج – براساس روایات؛ این آیه در سالهاى پایانى عمر رسول خدا  نازل شده است و در این دوران وضع مالى مسلمانان، به دلیل غنائم جنگى که به دست مى‏آوردند، خوب بوده است و امام على  نیز یکى از مسلمانان و رزمندگان بوده که از این غنائم سهمى داشته است.

د- امام على  که در همه زمینه‏ها امام و اسوه دیگران به شمار مى‏رفت، در میدان تلاش اقتصادى و انفاق در راه خدا نیز امام و اسوه بود. او زمین‏هاى بسیارى را آباد و چشمه‏هاى فراوانى را احداث و آنها را در راه خدا وقف مى‏کرد.

درباره تلاش او گفته‏اند:

«کان یعمل بیده و یحرث الارض و یستقى الماء و یغرس النخل، کلّ ذلک یباشره بنفسه الشریفه و لم یستبق منه لوقته و لا لعقبه قلیلاً و لا کثیرا و انّما کان صدقه.»([۴])

«با دست خود کار مى‏کرد و در زمین کشت مى‏کرد (و با حفر آن) آب به وجود مى‏آورد، درخت خرما مى‏کاشت. همه این کار را با وجود نازنین خود انجام مى‏داد. از این همه تلاش و کار نه چیزى را براى دوران خود و نه براى فرزندان خود ذخیره نکرد، بلکه همه‏اش صدقه در راه خدا بود».

۳- بر فرض که برخلاف همه دلیل‏ها بپذیریم واژه زکات تنها در زکات واجب کاربرد دارد و اینکه برخلاف همه واقعیتها بپذیریم که امام مالى نداشت که زکات به آن تعلق بگیرد، اما تلاش آن امام بزرگوار در دفاع از اسلام و رسول خدا  و سرکوب کردن دشمنان آن قابل انکار نیست و در قوانین فقه این مسئله مسلّم است که اموال شخص کافرى که کشته مى‏شد از آنِ رزمنده مجاهدى بود که او را کشته است.([۵]) در روایات ما این مسئله مطرح است که انگشترى که در اختیار امام على  بوده و آن را در حال نماز انفاق کرده، از این طریق در اختیار امام على  قرار گرفته است. به این روایت توجه کنید:

«… و کان الخاتم لمروان بن طوق قتله امیرالمؤمنین  و اخذ الخاتم من اصبعه و اتى به الى النبى  من جمله الغنائم و امره النبى  ان یاخذ الخاتم، فاخذ الخاتم و اقبل و هو فى اصبعه و تصدّق به على السائل فى اثناء رکوعه».([۶])

«انگشترى از آنِ مروان بن طوق بود که امام على  او را در میدان نبرد کشته بود و آن انگشترى را همراه با بقیه غنائم جنگى خدمت رسول خدا  آورد. رسول خدا  به امام على  دستور داد که انگشترى را بردارد. امام آن را برداشت و در انگشتش بود و در رکوع نماز به سائل صدقه داد».

 

([۱]) تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان، ج ۴، ص ۲۸۴؛ التفسیر الکبیر، ج ۱۲، ص ۳۱٫

([۲]) مسند، احمد بن حنبل،ج ۱، ص ۲۵۶، حدیث ۱۳۷۱؛ البدایه و النهایه، ج ۵، ص ۴۴۴؛ تاریخ الاسلام، ذهبى، ج ۳، ص ۶۳۶؛ الریاض النضره، ج ۳، ص ۲۰۷؛ مجمع الزوائد، ج ۹، ص ۱۶۴ و ۱۲۶٫

([۳]) شرح نهج‏البلاغه، ابن ابى الحدید، ج ۲، ص ۲۰۲٫

([۴]) ابن ابى الحدید، شرح نهج‏البلاغه، ج ۱۵، ص ۱۴۷٫

([۵]) جواهرالکلام، ج ۲۱، ص ۱۹۰؛ تذکره الفقهاء، ج ۹، ص ۲۲۲؛ المبسوط، ج ۲، ص ۶۷؛ المغنى و الشرح الکبیر، ج ۱۰، ص ۴۲۸، الحاوى الکبیر، ج ۸، ص ۳۹۹ و ج ۱۴، ص ۱۵۷؛ حلیه العلماء فى معرفه مذاهب الفقهاء، ج ۷، ص ۶۶۱؛ العزیز شرح الوجیز، ج ۷، ص ۳۶۰؛ الام، ج ۴، ص ۱۴۲؛ تحریر الاحکام، ج ۲، ص ۱۸۵؛ مختلف الشیعه، ج ۴، ص ۴۱۷؛ جامع المقاصد، ج ۳، ص ۴۲۳٫

([۶]) البرهان فى تفسیر القرآن، ج ۲، ص ۴۸۷٫

منبع: برگرفته از کتاب آیات ولایت قرآن؛ اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی

برای دانلود کتاب اینجا را کلیک کنید.

برای دانلود کتاب اینجا را کلیک کنید.

 

http://shiastudies.com/fa


برچسب ها :
، ، ، ، ، ،
دیدگاه ها