تاریخ انتشار : ۲۲ آبان ۱۳۹۷


شبهات ادبی آیه تبلیغ

۱- شبهه سیاق

یکى از شبهاتى که بر استدلال به این آیه وارد کرده‏اند؛ شبهه سیاق آیات است. به این شبهه توجه کنید:

«والوصیه بالخلافه لا مناسبه لها فى سیاق محاجّه اهل الکتاب فهى ممّا لا ترضاه بلاغه القرآن.»([۱])

«وصیت به جانشینى مناسبتى با بحث با اهل کتاب ندارد و این مسأله از چیزهایى است که بلاغت قرآن آن را نمى‏پسندد.»

نقد

رشید رضا چنین تصور کرده است که ترتیب موجود آیات همان ترتیب نزول است و چون در ترتیب موجود آیات قبل و بعد درباره اهل کتاب است، باید این آیه هم درباره اهل کتاب باشد. در پاسخ به این شبهه باید گفت:

الف – گرچه مسلمانان ترتیب آیات را توفیقى مى‏دانند، به این معنى که پس از آن که آیات متفرق نازل مى‏شد، رسول خدا  دستور داده است که این آیه در کجا و آن آیه در کجا قرار گیرد، این مسأله نسبت به ترتیبى که رسولخدا مشخص کرده درست و پذیرفته است، ولى آیا ترتیب قرآن موجود همان ترتیب رسول خدا  است؟

منابع اهل سنت در این بحث خلاف این مسأله را بیان مى‏کنند:

«قال ابن شهاب و اخبرنى خارجه بن زید بن ثابت سمع زید بن ثابت قال فقدت آیه من الاحزاب حین نسخنا المصحف قد کنت اسمع رسول الله  یقرأ بها فالتسمناها فوجدناها مع خزیمه بن ثابت الانصارى من المؤمنین رجال صدقوا ما عاهدوا الله علیه فالحقناها فى سورتها فى المصحف.»([۲])

«ابن شهاب مى‏گوید: خارجه بن زید به من خبر داد که از پدرش زید بن ثابت شنیده است که هنگام تنظیم مصحف آیه‏اى از سوره احزاب را نیافتیم، با این که من شنیده بودم و رسول‏خدا آن را قرائت مى‏کرد، تحقیق کردیم آن را نزد خزیمه بن ثابت انصارى یافتیم و آیه این بود:

{مِنَ المُـؤْمِنِـینَ رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَـدُوا اللّهَ عَلَیْهِ}

«پس از یافتن آن را در قرآن در سوره‏اش نهادیم».

همان طور که ملاحظه مى‏کنید، زید بن ثابت که نقش اوّل را در جمع قرآن در منابع اهل سنت داشته است، اعتراف مى‏کند که این آیه را در سوره‏اش قرار دادیم، ولى آیا در جایى که رسول خدا  در عصر خودش مشخص کرده بود؟ یا هر جایى که آنان مناسب دیده‏اند؟

ب – مسلمانان – چه شیعه و چه اهل سنت – وحدت نظر دارند که ترتیب موجود براساس نزول نیست؛ سیوطى که نزول آیات را به انواع مختلف تقسیم کرده است، مى‏نویسد:

«النوع الثالث عشر ما نزل مفرقا و هو غالب القرآن.»([۳])

«نوع سیزدهم از آیات، آیاتى است که جداگانه نازل شده‏اند و بیشتر آیات چنین است.»

گذشته از آن که ترتیب موجود براساس نزول نیست، گاه در یک آیه هم نمى‏توان گفت کل آیه مربوط به یک مطلب است؛

«لا خلاف بین الامّه انّ الآیه من القرآن قد یاتى اوّلها فى شى‏ء و آخرها فى غیره و وسطها فى معنى و اوّلها فى سواه.»([۴])

«در بین امت اختلافى نیست که گاهى آیه‏اى از قرآن اولش درباره چیزى است و آخرش درباره چیزى و وسطش درباره چیزى غیر از اول آن است»

پیشتر از قول دانشمندان اهل سنت درباره آیه تطهیر – که همین شبهه مطرح بود – نقل کردیم که استطراد شیوه قرآن است و گاهى جمله‏اى معترضه را وسط آیه مى‏آورد که نمونه‏هایى را نیز از قرآن بیان کردیم.

ج – پیشتر بیان کردیم که بهترین راه شناخت اینکه آیه‏اى با آیات دیگر نازل شده است یا نه، این است که اگر آیه مورد بحث را از مجموعه آیات یاد شده برداریم، ارتباط معنوى آیات به هم نخورد و این جا نیز همین شیوه قابل اعمال است. بدین سان اگر این آیه را برداریم نه تنها خللى به ارتباط معنوى آیات قبل و بعد آن وارد نمى‏شود، بلکه کاملاً هماهنگ خواهند بود. با مراجعه به قرآن و قرائت آیات قبل و بعد بدون در نظر گرفتن این آیه مى‏توان این روش را تجربه کرد.

د – در آیات قبل و بعد مخاطبان را با عنوان اهل کتاب، یهود و نصارا … یاد مى‏کند. حال تغییر از این عناوین به عنوان {یعصمک من الناس} حکایت از آن دارد که مخاطب در این آیه با آیات قبل و بعد متفاوت است و این خود حاکى از این مسأله است که این آیه با آن آیات نازل نشده است.

۲- شبهه تفکیک کلام

از شبهاتى که بر استدلال شیعه به این آیه وارد کرده‏اند؛ این است که اگر آیه مورد بحث درباره امامت امام على  باشد، لازم مى‏آید بین آیات قبل و آیات بعد فاصله ایجاد شود. به این شبهه توجه کنید:

«و ذلک لانّ ما قبل هذه الآیه بکثیر و ما بعدها بکثیر لما کان کلاما مع الیهود و النصارى امتنع القاء هذه الآیه الواحده فى البین على وجه تکون اجنبیّه عما قبلها و ما بعدها.»([۵])

«چون در آیات بسیارى، بعد از این آیه سخن با یهود و نصارا است، ممتنع است که این یک آیه در بین این آیات آورده شده باشد؛ به گونه‏اى که با آیات قبل و بعد بیگانه باشد».

نقد

الف – فخر رازى نیز بر این عقیده است که همه این آیات با هم نازل شده‏اند؛ از این رو این آیه با آیات قبل و بعد نمى‏تواند ارتباط نداشته باشد. به عبارت دیگر، کلام فخر همان شبهه سیاق است که پیشتر مورد نقد و بررسى قرار گرفت و تکرار نمى‏کنیم.

ب – یکى از نکاتى که مى‏تواند نزول آیه را مشخص کند که چه زمانى و درباره چه کسانى نازل شده است، مشخص کردن «ما انزل الیک» است و تعجب از فخر رازى است که در تعیین «ما انزل الیک» ده قول نقل مى‏کند([۶]) که دو قول آن مربوط به یهود و بقیه درباره نزول آیه در غدیر و مسائل دیگر است. با این حال چگونه اظهار میدارد که این آیه با آیات قبل و بعد خود ارتباط دارد و نمیتواند اجنبی باشد، با این که بر اساس هشت قول دیگر آیه غیر مرتبط است.

 

([۱]) تفسیر المنار، رشید رضا، ج ۶، ص ۴۶۶٫

([۲]) الصحیح، البخارى، ج ۳، باب جمع القرآن، ص ۹۹، کتاب التفسیر، باب فمنهم من قضى، ص ۲۲؛ تفسیر، النسایى، ج ۲، ص ۱۶۶؛ جامع التفسیر من کتاب الاحادیث، ج ۳، ص ۱۶۱۳؛ الاتقان ج ۱، ص ۵۹٫

([۳]) الاتقان، ج ۱، ص ۳۷٫

([۴]) سلسله مؤلفات الشیخ المفید، ج ۲، ص ۵۳٫

([۵]) تفسیر، فخر رازى، ج ۱۱، ص ۵۰٫

([۶]) همان، ص ۴۹٫

منبع: برگرفته از کتاب آیات ولایت قرآن جلد۲؛ اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی

برای دانلود کتاب اینجا را کلیک کنید.

http://shiastudies.com/fa


برچسب ها :
، ، ، ، ،
دیدگاه ها
تازه ترین مطالب
بررسی و نقد دیدگاه ملا اسماعیل خواجویی درباره افضلیّت قرآن بر امام

بررسی و نقد دیدگاه ملا اسماعیل خواجویی درباره افضلیّت قرآن بر امام

مواجهه امام هادی (ع) با معتزله در مسائل کلامی (مطالعه موردی قرآن و امامت)

مواجهه امام هادی (ع) با معتزله در مسائل کلامی (مطالعه موردی قرآن و امامت)

تعامل روحانیان شیعه با دولت صفوی؛ علل و پیامدها

تعامل روحانیان شیعه با دولت صفوی؛ علل و پیامدها

روایات عاشورایی کامل‌ الزیارات در بوته نقد

روایات عاشورایی کامل‌ الزیارات در بوته نقد

اختلاف نقل و برداشت در روایات رجعت

اختلاف نقل و برداشت در روایات رجعت

واکاوی آثار فردی و اجتماعی اخلاق توحیدی قرآن از دیدگاه علامه طباطبایی (ره)

واکاوی آثار فردی و اجتماعی اخلاق توحیدی قرآن از دیدگاه علامه طباطبایی (ره)

مطالعه تطبیقی دیدگاه شیخ صدوق و شیخ مفید و دیدگاه سیدمرتضی و شیخ طوسی درباره بداء

مطالعه تطبیقی دیدگاه شیخ صدوق و شیخ مفید و دیدگاه سیدمرتضی و شیخ طوسی درباره بداء

پنجم ربیع الثانی

پنجم ربیع الثانی

واکاوی تاریخی تفاوت‌ مواجهه امام هادی (ع) و معتزله با مسئله خلق قرآن

واکاوی تاریخی تفاوت‌ مواجهه امام هادی (ع) و معتزله با مسئله خلق قرآن

راهبردها و مهندسی فرهنگی امام هادی (ع) در مواجهه با اهل سنت

راهبردها و مهندسی فرهنگی امام هادی (ع) در مواجهه با اهل سنت

راهبردهای مذهبی امام هادی (ع) برای ایجاد همگرایی اسلامی

راهبردهای مذهبی امام هادی (ع) برای ایجاد همگرایی اسلامی

ناهم‌خوانی معنادار بین روایات منقول از امام هادی (ع) در تصحیح‌های مختلف کتاب الهدایه الکبری؛ تحلیل و تبیین علل و پی‌آمدها

ناهم‌خوانی معنادار بین روایات منقول از امام هادی (ع) در تصحیح‌های مختلف کتاب الهدایه الکبری؛ تحلیل و تبیین علل و پی‌آمدها

عنصر هدایت‌گری در تکاپوهای رهبرانه امام هادی (ع)

عنصر هدایت‌گری در تکاپوهای رهبرانه امام هادی (ع)

نقش اصحاب امام هادی (ع) در تاریخ‌نگاری اسلامی «تأسیس، توسعه و استمرار»

نقش اصحاب امام هادی (ع) در تاریخ‌نگاری اسلامی «تأسیس، توسعه و استمرار»

شجاعت حضرت علی در جنگ حنین

شجاعت حضرت علی در جنگ حنین