صفحه اصلی > مرکز اطلاعات > پایگاه مقالات > کلام > امامت > شبهات تاریخی آیه اکمال
تاریخ انتشار : ۲۴ آبان ۱۳۹۷


شبهات تاریخی آیه اکمال

۱ – عدم تقاضاى اصحاب از رسول خدا :

سید اسماعیل حمیرى در قصیده‏اى‏ درباره امامت امام على  میگوید:

«جمعى از صحابه نزد رسول خدا  آمدند و از آن حضرت تقاضا کردند که جانشینى براى خودش معین کند.آن حضرت امام على  را معین کرد».

آلوسى پس از نقل این قصیده مى‏نویسد: این دروغ است و نه شیعه چنین چیزى را نقل کرده است و نه سنّى.

به این شبهه توجه کنید:

«ثم انّ ما اشار الیه الحمیرى فى قصیدته التى اسرف فیها من انّ الصحابه رضى الله عنهم بهذه الهئیه الاجتماعیه جاؤوا الى النبى  و طلبوا منه تعیین الامام بعد ممّا لم یذکره المورّخون و اهل السیر من الفریقین فیما اعلم، بل هو محض زور و بهتان.»([۱])

آنچه سید حمیرى در قصیده‏اش به آن اشاره کرده است که صحابه با هم خدمت رسول خدا رسیدند و از او تقاضا کردند که براى بعد از خود جانشین تعیین کند زیاده‏روى است، و چنین چیزى را تا آنجا که من مى‏دانم نه مورخان شیعه و نه مورخان سنى نوشته‏اند و نه سیره‏نویسان دو گروه، بلکه این سخن، یک کذب و تهمت است!

نقد

۱- پیشتر بیان کردیم که مسأله جانشینى رسول خدا  از همان ابتداى بعثت مورد توجه و موجب دغدغه مسلمانان و رسول خدا  بوده است و در اواسط بعثت، یعنى هنگام هجرت به مدینه نیز در مسأله «بیعه ‏الحرب» مطرح بوده و در مدینه نیز پس از تشکیل حکومت دینى هم از طرف مسلمانان و هم از طرف سیاستمداران، منافقان و… قابل توجه بوده است.

۲- برخلاف آنچه آلوسى مى‏نویسد، هم در منابع شیعه و هم در منابع اهل سنت به این مهم اشاره شده است.

براساس اسناد تاریخى هم این مسأله براى مسلمانان اهمیت داشته و هم از آن حضرت پرسیده‏اند و این مهم در روایات اسلامى مطرح شده است:

الف – روایات اهل سنت

در روایات اهل سنت موارد زیادى وجود دارد که از دغدغه مسلمانان نسبت به این مسأله و پرسش آنان از رسول خدا  حکایت دارد؛

به این جریان توجه کنید:

«قیل یا رسول الله: من یؤمّر بعدک؟»

قال: إن تؤمّروا ابابکر رضى الله عنه تجدوه امینا زاهدا فى‏الدنیا راغبا فى الآخره، و إن تؤمّروا عمر رضى‏الله عنه تجدوه قویّا امینا لا یخاف فى الله لومه لائم، و إن تؤمّروا علیا رضى‏الله عنه، و لا اراکم فاعلین، تجدوه هادیا مهدیا یاخذکم الطریق المستقیم.»([۲])

به پیامبر  عرض شد: بعد از شما چه کسى امیر است؟ فرمود: اگر ابوبکر را انتخاب کنید، انسانى امین و زاهد است و اگر عمر را انتخاب کنید، انسانى امین است و از کسى واهمه ندارد، ولى اگر على را به عنوان امیر برگزینید ـ که تصور نمى‏کنم این کار را انجام دهید – او را شخصى هدایت‏کننده و هدایت شده خواهید یافت که شما را به راه راست رهنمون خواهد کرد.

ب – روایات شیعه

در روایات شیعه نیز این مسأله مطرح شده است که به عنوان نمونه مى‏توان از این روایت یاد کرد:

«عن ابى جعفر  فى قول الله تعالى:{إِنَّما وَلِـیُّـکُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا}

«قال انّ رهطا من الیهود اسلموا، منهم عبدالله بن سلام و اسد و ثعلبه و ابن امین و ابن صوریا، فاتوا النّبى فقالوا یا نبىّ الله انّ موسى  اوصى الى یوشع بن نون، فمن وصیّک یا رسول الله و من ولیّنا بعدک؟»

فنزلت هذه الآیه:

{إِنَّما وَلِـیُّـکُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذ ِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِـیمُونَ الصَّلاهَ وَیُؤْتُونَ الزَّکاهَ وَهُمْ راکِعُونَ}

« قال رسول الله  قوموا، فقاموا، فاتوا المسجد، فاذا سائل خارج، فقال: یا سائل ! اما اعطاک احد شیئاً؟

قال نعم: هذا الخاتم.قال: من اعطاکه؟قال: اعطانیه ذلک الرجل الذى یصلّى.قال: على اىّ حال اعطاک؟

قال: کان راکعا.فکبّر النّبى  و کبّر اهل المسجد، فقال النّبى  علىّ ابن ابى طالب ولیّکم بعدى.

قالوا: رضینا باللّه ربّا و بالاسلام دینا و بمحمّد نبیّا و بعلىّ بن ابى طالب ولیّا، فانزل الله تعالى»

{وَمَنْ یَتَوَلَّ اللّهَ وَرَسُولَهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا فَإِنَّ حِزْبَ اللّهِ هُمُ الغالِبُونَ» (مائده/۵۶)}([۳])

امام باقر  درباره آیه «انّما ولیّکم…» فرمود: جمعى از یهودیان مسلمان شدند، عبدالله بن سلام، اسد، ثعلبه، ابن امین و ابن صوریا هم جزء آنان بودند. این جمع خدمت رسولخدا رسیدند و به حضرت عرض کردند: اى پیامبر خدا! حضرت موسى  یوشع بن نون را به عنوان وصى خود انتخاب کرده بود. وصى شما و ولىّ ما بعد از شما کیست»؟

«به دنبال این جریان آیه «انّما ولیکم…» نازل شد.رسولخدا فرمود: برخیزید، آنان برخاستند و به مسجد آمدند که فقیرى در حال خروج از مسجد بود. رسولخدا فرمود: اى فقیر! کسى به تو چیزى نداد؟فقیر گفت: چرا این انگشترى را به من دادند.رسول خدا  پرسید: چه کسى انگشترى را به تو داد؟ فقیر گفت: آن مردى که در حال نماز خواندن است.پیامبر پرسید: در چه حالى انگشترى را به تو داد. فقیر گفت: در حال رکوع بود که آن را به من داد؟رسول خدا – که درود خدا بر او و خاندانش باد – تکبیر گفت و اهل مسجد تکبیر گفتند.پیامبر  فرمود: على بن ابى طالب بعد از من ولىّ شماست.جمع تازه مسلمان شده گفتند: ما به ربوبیت اللّه و دین اسلام و پیامبرى محمد و ولایت على بن ابى طالب راضى هستیم.

به دنبال این جریان، خداوند این آیه را نازل کرد: «و هر کس خدا، پیامبر او و کسانى را که ایمان آورده‏اند ولىّ خود بداند پیروز است، چرا که حزب خدا همان پیروزمندانند.»

چنان که ملاحظه مى‏کنید، در این روایت هم دغدغه مسلمانان نسبت به رهبرى بعد از رسول خدا  مطرح شده است و هم دخالت خداوند در تعیین جانشین و تنها نقشى که رسول خدا دارد، ابلاغ پیام خداوند است.

۲ – بلافصل نبودن جانشینى

از شبهاتى که بر استدلال به حدیث غدیر مطرح کرده‏اند، این است که گفته‏اند:

«و کون ذلک بعد الوفاه من غیر فصل ممّا لا دلیل علیه.»([۴])

این که باید خلافت و جانشینى رسول خدا  بدون فاصله از ارتحال آن حضرت باشد، دلیلى ندارد.

نقد

بعد از پذیرش دلالت حدیث غدیر بر امامت على ، بلافصل بودن آن را از چند راه زیر مى‏توان اثبات کرد:

۱- نزول آیات:

با توجه به نزول آیاتى در حجه‏الوداع و ارتباط آنها از نظر محتوا با امامت امام على به خصوص آیه تبلیغ – که پیشتر بحث مشروح آن گذشت – عدم تبلیغ امامت را با عدم تبلیغ رسالت برابر کرده است؛ بیانگر این است که اولاً: این مسأله باید بلافاصله باشد و ثانیا: دخالت و تصرف دیگران در آن حرام است.

۲- ورود روایات:

پیشتر در بحث از شبهه‏اى که مى‏گفت؛ اگر مقصود از ولایت «تصرف» بود، مى‏باید به کلمه «بعدى» مقید شود، روایات آن را از منابع اهل سنت آوردیم که در آن روایات عبارت «علیّ ولیّکم من بعدى» را دارد که از تکرار مجدد آنها خوددارى مى‏کنیم.

۳- لغت:

پیشتر از لغت‏شناس معروف عرب، ابوهلال عسکرى در معناى ولى نقل کردیم که او در این‏باره مى‏نویسد:

«اصل الولىّ جعل‏الثانى بعدالاول من غیر فصل، من قولهم هذا یلى ذاک ولیا و ولاّه الله، کانّه یلى امره و لم یکله الى غیره و ولاه امره و کله الیه، کانّه جعله بیده و ولى امر نفسه قام به من غیر وسیطه.»([۵])

اصل «ولى» قراردادن دومى بعد از اول و بدون فاصله است و این از سخن عرب گرفته شده است که این پشت سر آن مى‏آید و این که گفته مى‏شود خداوند او را «ولى» قرار داد گویا کارش را به او واگذار کرده و به دیگرى واگذار نکرده است و اینکه گفته مى‏شود او را ولىّ امرش قرار داده گویا کار را به دست او سپرده است و اینکه گفته مى‏شود خودش «ولىّ» خود شد؛ یعنى بدون واسطه کار خودش را به عهده گرفته است.

 

 

کلام پایانی

به نظر مى‏رسد مخالفان شیعه از روی عناد و نه انصاف علمى، هر چه را از هر جا شنیده‏اند بدون تحقیق به شیعه نسبت مى‏دهند، در حالى که اگر مسأله اختلاف شیعه و اهل سنت منصفانه مورد بررسى قرار گیرد، مسأله به راحتی قابل حل است و این مقدار کینه و دشمنى ایجاد نمى‏شود. در دنیاى کنونى که اسلام مورد هجوم همه جانبه دنیاى کفر قرار گرفته است و مسلمانان نیاز به وحدت دارند باید تلاش همه مسلمانان در کاستن از اختلاف‌ها و حرکت به سمت وحدت باشد، نه این که بر اختلافات دامن زده، هر روز با ایجاد شبهات واهى و بى اساس مسلمانان را به هم بدبین کرده و آتش تفرقه را بین آنان شعله‏ور نمایند؛ چرا که دود این آتش به چشم مسلمانان خواهد رفت و سود آن نصیب دشمنان اسلام خواهد شد. درباره چگونگى رسیدن به وحدت – که آرزوى همه اندیشمندان دلسوز اسلامى است – در آغاز نکاتى را گوشزد کردیم.

به امید روزى که مسلمانان بخصوص دانشمندان آنان این خطر را به خوبى احساس کنند و همه به فکر نجات کشورهاى اسلامى افتاده و درد مشترک پیدا کنند و براى دفاع از اسلام گام بردارند که قرآن مى‏فرماید:

{یا أَیُّها الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللّهَ یَنْصُرْکُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدامَکُمْ}([۶])

به امید آن روز و سپاس از تلاشگرانى که براى رسیدن به آن هدف بزرگ تلاش مى‏کنند و آرزوى بیدارى برای کسانی که در غفلتند.

والسلام على عبادالله الصالحین

 

([۱]) تفسیر روح المعانى، ج ۶، ص ۱۹۷٫

([۲]) مسند، احمد بن حنبل، ج ۱۱، ص ۱۷۵، اسدالغابه، ج ۴، ص ۱۰۶؛ الاستیعاب، ج ۳، ص ۲۱۲؛ تاریخ دمشق، ج ۴۲۱؛ تاریخ بغداد، ج ۱۱، ص ۴۷؛ البدایه و النهایه، ج ۵، ص ۴۷۷؛ کفایه الطالب، ص ۱۶۲؛ مناقب‏الاسد الغالب، ص ۳۳؛ کنزالعمّال، ج ۶، ص ۱۶۰؛ ج ۱۱، ص ۶۳۰؛ مستدرک، حاکم، ج ۳، ص ۱۵۳؛ حلیه الاولیاء، ج ۱، ص ۶۴٫

([۳]) الوافى، ج ۲، ص ۲۷۸٫

([۴]) تفسیر روح المعانى، ج ۶، ص ۱۹۷٫

([۵]) اسنى المطالب، ص ۴۹٫

([۶])  محمد/۷٫

منبع: برگرفته از کتاب آیات ولایت قرآن جلد۳؛ اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی

برای دانلود کتاب اینجا را کلیک کنید.

http://shiastudies.com/fa


برچسب ها :
، ، ، ، ،
دیدگاه ها
تازه ترین مطالب
بررسی و نقد دیدگاه ملا اسماعیل خواجویی درباره افضلیّت قرآن بر امام

بررسی و نقد دیدگاه ملا اسماعیل خواجویی درباره افضلیّت قرآن بر امام

مواجهه امام هادی (ع) با معتزله در مسائل کلامی (مطالعه موردی قرآن و امامت)

مواجهه امام هادی (ع) با معتزله در مسائل کلامی (مطالعه موردی قرآن و امامت)

تعامل روحانیان شیعه با دولت صفوی؛ علل و پیامدها

تعامل روحانیان شیعه با دولت صفوی؛ علل و پیامدها

روایات عاشورایی کامل‌ الزیارات در بوته نقد

روایات عاشورایی کامل‌ الزیارات در بوته نقد

اختلاف نقل و برداشت در روایات رجعت

اختلاف نقل و برداشت در روایات رجعت

واکاوی آثار فردی و اجتماعی اخلاق توحیدی قرآن از دیدگاه علامه طباطبایی (ره)

واکاوی آثار فردی و اجتماعی اخلاق توحیدی قرآن از دیدگاه علامه طباطبایی (ره)

مطالعه تطبیقی دیدگاه شیخ صدوق و شیخ مفید و دیدگاه سیدمرتضی و شیخ طوسی درباره بداء

مطالعه تطبیقی دیدگاه شیخ صدوق و شیخ مفید و دیدگاه سیدمرتضی و شیخ طوسی درباره بداء

واکاوی تاریخی تفاوت‌ مواجهه امام هادی (ع) و معتزله با مسئله خلق قرآن

واکاوی تاریخی تفاوت‌ مواجهه امام هادی (ع) و معتزله با مسئله خلق قرآن

راهبردها و مهندسی فرهنگی امام هادی (ع) در مواجهه با اهل سنت

راهبردها و مهندسی فرهنگی امام هادی (ع) در مواجهه با اهل سنت

راهبردهای مذهبی امام هادی (ع) برای ایجاد همگرایی اسلامی

راهبردهای مذهبی امام هادی (ع) برای ایجاد همگرایی اسلامی

ناهم‌خوانی معنادار بین روایات منقول از امام هادی (ع) در تصحیح‌های مختلف کتاب الهدایه الکبری؛ تحلیل و تبیین علل و پی‌آمدها

ناهم‌خوانی معنادار بین روایات منقول از امام هادی (ع) در تصحیح‌های مختلف کتاب الهدایه الکبری؛ تحلیل و تبیین علل و پی‌آمدها

عنصر هدایت‌گری در تکاپوهای رهبرانه امام هادی (ع)

عنصر هدایت‌گری در تکاپوهای رهبرانه امام هادی (ع)

نقش اصحاب امام هادی (ع) در تاریخ‌نگاری اسلامی «تأسیس، توسعه و استمرار»

نقش اصحاب امام هادی (ع) در تاریخ‌نگاری اسلامی «تأسیس، توسعه و استمرار»

شجاعت حضرت علی در جنگ حنین

شجاعت حضرت علی در جنگ حنین

امام علی و غزوات پیامبر اسلام

امام علی و غزوات پیامبر اسلام