صفحه اصلی > مرکز اطلاعات > پایگاه مقالات > کلام > امامت > شواهد شأن نزول آیه تطهیر ۳
تاریخ انتشار : ۲۴ آبان ۱۳۹۷


شواهد شأن نزول آیه تطهیر ۳

شواهد شأن نزول آیه تطهیر ۲

شواهد شأن نزول آیه تطهیر ۱

تطبیق اصحاب کساء

بدون تردید اهل‏بیت رسول خدا  وارثان علم آن حضرت هستند و براساس حدیث ثقلین، – که مورد پذیرش اکثریت قریب به اتفاق مسلمانان است- اهل‏بیت رسول خدا  عِدل قرآن و یکى از دو امانت گرانبهاى رسولخدا در بین امت هستند. براین اساس سخنان آنان براى ما در صورت اثبات همانند سخن رسول خداست.

بنابراین یکى از راههاى تعیین مصداق اهل‏بیت تطبیق آنان است و از طرفى اصحاب کساء در تطبیق این آیه برخود هرگز تردید نداشته آن را آشکارا اعلام کرده‏اند. اکنون این تطبیق را بررسى مى‏نماییم.

الف – رسول خدا  

یکى از کسانى که آیه را بر خود تطبیق کرده رسول خداست. به این روایت توجه کنید:

«عن ابن عبّاس رضى اللّه عنهما قال: قال رسول الله انّ اللّه قسم الخلق قسمین فجعلنى فى خیرها قسما فذلک قوله و اصحاب الیمین و اصحاب الشمال فانا من اصحاب الیمین و انا خیر اصحاب الیمین ثم جعل القسمین اثلاثا فجعلنى فى خیرها ثلثا فذلک قوله و اصحاب المیمنه ما اصحاب المیمنه و اصحاب المشئمه و السابقون السابقون فانا من السابقین و انا خیر السابقین ثم جعل الاثلاث قبائل فجعلنى فى خیرها قبیله و ذلک قوله و جعلناکم شعوبا و قبائل لتعارفوا انّ اکرمکم عندالله اتقاکم و انا اتقى ولد آدم و اکرمهم على اللّه تعالى و لا فخر ثم جعل القبائل بیوتا فجعلنى فى خیرها بیتا فذلک قوله انّما یرید اللّه لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهّرکم فانا و اهل‏بیتى مطهّرون من الذنوب.»([۱])

ابن عبّاس مىگوید: رسول خدا  فرمود: خداوند مردم را دوگونه آفرید و مرا جزء بهترینِ این دو نوع قرارداد و این همان سخن خداست که گروه دست راست و گروه دست چپ و من از بهترین اصحاب دست راست هستم. سپس خداوند مردم را سه گروه قرار داد و مرا در بهترین آنان قرار داد و این، همان اهل یقین و سعادت هستند. چه گروه سعادتمندی، و دیگر گروه تیره روزان چه گروه تیره‏روزى، و پیشگامان پیشرو، و من از پیشگامان و بهترینِ آنان هستم، سپس خداوند این گروهها را به صورت قبایل در آورده، مرا در بهترین قبیله‏ها قرارداد و این، همان سخن خداوند است که شما را دسته‏ها و قبیله‏ها قرار دادیم تا یکدیگر را بشناسید، ولى گرامى‏ترینِ شما نزد خدا، پرهیزکارترین شماست. خداوند داناى آگاه است و من با تقواترین و گرامى‏ترینِ فرزند آدم هستم. البته جاى فخرفروشى نیست. سپس خداوند این قبایل را به شکل خانواده‏هایى آفرید و مرا در بهترین خانواده‏ها قرار داد و این سخن خداوند است که خداوند مى‏خواهد پلیدى را تنها از شما اهل‏بیت دور کند و چنان که باید و شاید شما را پاک سازد. و من و اهل‏بیتم از همه گناهان پاک هستیم.

در این روایت هم «رجس» تفسیر شده و هم، اراده خداوند به اراده تکوینى تفسیر شده است و با این تفسیر، این آیه شامل همسران رسول‏خدا نمى‏شود.

ب – امام على  

یکى از اصحاب کساء امام على  است که شمول آیه درباره آن حضرت قطعى است؛ چه بنابر قول اختصاص آیه به اصحاب کساء و چه بنابر قول به تعمیم آیه. امام على  در تطبیق آیه برخود هیچ تردیدى نداشته و در موارد متعددى ادعا کرده که آیه درشأن آنان نازل شده است و شامل او نیز مى‏شود.

در این جا تنها به بیان یک مورد بسنده مى‏کنیم که هم شیعه و هم اهل‏سنت آن را نقل کرده‏اند و مشروح آن در بحث شبهه ادعاى خلافت از طرف آن حضرت خواهد آمد.

امام در «یوم ‏الشوری» خطاب به اهل شورا فرمود:

«فانشدکم بالله هل فیکم احد انزل اللّه فیه آیه التطهیر حیث یقول انّما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل ‏البیت و یطهرکم تطهیرا غیرى قالوا اللهم لا.»([۲])

شما را به خدا قسم آیا در بین شما غیر از من کسى هست که آیه تطهیر درشأن او نازل شده باشد؟ گفتند: نه به خدا!

ج – فاطمه الزهرا ÷

یکى از اصحاب کساء، حضرت فاطمه زهرا  است و شمول آیه نسبت به ایشان قطعى است؛ چه بنابر قول اختصاص آیه به اصحاب کساء و چه بنابر قول تعمیم آیه نسبت به همسران.

اهل‏بیت رسول خدا  در تطبیق آیه بر حضرت زهرا هیچ تردیدى به خود راه نمى‏دادند. امام ‏على  در یک مناظره تند با ابوبکر در حضور اصحاب رسول خدا  – در مسجدالنبى – هنگامى که ابوبکر کارگزاران حضرت زهرا÷ را از فدک اخراج و آن را به زور تصرف کرده بود و بدون توجه به اعتراض حضرت زهرا  از ایشان تقاضا کرده بود که براى اثبات مالکیت خود نسبت به فدک شاهد بیاورد، امام  به ابوبکر فرمود:

«یا ابابکر أ تقرأ کتاب الله؟

قال: نعم.

قال: اخبرنى عن قول اللّه عزّ و جلّ انّما یریدالله لیذهب عنکم الرجس اهل‏البیت و یطهّرکم تطهیرا فیمن نزلت، فینا ام فى غیرنا؟

قال: بل فیکم.

قال: فلو انّ شهودا شهدوا على فاطمه بنت رسول اللّه بفاحشه ما کنت صانعا بها؟

قال: کنت اقیم علیها الحد کما اقیمه على نساءالمسلمین.

قال: إذَن کنت عندالله من الکافرین.

قال: و لِمَ؟

قال: لانّک رددت شهاده اللّه لها بالطهاره و قبلت شهاده الناس علیها… فدمدم الناس و انکروا و نظر بعضهم الى بعض و قالوا صدق و اللّه على بن ابى طالب .»([۳])

امام: ابوبکر! آیا قرآن مى‏خوانى؟

ابوبکر: آرى.

به من بگو که آیه تطهیر درباره چه کسى نازل شده است؟ درباره ما یا درباره غیر ما؟

– درباره شما نازل شده است.

اگر جمعى شهادت دهند که فاطمه ÷ کار زشتى انجام داده است، چه مى‏کنى؟

– همان طور که بر بقیه زنان مسلمان حد جارى مى‏کنم بر او هم حد جارى مى‏کنم؟!

در آن هنگام نزد خدا جزء کافران خواهى بود!

– چرا؟

براى این که خداوند شهادت داده است که فاطمه÷ پاک است و تو شهادت خداوند درباره او را رد کرده و شهادت مردم را پذیرفته‏اى.

به دنبال این سخنان بگو، مگو میان اصحاب آغاز شد و کار ابوبکر را زشت دانستند با نگاه به یکدیگر گفتند: على بن ابى طالب  راست مىگوید.

د – امام حسن مجتبی  

یکى از اصحاب کساء امام حسن مجتبى  است و شمول این آیه نسبت به امام حسن  قطعى است؛ چه بنابر قول به اختصاص آیه نسبت به اصحاب کساء و چه بنابر نظریه تعمیم آیه نسبت به همسران رسول‏خدا. امامحسن نیز در تطبیق آیه نسبت به خود تردیدى نداشته و در موارد متعددى آیه را بر خود تطبیق کرده است که شیعه و اهل‏سنت آنها را نقل کرده‏اند.به یکى از سخنان آن حضرت اشاره میکنیم. بعد از جریان ترور آن حضرت در مدائن و بسترى شدن، – پس از آن که حالش رو به بهبود مى‏رفت – روزى در جمع مردم حضور یافت و ضمن تحلیل حوادث و جریان صلح با معاویه اقدام آنان را در ترور خود زشت دانست و توجه آنان را به جایگاه خود جلب کرد و فرمود:

«… و انا من اهل‏البیت الذین اذهب اللّه عنهم الرجس و طهّرهم تطهیرا و انا من اهل‏البیت الذین افترض اللّه عزّ و جلّ مودّتهم و ولایتهم فقال فیما انزل…»([۴])

مردم! من از اهل‏بیتى هستم که خداوند رجس و پلیدى را از آنان دور کرده است و آنان را آن‏طور که شاید و باید پاک کرده است. مردم! من از اهل‏بیتى هستم که خداوند مودت و ولایت آنان را واجب کرده است… و آن‏قدر گفت مردم از اهل‏بیتى هستم که… به گونه‏اى که حاضران زار زار گریستند.

ه – امام حسین  

یکى از اصحاب کساء امام حسین  است که شمول آیه نسبت به او نیز قطعى است؛ چه بنابر قول اختصاص آیه نسبت به اصحاب کساء و چه بنابر نظر تعمیم آیه نسبت به همسران.

امام حسین  نیز در تطبیق آیه تطهیر درباره خود تردیدى نداشته و در مناظره‏هاى متعدد خود را مصداق آیه دانسته است. در جریان قیام خود علیه حکومت یزید، در راه کوفه وقتى با سپاه «حرّ بن یزید» – که از طرف حکومت بنى‏امیه براى جلوگیرى از حرکت آن حضرت اعزام شده بود – برخورد کرد، پس از برخورد اولیه و اقامه نماز به امامت حضرت، حرّ بن یزید ریاحى سؤال کرد براى چه و به کجا مى‏روید؟

امام حسین  مسأله دعوت مردم کوفه براى آمدن به آن شهر و به دست گرفتن رهبرى جامعه را مطرح کرده، سپس فرمود:

«اما بعد ایهاالناس فانّکم ان تتقوا اللّه و تعرفوا الحق لاهله یکن ارضى لله و نحن اهل‏البیت اولى بولایه هذا الامر من هولاء المدّعین ما لیس لهم و السائرین فیکم بالجور و العدوان.»([۵])

اما بعد، اى مردم! بدون تردید اگر شما تقوا پیشه کنید و حق را به اهلش بدهید، بیشتر مورد رضایت خداست و ما اهل‏البیت نسبت به رهبرى و حکومت شایسته‏تر و سزاوارتریم از کسانى که ادعاى چنین کارى را دارند، در حالى که چنین حقى ندارند کسانى که در بین شما با ظلم و ستم حکمرانى مى‏کنند.

([۱]) الدرّالمنثور، ج ۵، ص ۱۹۹؛ المعجم‏الکبیر، ج ۳، ص ۵۷؛ فتح‏البیان فى مقاصد القرآن، ج ۱۱، ص ۸۸٫

([۲]) مناقب، ابن مغازلى، ص ۱۱۸؛ مسند، ابى حمزه ثابت بن دینار الثمالى، ص ۹۸؛ علل الشرایع، ج ۱، ص ۱۹۱؛ بحارالانوار، ج ۲۹، ص ۱۲۵٫

([۳]) الاحتجاج، ج ۱، ص ۱۲۲٫

([۴]) مجمع الزوائد، ج ۹، ص ۲۰۳؛ ینابیع الموده، ص ۱۰۸ و ص ۲۹۲؛ شواهد التنزیل، ج ۲، ص ۳۲؛ مناقب، ابن مغازلى، ص ۳۰۲؛ تفسیر، ابن ابى حاتم، ج ۹، ص ۳۱۳۲؛ تفسیر، ابن کثیر، ج ۳، ص ۴۹۵٫

([۵]) الکامل فى التاریخ، ج ۴، ص ۴۷٫

منبع: برگرفته از کتاب آیات ولایت قرآن جلد۴؛ اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی

برای دانلود کتاب اینجا را کلیک کنید.

http://shiastudies.com/fa


برچسب ها :
، ، ، ،
دیدگاه ها