تشیع عبدالرزاق بن همام صنعانی (م ۲۱۱ه)

او یکی از بزرگان اهل حدیث است. ذهبی از او اینچنین یاد کرده است:
«الحافظ الکبیر… صاحب التصانیف»([1])
ذهبی از او به «امام» یاد نکرده! شاید اگر او متهم به تشیع نبود، ذهبی او را نیز با واژه‌ی امام یاد می‌کرد.
در ادامه‌ی شرح حال او می‌خوانیم:
«… ونقموا علیه التشیع، وما کان یغلو فیه بل کان یحبّ علیا رضی‌الله‌عنه و یبغض من قاتله»([2])
ابن حجر در تقریب درباره او چنین می‌گوید:
«… حافظ، مصنف، شهیر… و کان یتشیّع…»([3])
ابن عدی درباره‌اش گفته است:
«حدّث بأحادیث فی الفضائل لم یوافقْه علیها أحد، ومثالب لغیرهم مناکیر، و نسبوه إلی التشیّع»([4])
آری! صنعانی روایات صحیحه‌ای را نقل می‌کرده که با مزاج برخی سازگار نبوده؛ از جمله:
«قال رسول‌الله صلی‌الله علیه وسلم: أن وَلّوا علیّا فهادیا مهدیا»([5])
یا این خبر:
«… انّ رسول‌الله صلی‌الله علیه وسلم نظر إلی علیّ فقلا: أنت سیدٌ فی الدنیا و سیّدٌ فی الآخره، من أحبّک فقد أحبّنی، و من أبغضک فقد أبغضنی»
ذهبی درباره‌ی این حدیث صنعانی می‌گوید:
«أوهی ما أتی به… ففی النفس منها شیء»([6])
باید پرسید: «أیّ شیء ؟!»
و نیز این خبر:
«… أما ترضین أنّ الله اطّلع إلی أهل الأرض مرّتین، فاختار منها رجلین، فجعل أحدهما أباک و الآخر بعلک»([7])
و این خبر که: «إذا رأیتم معاویه علی منبری فاقتلوه»([8])
روایتی را نیز در «المصنف» او می‌بینیم که موجب خشم برخی از افراد شده روایت چنین است:
«عن عبدالله بن مسعود قال: کنت مع النبیّ صلی‌الله علیه وسلم لیله وفد الجن، قال: فتنفّس، فقلت: ماشأنک یا رسول‌الله؟ قال: «نُعیت إلیّ نفسی یا ابن مسعود». قال: قلت: فاستخلف. قال: «من؟». قلت: ابوبکر. قال: فسکت، ثم مضی ساعه ثم تنفّس. قال: فقلت: ماشأنک؟ قال: «نعیت إلیّ نفسی یا ابن مسعود». قال: قلت: فاستخلف. قال: «من؟». قلت: عمر. قال: فسکت، ثم مضی ساعه ثم تنفّس. قال: فقلت: ماشأنک؟ قال: «نعیت إلی نفسی یا ابن مسعود». قال: قلت: فاستخلف. قال: «من؟» قال: قلت: علی بن أبی‌طالب. قال: «أما والذی نفسی بیده لئن أطاعوه لیدخلن الجنه أجمعین أکتعین»([9])
ابن عدی نیز این حدیث او را در «الکامل» آورده و درباره‌اش می‌گوید:
«و لعبد الرزاق بن همام أصناف و حدیث کثیر، وقد رحل إلیه ثقات المسلمین و أئمتهم و کتبوا عنه ولم یروا بحدیثه بأسا إلا أنهم نسبوه إلی التشیع، وقد روی أحادیث فی الفضائل مما لا یوافقه علیها أحد من الثقات فهذا أعظم ما رموه به من روایته لهذه الأحادیث… وأما فی باب الصدق فأرجو أنه لابأس به إلا أنه قد بق منه أحادیث فی فضائل أهل البیت و مثالب آخرین مناکیر»([10])
یاقوت در معجم، زیر ماده‌ی «صنعاء» می‌نویسد:
«… کنا عند عبدالرزاق، فذکر رجل معاویه، فقال: لا تقذّروا مجلسنا بذکر ولد أبی سفیان»([11])
 

[۱]) تذکره الحفاظ؛ ج۱، ص۳۶۴.

[۲]) همان.

[۳]) ج۱، ص۴۶۸.

[۴]) میزان الاعتدال؛ ج۲، ص۶۱۰.

[۵]) همان؛ ص۶۱۲.

[۶]) همان؛ ص۶۱۳.

[۷]) همان.

[۸]) همان.

[۹]) ج۱۱، ص۳۱۷.

[۱۰]) الکامل فی ضعفاء الرجال؛ ج۶، ص۵۴۵.

[۱۱]) معجم البلدان؛ ج۳، ص۴۲۹.
منبع : اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.