عصمت قبل از پیامبری

عصمت قبل از پیامبری

 

فرشتگان، پیامبران و امامان(علیهم السلام)، معصوم هستند و نیز سایر انسان‌ها می‌توانند به طور نسبی به این مقام برسند. حال سؤال این است که پیامبران از چه زمانی معصوم هستند؟ آیا در همه احوال، حتی پیش از نبوت، و از دوران کودکی باید معصوم باشند؟ یا صرفاً شرط است که پس از نبوت دچار گناه و خطا نگردند؟

 

مجموعه مقالات شیعه شناسی

 

 

درباره شروع زمان عصمت، سه قول زیر مطرح شده است:([۱])
الف)از زمان بلوغ (پیش از نبوت) تا زمان وفات. بسیاری از معتزله بر این قول‌اند.([۲])
ب)مخصوص حالت نبوت اسـت، نـه پـیش از آن. بیشتر اشاعره بر این عقیده‌اند.
فخر رازی می‌نویسد:
آنچه را که ما می‌گوییم، همان قول بیشتر اصحاب مـاسـت و آن ایـن‌کـه انـبـیـا در دوران نـبوت از کبائر و صغائر معصوم هستند و عمداً مرتکب آن نـمـی‌گـردنـد، اما بر سبیل سهو جایز است.([۳])
ج)از هنگام ولادت تا زمان وفات، که رأی امامیه است.([۴])
ابو جعفر صدوق (۳۸۱ ﻫ.) در این باره می‌نویسد:
عـقـیـده مـا درباره انبیا و أئمّه(علیهم السلام) و ملائکه آن است که آنان، از هر آلودگی و پلیدی معصوم و مطهر هستند و هیچ‌گونه گناهی مرتکب نمی‌شوند، نه کوچک و نه بزرگ و هیچگاه خدا را نافرمانی نمی‌کنند و اگر کسی عصمت آنها را نفی کند، آنان را نشناخته است.([۵])
به دو مورد از دلایل عقلی وجوب عصمت انبیا ـ که قول امامیه را اثبات می‌کند ـ اشاره می‌کنیم:
۱٫ اگر سیره پیامبر قبل از بعثت مخالف با بعد از آن باشد، اطمینان کامل به او حاصل نمی‌شود.
پس می‌توان گفت: تحقق کامل هدف بعثت در گرو عصمت انبیا در تمام لحظات عمر آنها است.
سید مرتضی می‌نویسد:
«أنا نعلم أن من یجوز علیه الکفر و الکبائر فی حال من الأحوال و إن تاب منهما و خرج من استحقاق العقاب به لا نسکن إلی قبول قوله کسکوننا إلی من لا یجوز ذلک علیه فی حال من الأحوال و لا علی وجه من الوجوه … لهذا کثیرا ما یعیر الناس من یعهدون منه القبائح المتقدمه بها و إن وقعت التوبه منها و یجعلون ذلک عیبا و نقصا وقادحا و مؤثرا و لیس إذا کان تجویز الکبائر قبل النبوه منخفضا عن تجویزها فی حال النبوه وناقصاً عن رتبته فی باب التنفیر».([۶])
«ما می‌دانیم آنگونه که از قول کسی که در هیچ حالی از احوال و به هیچ وجهی از وجوه مرتکب کفر و شرک نشده است آرامش پیدا می‌کنیم، از قبول قول کسی که در حالی از احوال کفر و شرک بر او سرزده باشد ـ گرچه از آنها توبه کند و مستحق عقاب نباشد ـ آرامش پیدا نمی‌کنیم… به همین سبب بسیاری اوقات مردم کسانی را که قبلاً فعل قبیحی از آنها سر زده‌اند تعبیر می‌کنند (طعنه می‌زنند و عیبش را بیان می‌کنند) گرچه از آن فعل توبه نموده باشد. مردم این را عیب و نقص و مضر و مؤثر در شخصیتش می‌دانند و تجویز کبائر پیش از نبوت کمتر از تجویز کبائر در حال نبوت در کاستن از رتبه پیامبر و منفور نمودن مردم از او نیست».
۲٫ بدیهی است انسانی که از آغاز زندگی دارای مقام عصمت از گناه بوده، از انسانی که فقط پس از بعثت دارای چنین مقامی شده است، برتر است و نقش هدایتی او نیز بیشتر خواهد بود و مقتضای حکمت الهی این است که فعل احسن و اکمل را برگزیند.([۷])
هدف کلی بعثت انبیا، تزکیه و تربیت انسانهاست. با توجه به اینکه در تربیت، عمل بیشتر و عمیق‌تر از گفتار تأثیر دارد؛ لذا تطابق قول و عمل، یک عامل کلیدی برای شناخت تعالیم مصلح و مربی خواهد بود؛ در نتیجه تربیت کامل مقصود از بعثت انبیاء حاصل نمی‌شود مگر با مطابقت قول و عملشان و این مسأله ـ همان‌طور که عصمت بعد از بعثت ایجاب می‌کند ـ عصمت قبل از آن را نیز می‌طلبد؛ زیرا سوابق اشخاص و اعمال گذشته آنها در پذیرفته شدن کلام و ارشاد آنها از سوی مردم مؤثر است.([۸])
امامیه علاوه بر پیامبر، جانشینان او یعنی امامان دوازده‌گانه را نیز در تمام مراحل زندگی معصوم می‌داند؛ زیرا مستخلف باید تمام اوصاف «مستخلف عنه» را داشته باشد.
سؤال:
عصمت قبل از نبوت یا امامت، با عصمت بعد از آن چه فرقی دارد؟
ویژگی‌های عصمت در این دو مرحله زمانی، تفاوت چندانی با یکدیگر ندارد. البته روشن است که برخی از مراتب عصمت ـ یعنی عصمت در دریافت وحی و نیز عصمت در ابلاغ و تبیین معارف وحیانی ـ پیش از نبوت و امامت قابل طرح نیست اما عصمت از گناه و خطا و نیز عصمت در اعتقادات، تمام دوران زندگی معصومین را پوشش می‌دهد.
در اینجا توضیح دو نکته زیر لازم است:
عصمت قبل از نبوت و امامت، گستره وسیعی دارد و سال‌های آغاز زندگی را نیز در برمی‌گیرد.
عصمتِ پس از نبوت و امامت، اختیاری است و ریشه در شایستگی‌هایی دارد که با تلاش خود معصومان(علیهم السلام) به دست آمده است اما عصمت پیش از نبوت و امامت، اگر هم غیراختیاری باشد، نقصی برای آنان به حساب نمی‌آید؛ زیرا ملاک برتری معصومین، عصمت اختیاری در سنین بزرگسالی است و عصمت در خردسالی، پاداش قبل از عمل به شمار می‌آید:
وقتی خداوند می‌داند که فردی در آینده زندگی خود، چه مسیری را انتخاب می‌کند، به میزان انتخاب او و تلاش مداوم آینده‌اش، او را از نخستین روز زندگی مورد لطف و عنایت قرار می‌دهد و از لغزش‌ها مصونش می‌دارد.([۹])
پرسش دیگری که در اینجا مطرح می‌شود این است که قبل از رسیدن به سنّ تکلیف؛ گناهی قابل تصور نیست. پس چگونه می‌توان سخن از عصمت به میان آورد؟
این پرسش را دو گونه می‌توان پاسخ گفت:
الف ـ عصمت انبیا در طفولیت، پاداشی برای عصمت اختیاری آنها در بزرگسالی است.([۱۰])
ب ـ هر چند در انسان‌های معمولی، آمادگی برای پذیرش تکالیف الهی از حدود نه یا پانزده سالگی آغاز می‌شود، می‌توان نسبت به انسان‌های مختلف، زمان تکلیف را متفاوت دانست. بی‌شک، افراد خردسالی هستند که از نظر رشد عقلی، شناخت، آگاهی و قدرت تصمیم‌گیری، با افراد بزرگسال برابری می‌کنند. حال اگر این افراد، قبل از سنین متعارف به تکلیف می‌رسیدند، نه محال عقلی لازم می‌شد نه با عدل و حکمت الهی منافات داشت. البته مشیّت الهی بر این قرار گرفته است که از این تفاوت‌ها و ویژگی‌های فردی چشم‌پوشی شود و زمان تکلیف همه انسان‌ها، یکسان تلقّی گردد؛ اما درباره پیامبران و امامان ـ که راهنمای مردمان و حجت الهی‌اند ـ وضعیّت به گونه‌ای دیگر است؛ راهیابی گروهی از آنان به مقام نبوت و امامت در سنین خردسالی، مهر تأییدی بر تکلیف‌پذیری آنان در آن سنین به شمار می‌آید. چنانکه به فرموده قرآن کریم، حضرت عیسی و یحیی، در کودکی به پیامبری رسیدند([۱۱]) و بر اساس روایات و شواهد مسلّم تاریخی، عده‌ای از ائمه شیعه در خردسالی([۱۲]) مسئولیت امامت و رهبری امت را بر عهده گرفتند.([۱۳])و([۱۴])
 

[۱]) محمدهادى معرفت، عصمت پیامبران، www.al-shia.com؛ مفاتیح الغیب، ج۳، ص ۷٫

[۲]) السید محسن الامین، اعیان الشیعه، ج ۱، ص ۱۰۹، تحقیق وتخریج: حسن الأمین، بیروت: دار التعارف للمطبوعات، بی‌تا).

[۳]) عصمهًْ الانبیاء، ص ۹ـ ۸؛ شرح الاسماء الحسنی، ج ۲، ص ۳۷٫

[۴]) ر.ک: اوائل المقالات، ص ۲۹ـ۳۰؛ کشف المراد، ص ۲۱۶؛ نهج الحق وکشف الصدق، ص۱۴۲٫

[۵]) ر.ک: الشیخ الصدوق، الاعتقادات فی دین الامامیهًْ، ص ۹۶، تحقیق: عصام عبد السید (بیروت: دار المفید للطباعهًْ والنشر والتوزیع، چ ۳، ۱۴۱۴).

[۶]) تنزیه الانبیاء، ص ۵٫

[۷]) منشور عقاید امامیه، ص۱۱۰؛ www.imamalinet.net .

[۸]) جعفر سبحانی، محاضرات فی الالهیات، ص ۴۱۲٫

[۹]) محاضرات فی الالهیات، ص ۲۲۰٫

[۱۰]) ر.ک: محاضرات فی الالهیات، ص ۶۷۳؛ www.porseman.org.

[۱۱]) مریم/ ۳۰ و ۱۲٫

[۱۲]) امام جواد(علیه السلام) در هفت سال و چند ماهگى، امام هادى(علیه السلام) در هشت یا نه سالگى و امام زمان# در چهار یا پنج سالگى به امامت رسیدند. ر.ک: شیخ عباس قمی، منتهى الامال، ج ۲، ص۷۴۵ ـ ۵۴۸، قم: انتشارات هجرت،‌ چ ۱۴، ۱۳۸۰ش.

[۱۳]) ر.ک: پژوهشى در عصمت معصومان، ص ۱۹۰ـ ۱۸۸٫

[۱۴]) نکته‌ی مهمی که باید به آن توجه داشت این است که روح فرزند از حساسیت بالایی برخوردار است و به شدت تحت تأثیر محیط اطراف خود قرار می‌گیرد؛ بطوری که آنچه در ایام خردسالی می‌آموزد غالباً تا پایان عمر با او خواهد بود و لذا در روایات اهل بیت(علیهم السلام) به تربیت فرزندان بسیار اهمیت داده شده و فرموده‌اند که «العلم فی الصغر کالنقش فی الحجر» و با توجه به اینکه جامعه اطراف پیامبران و امامان دچار انحرافات و امراض روحی بسیار بوده است طبعاً آنها نیز تحت تأثیر خواهند بود و در نتیجه نمی‌توانند وظیفه رهبری را به خوبی انجام دهند؛ لذا اگر از ناحیه خدای تعالی کنترل نشوند و عصمت نداشته باشند، دچار انحراف روحی خواهند شد. به همین دلیل عصمت و پاکی و سلامت روح در این دوران بسیار مهم است همانطور که امراض جسمی در کودکی در موارد زیادی در سلامتی بدن در بزرگسالی تأثیر دارد و حتی بعضی از امراض کودکی باعث معلولیت در بزرگسالی خواهد شد. (محقق کتاب)
منبع : اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی

 

 

http://shiastudies.com

عصمت قبل از پیامبری. عصمت قبل از پیامبری. عصمت قبل از پیامبری. عصمت قبل از پیامبری. عصمت قبل از پیامبریعصمت قبل از پیامبری. عصمت قبل از پیامبری. عصمت قبل از پیامبری. عصمت قبل از پیامبری. عصمت قبل از پیامبری. عصمت قبل از پیامبری. عصمت قبل از پیامبری. عصمت قبل از پیامبری. عصمت قبل از پیامبری عصمت قبل از پیامبری

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.