متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲)

متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲)

 

متون صادره از امام حسین علیه السلامدوره ی امام حسین علیه السلام، دوره ی یکه تازی بنی امیه و تلاش در ایجاد انحرافات بزرگ فکری، فرهنگی و اجتماعی بود. آن ها مفاهیم اصیل دین را مورد تحریف قرار می دادند. با توجه به این واقعیت دردآور بود که آن حضرت علیه السلام موضعگیری های سنجیده، دردمندانه و الهام بخش و نجات بخش خود را در قالب گفتار ها و نوشتار ها و خطابه های آتشین ابلاغ فرمودند.متونی که از امام حسین علیه السلام نقل شده، به دو صورت است.۱) صورت شفاهی، که مجموعه ی خطبه ها، موعظه ها، پند ها و اندرز های ایشان است که از زمان انتقال جریان امامت به ایشان آغاز گردیده تا کربلا و روز عاشورا تداوم یافته است.۲) صورت کتبی، که مجموعه ی نامه ها و پاسخ نامه های ایشان به سؤالات و نامه هایی بوده است که برای آن حضرت علیه السلام از نواحی مختلف سرزمین اسلامی آن روز ارسال می گردیده است و بعضاً نامه ها و مکتوباتی هستند که آن حضرت، ابتداً و رسماً برای افرادی مرقوم فرموده و ارسال می داشته اند. نمونه های فراوانی از هر دو نوع این مکتوبات وجود دارد که هر کدام فصل جدایی در ارائه ی معارف ربوبی و دینی شمرده می شود (نجمی، ۱۳۶۰، ۱۷). این نامه ها در متون مختلف، همچون بحارالانوار علامه مجلسی، اصول کافی، و سایر کتب تاریخی منعکس گردیده که همواره قادر است تشنگان معرفت و حقیقت را رهنمون شده و راه حقیقت و صراط مستقیم را برای همیشه بر آنان بشناساند.دعای عرفه، الهام بخش حقایق؛ امام حسین علیه السلام، با همه ی ابعاد روحی و فضایل وجودی، در دعای عرفه متجلی می شود؛ به گونه ای که می توان همه ی اندیشه ها، افکار، عزم و آهنگ ها، تصمیم ها، شور و جذبه ها، فنا شدن های در ذات الهی، ترک همه ی دنیا و غرق شدن ها در بحر بیکران احدیت را از آن دعای بلند دریافت نمود و در واقع ، دعای عرفه، تفسیری از عظمت های وجودی امام حسین علیه السلام است.راویان دعای عرفه، که از امام حسین علیه السلام صادر گردیده است، بشر و بشیر پسران غالب اسلامی هستند که آن را روایت نموده اند:پسین روز عرفه در عرفات در خدمت آن حضرت علیه السلام بودیم، پس از خیمه ی خود بیرون آمدند، با گروهی از اهل بیت علیهم السلام و فرزندان و شیعیان، با نهایت تذلل و خشوع، پس در جانب چپ کوه ایستادند و روی مبارک خود را به سوی کعبه گردانیدند و دست ها را برابر رو برداشتند، مانند مسکینی که طعام طلبند و این دعا را خواندند «الحمدلله الذی لیس لقضائه دافع و لا لعطائه مانع و لاکصنعه صنع صانع» (قمی، ۱۳۴۲، ۴۷۴).این فقرات جنبه های معرفتی و مضامین عرفانی بلندی را در خود نهفته دارد؛ اقرار به توحید، ربوبیت الهی، تحولات پیدایش بشری و ضعف ساختاری در وجود انسانی و شکر این که در اهل کفر و امامان کفر او را به دنیا نیاورده، لکن وجود مبارکش را پس از رسالت جد بزرگوارش به دنیا آورده، حفظ الهی را در کودکی و لطف مدامش را یاد آورده و این که خداوند بندگانش و آفریدگانش را همواره مورد الطاف و نعم خویش قرار داده است، اما آن ها قدرناشناسی می کنند و سپاس نعمت ها به جای نمی آورند. سپس شهادتی عمیق را ابراز فرموده که اگر تمام روزگاران در اختیارم باشد که شکر نعمتی واحد را به جا آورم نمی توانم.سپس به وحدانیت الهی اشاره می فرماید و اشک ریزان عرض می کند اللهم اجعلنی اخشاک کافی اراک؛ خدایا مرا گونه ای قرار ده که از تو خشیت داشته باشم.مجدداً نعمت های الهی را در حق انسان بیان می کند و رضای خدا را طلب می کند خدا را پناهگاه دائمی انسان دانسته و به آن تأکید می ورزد و نصرت بر دشمنان را از خدا مطالبه می کند و از خدایی که یونس را از شکم ماهی خارج می کند و دریا را برای بنی اسرائیل منشق می فرماید و فرعون و لشگریانش را تباه و هلاک می کند، می خواهد که او از درون تنگنا ها به نور هدایتش خارج نماید.دقت در فقرات دعا، این حقیقت را ملموس می نماید که آن حضرت علیه السلام در حین خواندن دعا، به طور کامل حوادث کربلا را مد نظر داشته اند و شهادت خودشان را قضای برگشت ناپذیر الهی می دانسته اند و بر آن شکر ورزیده اند. بر گویندگان است که در ایام تبلیغی عاشورا فقرات بلند دعا را برای جامعه تبیین نماید.
متون متعلق به امام سجاد علیه السلامامام سجاد علیه السلام زینت عابدان و سردسته ی خیل عاشقان الهی و میراث گرانقدر عاشورا و مخزن اسرار الهی و معارف ربانی است که از ساحت قدسی وجود مبارکش، تشنگان معارف الهی را سیراب نموده و عاشقان جمال ربوبی را به مقصد نائل می نماید.امامی که از شریعه ی مقدس جانش، حقایق فراوانی تراویده و همچون خورشیدی تابنده، فرا روی شیعیان خویش قرار داده است. آثار وجودی مبارک این امام همام را در فقرات گوناگون می توان دنبال نمود. در ادامه به اهم آن ها اشاره می نماییم.۱) خطبه ای در شام؛ در مجلس یزید، خطبه ای طولانی ایراد فرموده، خطیب خود فروخته ی دربار را نهیب زده و بر جان خبیثش شرر انداخت و فرمود: ویللک ایها الخاطب اشتریت مرضات المخلوق بسخط الخالق فیتو مقعدک من النار؛ وای بر تو ای سخنگوی نگونبخت، تو رضای مخلوق را بر خشم خالق ترجیح داده و برگزیدی، این نشیمن گاهت آتش دوزخ باد. سپس رو به یزید کرده و فرمود: «أماذن لی ان اذهب الی هذه العواد؟»؛ «آیا اجازتم می دهی به این چوب ها بنشینم و خطبه ای بخوانم؟». اجازه داده شد و پس از آن معارف ربوبی جوشید؛ برتری و فضیلت های خاندان عصمت را در گوش تاریخ طنین انداز کرده، عطایای شش گانه و فضیلت های هفت گانه ی خاندان طهارت را یاد کرده و رسوایی مداوم را برای باطل پیشگان تاریخ در پی آورد (فاضل ، بی تا، ۲۸).۲) نامه ای به محمد بن مسلم زهری، معروف به محمد بن شهاب زهری؛ محمد بن مسلم زهری، از علمای دربار امویان بوده و سمت قضاوت و فتوی را بر عهده داشته و از جهت اشتهار به علم و زهد، موقعیتی داشته و سخت خود فروخته بود و در عوض خوش خدمتی ها به امویان، موقعیت اجتماعی ظاهری را به وجود آورده بود. حضرت علیه السلام نامه ای به او نوشته و تکلیف فرد عالمی همچون او را مشخص فرموده است (فرانی، بی تا، ۳۱۳).این نامه، متنی بلند و منشوری راه گشا برای عالمان به احکام دین و شریعت است.۳) رساله الحقوق؛ این رساله ی شریف و مبارک را کتب معتبره ای به نقل و شرح در آورده اند. این رساله، در واقع، نامه ای است که آن حضرت علیه السلام به یکی از اصحاب خودشان مرقوم فرموده اند و بعد در قالب یک رساله ی حقوقی، به عنوان ذخیره ی گران مایه و گران بار در اختیار شیعه قرار گرفته است (فرانی، بی تا، ۲۹۱). این رساله ابعاد مختلف حقوق شخصی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را در بر می گیرد.۴) صحیفه ی سجادیه؛ صدور این متن شریف، از آن امام همام علیه السلام، از مسلمات تاریخی است و کسی در آن تردیدی نورزیده است. این سند شریف در مقدمه ی صحیفه ی کامله ی سجادیه، منعکس گردیده و همه ی نسخ صحیفه، که توسط افراد مختلف شرح و ترجمه شده بیان گردیده است (الهی قمشه ای، بی تا، ۵ تا ۱۴). این متن شریف، در ابواب گوناگونی که روح و جوهر دین را منعکس می نماید، از کلمات نورانی آن حضرت علیه السلام در قالب دعا و نیایش شکل گرفته است. صدور این ادعیه، از آن روح پرستنده، در دوران خفقان اموی، برای انتقال مجدد معارف ربانی به تشنگان ربوبی بوده است.
متون متعلق به امام باقر و امام صادق علیهم السلامدورانی که امام باقر علیه السلام و امام صادق علیه السلام در آن به سر می بردند، دوران محنت امت اسلامی بود و انتقال خلافت از امویان به عباسیان اتفاق افتاد. گیر و دار انتقال خلافت از دودمان بنی امیه به بنی عباس و پس ادعای بنی عباس مبنی بر شعار یاری آل محمد علیهم السلام، باعث گردید فضایی ایجاد گردد که آن دو امام همام بهتر بتوانند اندیشه ی شیعی را بسط و گسترش دهند، اما به دلیل گستردگی متونی که از آن دو امام بزرگ باقی مانده نمی توان در این نوشتار کوتاه به همه ی آن ها پرداخت.
مدرسه ی علمی و فقهی امام باقر علیه السلامامام باقر علیه السلام، از آن جهت، به باقر اهل البیت ملقب گردیده است که علوم مختلفه از زوایای وجودش نمایان بوده و جان علم و روح و لُب آن را شکافته و به چنگ آورده است. تراوشات وجود مبارکش در عناوین ذیل مشهود است:۱) تربیت شاگردان وارسته؛ او توانسته شاگردانی بلند آوازه، همچون عمر بن دینار، عبدالرحمن بن عمر اوزاعی، زید بن علی بن الحسین علیه السلام، قره بن خالد، محمد بن منکدر، یحیی بن کثیر، محمد بن مسلم ملقب به محمد شهاب زهری، ربیعه الرافی، بکیربن اعین، جابر جعفی، موسی بن سالم، موسی الحناط، قاسم بن فضل، معروف کوفی، ابان بن تغلب، برید عجلی، ابوحمزه ثمالی، حمران بن اعین، زراره و … را تربیت نماید که هر کدام دارای مآثر فکری فراوان در تاریخ شیعی می باشند.۲) نشر علوم الهی و دینی؛ امام باقر علیه السلام به انتشار علوم فراوانی دست زده و مدرسه ی فکری و علمی ایشان هم اکنون آثار گرانقدری را نمایان ساخته و در روایات فقهی، معارفی، فلسفی و عرفانی کم تر جایی است که نام امام صادق علیه السلام و روایاتی از ایشان وجود نداشته باشد.۳) گشودن افق هایی نوین؛ آن امام بزرگ علیه السلام توانست مسیر مدرسه ای را بگشاید که در ادامه فرزند برومندشان امام صادق علیه السلام، آن مدرسه را امتداد بخشیدند و رشد و رونق معارف تشیع را سبب گشتند.
مدرسه ی علمی و فقهی امام صادق علیه السلامامام صادق علیه السلام، در مدرسه ی علمی خودشان، آثار پرمایه ای را بر جای نهادند در واقع زمینه را برای نشر تعالیم اسلامی و شیعی فراهم آوردند. دعوتی از آغاز نمودند و فقه شیعی و جعفری را به نیکی رواج دادند.۱)تربیت زبدگان دین آگاه؛ ایشان توانستند شخصیت های بزرگی را به ظهور برسانند و در مدرسه ی علمی خودشان تربیت نمایند.یکی دیگر از شاگردان ایشان ابان بن تغلب است که خود، صاحب تألیفات گران سنگی، همچون غریب القرآن، کتاب الفضائل، معانی القرآن، کتاب القراآت و کتاب الاصول فی الروایه علی مذهب الشیعه است. ابان بن عثمان، برید عجلی، زراره بن اعین، محمد بن مسلم، جمیل بن وراج، جمیل بن صالح، حماد بن عثمان، حماد بن عیسی، حبیب بن ثابت و حمزه الطیار و هشام بن حکم و … که هر کدام آثار وجودی گران قدری را با توجه به بهره هایی که از مکتب آن حضرت علیه السلام برده اند نشر داده اند، از شاگردان دیگر ایشان می باشند (حیدر، ۱۹۷۰، ۳۸).۲) تنظیم و احیای تفکر شیعی؛ مذهب شیعه، پس از امام صادق علیه السلام، مشهور به مذهب جعفری گردیده که منسوب به آن گرامی است. ایشان به احیا و نشر مذهب در بلاد شام، جبل عامل لبنان، عراق، مصر، هند و ایران پرداختند و از همان روز به نام مذهب جعفری، طرفداران مصمم و نستوهی یافتند.۳) مآثر فکری؛ اگر در فقه شیعه نگاهی بیفکنیم، سایه ی دل انگیز و گرمای روح بخش کلمات امام صادق علیه السلام در جای جای آن مشهود و محسوس است. این مآثر فکری در حوزه های مختلفی همچون وصایا به پیروان و شاگردان، مناظرات با صاحبان ادیان، تبیین فقه شیعی، عقاید شیعی و عرفان شیعی می باشد که فصول کثیر را به خود اختصاص داده است. به طور اجمال، متون ایجاد شده از مشرب علمی و وجودی آن امام همام بسیار گسترده است، که طالبان فضیلت را دست مایه ای فناناپذیر و جهت دهنده و حیات بخش و تکامل آفرین می باشد. یکی از برکات نهضت علمی امام صادق علیه السلام، رواج کتابت حدیث پس از سالیانی دراز بود (پیش از آن کتابت حدیث پیامبر صلی الله علیه و آله منع شده بود).
متون متعلق به موسی بن جعفر علیه السلاماز امام مظلوم و حجت قاطع الهی و جامع علوم نبوی، گرچه به طور مستقل، متنی مورد اشاره قرار نگرفته است، اما از مجموعه ی کتب روایی کلمات نورانی آن حضرت علیه السلام بیان گردیده است. در واقع، گروه کثیری از بزرگان، دانشمندان و راویان حدیث، از کسانی که در مکتب امام صادق علیه السلام تحصیل می کردند، هنگام اقامت موسی بن جعفر علیه السلام در مدینه پیرامون وجود مبارک آن حضرت علیه السلام گرد آمدند و آن حضرت با وراثتی که از اجداد طاهرین خود داشتند و با عنایت خاص الهی، با توانایی بی بدیل، همچون پدر بزرگوارش امام صادق علیه السلام علوم و معارف الهی را توسعه دادند. آن حضرت علیه السلام، در آغاز، راه پدر بزرگوارش علیه السلام، را ادامه می داد، اما در نتیجه ی تنگنا ها و مضایقی که از ناحیه ی عباسیان فراهم شد، ایشان را به مرکز خلافت هارون برده تا زیر نظر داشته باشند.۱) صفوان و شتر هایش که داستان پر عبرتی است، در اصول کافی و بحارالانوار نقل شده است.۲) تعیین حدود و اراضی فدک که رنگ هارون از چهره اش پرید، در اصول کافی و دیگر کتب اربعه نقل گردیده است.۳) روایت زیاد بن ابن سلمه از آن حضرت، که در اصول کافی نقل گردیده است.۴) توصیه های آن حضرت علیه السلام به هشام، که در اصول کافی در کتاب العقل و الجهل و دیگر موارد آمده است.۵) توصیه های آن گرامی به علی بن یقطین در باب تقیه و نحوه ی حضور در دربار هارون.۶) روایت نجوم آسمان که در حضور هارون ایراد فرموده اند و آن را در مواردی که ضرورت دارد توصیه هم نموده اند و اشاره به این که اهل بیت علیهم السلام نجوم آسمان معنویت اند.۷) وصیت های آن حضرت به علی بن موسی الرضا علیه السلام، که خود ماجرای مفصلی در تاریخ است.۸) نقل هایی که از آن حضرت علیه السلام، در فلسفه ی احکام که ثبت شده است.
متون متعلق به امام رضا علیه السلامفرصت تاریخی مهمی برای امام رضا علیه السلام پیش آمد و آن، فراخوانی جبری ایشان از مدینه به خراسان و پذیرش ولایت عهدی بود. این فرصت تاریخی، تا زمان شهادت ایشان علیه السلام، مسیری را گرچه به جبر و ساختگی دستگاه خلافت، برای ایشان علیه السلام به وجود آورد که معارف ربانی و الهی را در طول این سفر بیان فرمایند؛ اگر چه قبل از آن، در مدینه نیز آن حضرت علیه السلام، به نشر علوم الهی و سنت اجداد طاهرینش اشتغال داشته اند. در فرصت ولایت عهدی، مکاتبات فراوان، سخنرانی ها، جلسات مناظره، مناسبت های پیش آمده، کلاس ها و درس های فراوانی از آن گرامی باقی مانده است که می توان به طور خلاصه، آن ها را در متون ذیل مورد اشاره قرار داد.۱) مسند الامام الرضا علیه السلام، این کتاب نفیس را شیخ عزیزالله عطاردی خبوشانی درچاپخانه ی حیدری تهران در سال ۱۳۹۳ هجری به چاپ رساند. کلمه ی مسند در این عنوان، وصف کتاب مخصوصی است که به حضرت رضا علیه السلام اسناد داده شده است. این کتاب شامل شرح حال حضرت رضا علیه السلام است و حدود ۲۴۳۰ حدیث در آن است که در ۳۲ بخش دسته بندی شده است.۲) عیون اخبار الرضا علیه السلام، مؤلف این کتاب، عالم جلیل القدر، شیخ صدوق قمی قدس سره است، که مرتبه ای بلند را در درک حدیث و درجه ی فقاهت به دست آورد. مؤلف محترم در جمع آوری این کتاب، فقط روایات مربوط به امام هشتم علیه السلام را گرد آورده و در مجموعه ی گران سنگی را برای مسلمین، به ویژه شیعیان، بر جای نهاده است. این کتاب ۶۹ فصل دارد که در هر فصلی رشحات وجود نور امامت علی بن موسی الرضا علیه السلام در آن انعکاس یافته و هم اکنون به عنوان ذخیره ی فناناپذیر و راه گشا در برابر دیدگان ما قرار گرفته است و بر ماست فهم و تدبر در آن (ابن بابویه، ۱۳۷۲، ۳۶).۳) صحیفه ی رضوی علیه السلام، این صحیفه ی مبارکه نسخ متعددی دارد، مانند نسخه ای که در کتابخانه ی آیه الله مرعشی نجفی قدس سره است، نسخه ای که در خزانه است و نسخه ای که در کتابخانه ی فیضیه ی قم است و نسخه ای که میرزا حسین مزری و احمد بن عبدالله طبرسی آن را گرد آورده اند.طبق آنچه که سید صاحب عبقات الانوار در کتاب خودش آورده است و از ابوشجاع شرویه دیلمی نقل کرده است، دوازده هزار حدیث کوتاه از صحاح و غرائب و افراد و صحیفه های دیگر گرد آورده که از وجود مبارک علی بن موسی الرضا علیه السلام نقل گردیده است.ابوالقاسم جارالله محمود بن عمر زمخشری در کتاب خودش ربیع الابرار چنین آورده است: «کان یقول یحیی بن الحسین الحسینی فی اسناد صحیفه الرضا علیه السلام لو قری هذا الاسناد علی اذن مجنون الافاق»، که اگر سند هایش به گوش دیوانه های خوانده شود، خوب خواهد شد (نجفی، ۱۴۰۴هـ ، ۱۷).در این صحیفه است حدیث سلسله الذهب و احادیث فراوان دیگر که سلسله ی سندش، به پیامبر صلی الله علیه و آله و خدای متعال می رسد. این صحیفه، که مشتمل بر احادیث درخشانی است، کافی است در این که همه ی بشریت را هادی و راهنما باشد. در این کتب، مجموعه ی مناظرات، مکاتبات و سخنرانی های آن حضرت علیه السلام و نیز پاسخ به پرسش های مأمون و مجموعه ی حوادثی که حضرت علیه السلام در آن حوادث مطالبی را بیان فرموده اند، گرد آوری شده که برای طالبان فضیلت راه گشا و راز آموز است و در آن ها فلسفه ی احکام، فسلفه ی توحید، فلسفه ی معارف الهی و … بیان گردیده است.
متون متعلق به امام جواد و امام هادی علیه السلامدوران کوتاه امامت امام جواد علیه السلام با حوادث دردآور و گوناگونی تلفیق گردیده است. بعد از امام رضا علیه السلام فرزندش محمد علیه السلام جواد بود که با مأمون و برادرش معتصم هم عصر بوده است. ایام امام جواد علیه السلام دارای نوعی از آزادی بوده و مأمون و معتصم به ظاهر نرمش نشان می دادند. عمر مبارک امام جواد علیه السلام کوتاه بود، اما انواع علوم و پاسخ مسائل مشکل فراوانی از ایشان به طور مفصل به جای مانده است.۱) در مجلس یحیی اکثم؛۲) آداب و مواعظ؛۳) پرسش هایی که آن حضرت علیه السلام به طور مفصل پاسخ فرموده اند؛۴) حکم قطع ید سارق.از امام هادی علیه السلام که صفات پدران بزرگوارش را در خود جمع نموده و به اعلا درجه ی شرف و کرامت دست یازیده نیز نقل ها، خبر ها و متن های متینی بر جای مانده است. امامی که اسرار حقایق و راز های امور گوناگون را چنان که هستند ادراک فرموده است، به گونه ای که علمای زمانش، مردم را به رجوع به ایشان فرا می خواندند. مجموعه ی متون باقی مانده و منقول از این امام بزرگوار علیه السلام را به شرح ذیل اشاره می نماییم:۱) روایاتی که امام هادی علیه السلام از پیامبر صلی الله علیه و آله نقل فرموده اند، مانند روایت ابودعامه که آن را مسعودی در مروج الذهب، جلد ۴ حدیث ۱۴۴ نقل نموده و مانند روایاتی که در جلد ۳ بحارالانوار از آن حضرت علیه السلام منقول است.۲) روایاتی که در امالی شیخ طوسی علیه السلام، به طور مفصل، از آن حضرت علیه السلام نقل گردیده است. این روایات درباره ی ولایت، شفاعت، ویژگی های دوستداران خدا و عمل صالح و کلمه ی نیکو بیان گردیده است.۳) روایاتی که در بحارالنوار ج ۱۰ نقل گردیده است.۴) روایاتی که در امالی شیخ صدوق قدس سره نیز نقل گردیده است.۵) روایاتی که از علی علیه السلام نقل گردیده و در امالی طوسی و مآثر الکبرا ج ۳ آمده است.۶) روایاتی که از امام باقر و امام صادق علیهم السلام نقل فرموده و در کتاب مآثر الکبرا آمده است.۷) روایاتی از موسی بن جعفر علیه السلام که در امالی شیخ طوسی آمده است.۸) روایتی که از امام رضا علیه السلام و از پدر بزرگوارش، امام جواد علیه السلام نقل فرموده است.امام هادی علیه السلام بیشترین همت را در نشر علوم و معارف شریعت اسلامی و بیان احکام آن و تدریس علوم الهی داشته و عالمان و فقیهان پیرامونش گرد آمده و از سرچشمه ی علومش بهره می بردند و تدوین می نمودند آنچه را که از احادیث از آن حضرت علیه السلام بیان می شد. همین احادیث در نزد شیعه ی امامیه از مصادر تشریع دینی و اسلامی شمرده می شوند. ایشان علوم و احکامی را در مسائل فقهی، کلامی، معارفی و … بیان فرموده که مراجعه کنندگان به آن بهره مند شده و از سرچشمه ی علم لدنی و الهی سیراب می شوند. درباره ی خمس، زکات، غسل، نماز در مکان غصبی، جامعه ای که از موی انسان بافته شده، سجود و احکام سجده، روزه و حج احکامی بیان فرموده است. در باب کمک به ستمگران، وقف، قضا و قضاوت، حدود کفر غلات که در کتاب های کلامی به نحو مبسوط وارد شده و باید به کتب مربوط مراجعه شود. متون کثیره ی دیگری از ایشان باقی مانده در قالب دعا ها، همچون دعا برای نابودی کفر پیشگان و زیارت جامعه ی کبیره که همچون لؤلؤ درخشانی در بین دیگر زیارات می درخشد و سندش را شیخ الطائفه در تهذیب و صدوق در من لایحضر آورده است.
متون متعلق به امام حسن عسگری علیه السلامبا این که آن حضرت علیه السلام، در دوره ی خفقان حکومت عباسیان و در عکسر (مقر استقرار ارتشیان) به سر می برده اند، اما همه ی تاریخ نگاران اجماع دارند بر این که امام عسکری علیه السلام در عصر خویش از مهم ترین و برجسته ترین شخصیت های علمی شمرده می شدند و کسی را یارای برابری با ایشان نبوده است. عالمان و زبدگان عصر آن حضرت علیه السلام اهتمام فراوانی در ضبط کلمات و کتابت نکات صادر شده از بیان مبارک ایشان داشته اند. در اعیان الشیعه ج ۴ قسمت ۳ در صفحات ۳۰۸/ ۳۰۹ روایاتی در باب توحید ایشان نقل شده که برجسته ترین معارف توحیدی را تشکیل می دهد. همچنین در من لایحضره الفقیه ج ۱ ص ۷۶ و مرآه الزمان ج ۶ ورقه ۱۹۲ روایاتی در فلسفه ی احکام از آن امام بزرگ علیه السلام نقل گردیده است.همچنین در من لایحضره الفقیه ج ۲ و تهذیب ج ۱ و استبصار ج ۲ روایاتی در فلسفه ی احکام از ایشان علیه السلام بیان گردیده است.توضیحات فراوانی از امام علیه السلام در پاسخ شیعیان صادر شده که هم اکنون در کتب روایی ما موجودند. آن حضرت راویان فراوانی داشته اند نظیر ابراهیم بن ابی حوض، ابراهیم بن خقیب، احمد بن اسحاق، احمد بن ادریس که تعداد آنها به ۱۰۷ نفر می رسد (شریف القریشی، ۱۴۰۹ هـ ، ۱۷۵ – ۱۳۱).
متون متعلق به امام زمان علیه السلاماز بیانات گهربار آن بقیه و ذخیره ی الهی، جهت تعیین تکالیف شیعه و مسلمانان در دوره ی غیبت، مطالب عمیقی باقی مانده که معیاری است بر راهی که باید شیعه در دوره ی غیبت طی نماید. این مطالب را در چند عنوان می توان مورد اشاره قرار داد.
ارتباط با شیعه از طریق نواب خاصبدان که وکیلان و نواب آن حضرت علیه السلام در زمان غیبت صغری، چنان که از کتب معتبره استفاده می شود، عده ای از انسان های مورد اعتماد و ستایش شده به اعتماد و امانت داری و صداقت هستند که از آن ها اوامر و نواهی آن حضرت علیه السلام و کرامت ها و اخبار غیبی نقل شده است.اول آنان، شیخ ابوعمر و عثمان بن سعید عمری است که توسط امام عسکری علیه السلام منصوب شده و فردی از قبیله ی بنی اسد است. دوم ابوجعفر محمد بن عثمان بن سعید عمری است که چون پدرش فوت نمود به مقام او نشست با تصریح امام زمان و او راست کتبی تألیف شده و توقیع های زیادی با دست او نوشته شده است که درباره ی مهمات امر دین و دنیا و مسائل مردم می باشد. سوم حسین بن روح بن ابی بحر نوبختی است که از عاقل ترین مردم در نزد موافق و مخالف شمرده شده و در نزد عامه مقامی والا دارد. چهارم ابوالحسن علی بن محمد سمی است که به جای حسین بن روح نشسته و آخرین وکیل است و سپس امر رهبری به دست فقیهان قرار گرفته است.نقل های فراوان دیگری از غیر طریق نواب اربعه وجود دارد که استقصای مواردی که نواب اربعه نقل فرموده اند و از طریق دیگر رسیده، کاری تفصیلی است. به طور اجمال، در مجموعه ی توقیعاتی که از طریق نواب معظم ایشان نقل شده، تکلیف شیعه روشن گردیده و راهی و معیاری است بر گزینش هدفی مشخص در دوره ی غیبت خصوصاً در توفیعی که اسحاق بن یعقوب از طریق محمد بن عثمان عمری دریافت کرده، امام زمان عجل الله تعالی فرجه فرموده اند: «اما الحوادث الواقعه فارجعوا فیها الی رواه احادیثنا فانهم علیکم و انا حجه الله» ؛ اما در حوادث واقعه، به راویان احادیث، (که همان فقهای عادل و لایق رهبری و تصدی مقام ولایتند) رجوع کنید که آنان نماینده ی من بر شمایند و من هم نماینده ی خدایم (صافی گلپایگانی، بی تا، ۳۹۲).منابع و مآخذ۱) ابن اعثم کوفی، محمد بن علی (۱۳۱۴هـ)، الفتوح، تحقیق علی شبیری، بیروت، دارالاضواء، ج ۴٫۲) ابن بابویه، شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین القمی (۱۳۷۲)، توحید، بیروت، اختر شمال.۳) ابن شهر آشوب، محمد بن علی (۱۳۱۶)، مناقب آل ابی طالب، تهران، بی تا، ج ۱٫۴) ابوالمظهر، شمس الدین، اوغلی، یوسف بن قز (سبط جوزی) (۱۴۰۱ هـ)، تذکره، بیروت، مؤسسه ی اهل البیت.۵) الهی قمشه ای، محی الدین (بی تا)، صحیفه ی سجادیه، تهران، اسلامی.۶) امام خمینی، روح الله (۱۳۶۸)، وصیت نامه ی سیاسی ـ الهی، صحیفه ی نور، تهران، مؤسسه ی تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ج ۱۹، ص ۲۱٫۷) امین، محسن (بی تا)، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف، ج ۱٫۸) ثعالبی، ابومنصور عبدالملک بن محمد بن اسماعیل (۱۴۰۳ هـ)، یتیمه الدهر فی محاسن اهل القصر، شرح و تحقیق مفید محمد قمحه، بی جا، ج ۳٫۹) حیدر، اسد (۱۹۷۰)، الامام الصادق و المذاهب الاربعه، بیروت، دار الکتاب العربی.۱۰) خویی، سید ابوالقاسم (۱۳۷۱)، تکمله منهاج الصالحین فی احکام القضاء و الشهادات و الحدود و القصاص و الدیات، نجف، الادب.۱۱) رهبر، محمد تقی و صاحبی مسلم (۱۳۷۹)، سرچشمه های نور، تهران، شرکت بین الملل سازمان تبلیغات.۱۲) شیرازی، سید حسن (بی تا)، کلمه الامام الحسن، ترجمه ی علیرضا میرزا محمد، تهران، نور.۱۳) صافی گلپایگانی، لطف الله (بی تا)، منتخب الاثر فی الامام الثانی عشر علیه السلام، طهران، الصدر.۱۴) صفار قمی، محمد بن حسن فروخ (۱۴۰۴ هـ)، بصائر الدرجات، بی جا.۱۵) فاضل، جواد (بی تا) ، معصوم ششم، تهران، کتب ایران.۱۶) قمی، حاج شیخ عباس (۱۳۴۲)، مفاتیح الجنان، ترجمه ی مهدی الهی قمشه ای، تهران، چاپخانه ی محمد علی علمی.۱۷) کلینی، محمد بن یعقوب (بی تا)، اصول کافی، ترجمه ی مصطفوی، تهران، بی جا، ج ۱٫۱۸) مطهری، مرتضی (۱۳۵۴)، سیری در نهج البلاغه، تهران، رودکی.۱۹) نجفی، محمد مهدی (۱۴۰۴ هـ)، صحیفه الامام الرضا علیه السلام، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی.۲۰) نجمی، محمد صادق (۱۳۶۰)، سخنان امام حسین علیه السلام از مدینه تا شهادت، قم، دفتر انتشارات اسلامی.۲۱) یوسف مکی، سید حسین (۱۴۰۴ هـ) ، عقیده الشیعه فی الامام الصادق علیه السلام، بیروت، دارالعلم.منبع:اندیشه ی حوزه، شماره ی ۷۴
 

 

http://shiastudies.com

متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲).متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲).متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲).متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲). متون دینی و آثار علمی ائمه راز گشا و راهنما (۲)

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.