تاریخ انتشار : ۱ مهر ۱۳۹۷


تربیت دینی کودکان :باید ها و نبایدها(۱)

از جمله وظایف و مسؤولیتهای بسیار مهم والدین «تربیت کودکان» است. اسلام به این مسؤولیت اهمیت بسیاری داده و برنامه های تربیتی جامعی ارایه کرده است. بیش از هزار روایت در مورد تربیت کودک از رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) و ائمه ی معصومین (علیهم السلام) وارد شده که حدود ۵۰۰ روایت آن را «وسایل الشیعه» آورده است. در برنامه های تربیتی اسلام برای تربیت اسلامی فرزندان دستورهایی آمده است که مراحل پیش و پس از تولد را در بر می گیرد. بطوری که عوامل تربیتی کودکان در شرایط ازدواج والدین گنجانده شده است. زیرا، با توجه به «قانون وراثت» که قانون مسلمی است، شخصیت والدین در تکوین شخصیت کودکان اثر بسزایی دارد.
معیار گزینش همسراسلام عزیز معیار گزینش همسر را بیان کرده و به مردان و زنان آموخته است که همسران آنان باید دارای چه شرایطی باشند:پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) در این باره فرموده است:«أیّاکُم و خَضراء الدّمن. قیل یا رسول الله و ما خضراءُ الدّمن؟ قال المرأهُ الحسناء فی مَنبت السّوء» (۱)«بپرهیزید از آن گُلی که در منجلاب روییده باشد. پرسیدند: یا رسول الله «گُلی که در منجلاب روییده» به چه معناست؟ فرمودند: زن زیبایی که در خانواده ی پستی تربیت شده باشد» از نظر اسلام خانواده ای پست است که «دین» و «اخلاق» در آن حاکم نباشد.چنانکه در خبر است:«اذا جائکُم مَن ترضون خُلقه و دینه فَزوّجوهُ» (۲)«اگر کسی که از «اخلاق» و «دین» او خشنود هستید به خواستگاری آید به او زن بدهید».در این حدیث دو معیار اصلی برای ازدواج مشخص شده است: «دینداری» و «حسن اخلاق» که هم در مورد مرد صادق است و هم زن. حال اگر زنی ثروتمند، زیبا از خانواده خوب و با شرافت برگزیده شود، بسیار نیکو است. اما آنچه اساسی و لازم است همان دو شرط «دینداری» و «اخلاق نیکو» است.
علت شکست در ازدواجدر روایات می خوانیم کسانی که زن با جمال و متمکّن، بدون توجه به شرط «دین داری» و «حسن خلق» اختیار می کند حتماً در زندگی شکست خواهند خورد و به تجربه نیز ثابت شده است که اگر زن «متدین» و «متخلق» نباشد، جمال عامل انحراف می شود.چنانکه بسیاری از بی عفتی ها و عواقب ناگوار آن، ناشی از جمالی است که با «دینداری» و «اخلاق انسانی» قرین نبوده است.
حکمت معیار ازدواجتأکید اسلام بر این دو اصل به خاطر «قانون وراثت» است. زیرا، از نظر روان شناسان ثابت شده است که موجوداتی بنام «ژن» در انسان موجودند که عامل انتقال صفات ظاهری و باطنی پدر و مادر به فرزندان هستند.از این رو، افکار و اوضاع روحی مادر در جنین اثر بسزایی دارد چون نارساییها روانی و فکری در بدن و دستگاه گوارشی مادر تأثیر می گذارد. این اثرات از طریق تغذیه ی جنین از بدن مادر به او منتقل می شود و حالات روانی و شخصیت کودک را شکل می دهد.
تأثیر عوامل محیط در شخصیت کودکبه اعتقاد روان شناسان «عوامل محیط» نیز در رشد مادی و روحی جنین اثر دارد. بطوری که در حالات بعضی از بزرگان آورده اند که مادران اینان در طول مدت بارداری مشغول ذکر پروردگار بوده اند و در دوران شیرخوارگی بدون داشتن وضو و یاد خدا آنها را شیر نمی دادند.همچنین، زمان و مکان و شرایط انعقاد نطفه نیز در چگونگی اوضاع بدنی و روحی کودک بسیار مؤثر است و در این باره روایات بسیاری از پیشوایان دین رسیده است.امام صادق (علیه السلام) فرمودند:«تَزوّجوا فی الحجز الصّالح فإنّ العَرق دَسّاسٌ» (۳)از این روایت استفاده می شود که «عرق» (به تعبیری «ژن») در انتقال صفات به فرزندان بسیار ظریف، دقیق و قوی عمل می کند. در روایات دیگر نیز می خوانیم «اَلولدُ سِرُّ اَبیه» (۴) «فرزند رمز پدر است».بنابراین، «ژنها» صفات والدین را به فرزندان منتقل می کنند. یعنی، چنانچه زنی زیبا، ولی بی دین اختیار کنیم، مطمئناً بی دینی همسر، در تکوین شخصیت فرزندان ما اثر نامناسب خواهد گذاشت.مطالعه تاریخ بعضی از طوایف یا قبایل شاهد این امر است. زیرا، بعضی را ذاتاً، متکبر و برخی دیگر را حسود یا بخیل و… می یابیم. این صفات ناپسند از طریق «ژن» ها نسل به نسل به ارث رسیده است. بطوری که از صفات مشخصه آن اقوام بشمار می رود.
پرهیز از تشریفات در ازواجاز مسایل مهم دیگری که اسلام جهت تشویق ازدواج و ازدیاد نسل به آن اهمیت داده و توصیه فرموده است «عدم تشریفات» در ازدواج است. اساساً، اسلام بطور کلی با تشریفات مخالف است. زیرا، تشریفات جز سد راه پیشرفت انسان ثمره ای ندارد. خصوصاً، در مورد ازدواج تشریفاتی چون: «مهر زیاد» «جهاز مفصل» «سخت گیری طرفین» و «بهانه جوییهای غیر معقول» عوامل عدم تسریع در امر ازدواج است که از نظر دین مقدس اسلام پذیرفته نیست. علاوه بر این، تشریفات موجب می شود که «الفت» و «محبت» در میان زن و مرد منعقد نشود و چون در زندگی محبت میان زن و شوی نباشد، کانون خانواده سرد و بی روح خواهد بود و طبیعتاً فرزندانی که در چنین محیطی متولد و تربیت می شوند، بی محبت و بی نشاط بار خواهند آمد و غالباً عضوی مفید برای جامعه نخواهند بود.
تأثیر تغذیه در شخصیت کودک«تغذیه در تکوین شخصیت کودکان مؤثر است. اگر نطفه ی جنین از مال حرام منعقد شود، یا مادر در زمان بارداری از مال حرام تغذیه کند زمینه ی «شقاوت» در نهاد فرزند هموار می شود. هم چنین، اگر کودک از مال حرام تغذیه کند «شقی» خواهد شد.
مقدمات ولادت حضرت زهرا (علیها السلام)از جمله مقدمات ولادت حضرت فاطمه زهرا -سلام الله علیها-این است که خداوند به رسولش (صلی الله علیه و آله وسلم) و حضرت خدیجه ی کبری -سلام الله علیها-دستور داد تا از خلق دوری گزینند. از این رو، رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) چهل شبانه روز به غار حراء می رفتند و به عبادت پرداختند. حضرت خدیجه (سلام الله علیها) طی این مدت در خانه عزلت گزیدند و با کسی تماس نداشتند.سپس، دستور آمد که پیامبر به منزل برود. شب چهلم، «جبرئیل» پیام الهی را بدو رساند و گفت: یا محمد (صلی الله علیه و آله وسلم) خداوند تو را سلام می رساند و این سیب رااز بهشت برای تو فرستاده است. پیامبر سیب را گرفتند و به سینه ی خود فشردند و هنگامی که سیب را دو نیم کردند نوری از آن درخشید. جبرئیل گفت: یا رسول الله این نور بانویی است که در آسمان «منصوره» و در زمین «فاطمه» است. (۵)از این حدیث به نقش تغذیه در شخصیت فرزندان می توان پی برد.
نظر قرآن در مورد نقش تغذیهزبان قرآن نیز در این باره چنین است:«إنّ الّذین یَأکُلون أموال الیَتامی ظُلماً إنّما یَأکُلون فی بُطونهم ناراً و سَیصلون سعیراً» (۶)«آنان که اموال یتیمان را به ستمگری می خورند در حقیقت در شکم خود آتش فرو می برند، و به زودی به دوزخ، در آتش فروزان خواهند افتاد.»البته، افرادی که چشم ملکوت بین دارند، آتش خوردن چنین کسان را به چشم عیان خواهند دید و ناگفته پیداست نطفه ای که از آتش بسته شود به چه جنایتهایی دست خواهد زد.از این رو، فرزندی که نطفه اش از مال رباخواری، دزدی و بطور کلی مال حرام منعقد شود، طبیعتاً او را به ارتکاب حرام می کشاند.
تأثیر تغذیه در رشد مادی کودکهم چنین، تغذیه مناسب و مقوی در لطافت جسمی طفل تأثیر مثبت دارد.در روایات داریم، وقتی مادری آبستن است، از غذاهای مقوی مانند: سیب، به و خرما بخورد، (۷) تا در زیبایی، لطافت و شکیبایی فرزند شما مؤثر افتد از امام صادق (علیه السلام) رسیده است:«نَظر إلی غُلامٍ جَمیلٍ، فقال: یَنبغی أن یَکون اَبوهذا اَکَل سَفر جلالیله الجِماع» (۸)«به کودک زیبایی نگریست، سپس فرمود: پدر این کودک پیش از «جماع» به خورده است»به نظر دانشمندان امروز، نیز، تغذیه در دوران بارداری و طفولیت در زیبایی صورت و توازن اندام و رنگ و لطافت مو و چشم و بدن کودک تأثیربسزایی دارد،همانطور که غذای لطیف و خوشبو در ظاهر کودک تأثیر مناسب دارد، غذای حرام و شبهه ناک تأثیر منفی دارد و تأثیرش به مراتب بیشتر و حساستر و مهمتر است زیرا، در شخصیت و روان کودک اثر می گذارد.
تأثیر شیوه و آداب خوردنعلاوه بر این، شیوه ی خوردن غذا نیز در روحیه کودک مؤثر است بطوری که «تسمیه» در ابتدای غذا و گفتن «الحمدالله رب العالمین» در پایان و رعایت آداب دیگر «خوردن» در سازندگی شخصیت افراد خیلی مؤثر است.
حکایتی از علامه مجلسی (رحمت الله علیه)حکایتی از «علامه محمد تقی مجلسی»-علیه الرحمه ـ نقل می کنند که آیات و روایات و تجربه نیز با آن موافقت دارد. علامه در مسجد جامع اصفهان نماز می خواند. شبی «علامه» پسرش محمدباقر مجلسی را با خود به مسجد آورده بود. ولی او از ورود به مسجد خودداری کرد و در حیاط مسجد نشست. پس از رفتن پدر، به مشک آبی که در حیاط مسجد بود سوزنی فرو برد و با آبی که از آن می ریخت بازی می کرد. پس از نماز، پدر خبر یافت و از این امر نارحت شد. به خانه رفت و همسرش را گفت که من در تغذیه و رعایت آداب و رسوم اسلامی پیش و پس از انعقاد نطفه و در دوران کودکی فرزندمان سعی تمام کرده ام، ولی عمل امروز این کودک نشان دهنده ی تقصیر یکی از ماست.مادر کودک گفت: هنگام بارداری به منزل همسایه رفته بودم که درخت انار آنها توجه مرا به خود جلب کرد. به اناری از آن، سوزنی فرو بردم تا مزه ی آن را بچشم.
نتیجهبنابراین، می بینیم سوزنی که مادر در دوران بارداری به انار درخت همسایه فرو کرده بود در تکوین شخصیت کودک مؤثر افتاد و چگونه در رفتار کودک بروز کرد. خوردن غذای تهیه شده از مال حرام در هر دورانی از زندگی اثر نامناسب بر انسان می گذارد و در رفتار او بروزخواهد کرد. چه بسا با خوردن غذای حرام، زاهدان و عابدان را به دام دنیا می افکند و آنها را به ارتکاب حرام وامی دارد.
شراکت شیطان در تربیت فرزندانقرآن می فرماید:«وشارکُهم فی الأموال و الأولاد وعِدهُم و ما یَعدُهُم الشیطان إلاّ غُروراً» (۹)«(ای شیطان) با اموال و فرزندان هم با ایشان شریک شو و به وعده های دوزخ آنها را بفریب و مغرور ساز. آری! وعده ی شیطان چیزی جز غرور و فریب نخواهد بود.»در روایات آمده است که یکی از مصادیق «شراکت شیطان» انعقاد نطفه فرزندان از غذای حرام است. یعنی اگر نطفه کودک در حالی بسته شود که پدر او در اندیشه ی حرامی باشد یا اینکه کودک بطور شایسته تربیت نشود انسان صالحی ببار نخواهد آمد و در حقیقت شیطان در تربیت این فرزند با پدر و مادر شریک بوده است.اثر «بسم الله الرحمن الرحیم» هنگام غذاخوردناز این رو، بر شما عزیزان است که »حرمت» و «حلّیت» طعام خود را مراعات کنید و غذاهای «شبهه ناک» را با «دعا» و «نام خدای تعالی» و «توسل» و به شرط خلوص عقیده تناول کنید. مسلمان اگر آیینه ی قلبش زنگار نگرفته باشد و نسبت به احکام اسلام تعّبد داشته باشدکارها تواند کرد. چنانکه در جنگ «قادسیه» فرمانده ی لشگر اسلام، به مجوسیان گفت قرآن، ما را نگاهبان است. فرمانده ی «مجوس» کاسه ی زهری به دست وی داد و گفت: اگر قرآن حافظ شما است این کاسه زهر نباید تو را از پای درآورد. فرمانده ی لشگر اسلام کاسه ی زهر را با گفتن «بسم الله الرحمن الرحیم» سرکشید و ذکر شریف اثر زهر را خنثی کرد. زیرا، با عقیده و ایمان توأم شد.در این مورد سخن بسیار است. اما آنچه در اینجا بدان نظر داریم این است که با ذکر «بسم الله الرحمن الرحیم» اثر غذای شبهه ناک خنثی می شود. هم چنین، بر مادران است وقتی که اطفال خود را شیر می دهند یا به دهان آنها غذا می گذارند ذکر «بسم الله الرحمن الرحیم» را تلاوت کنند.
تذکرعزیزان، مواظب باشید که حقوق مقدس و حلال خود را آلوده نکنید و کارتان را به نحو احسن انجام دهید، و مبادا که کم کاری، تسامح یا سستی کنید. زیرا، حقوقی که به شما پرداخت می شود از بیت المال مسلمین است.هم چنین، درمواظبت از اتومبیل، موتور و هر وسیله ی دیگری که از بیت المال به شما واگذار شده و مسؤولیت آن بعهده ی شما است بکوشید.همیشه این فرموده ی امیرالمؤمنین ،علیه السلام، را بخاطر داشته باشند:«اَدقوا اَقلامکُم و قاربوا بَین سُطورکُم… و إیّاکُم و (الأکثار) فإنّ اموال المُسلمین (لاتَحملُ) الإضرار» (۱۰)«امام (علیه السلام) به استاندارش می نویسند: اگر نامه ای به من می نویسید با قلم ریز بنویسید، بین سطرها فاصله نیندازید، از قلم فرسایی اجتناب کننید و جان کلام را بنویسید، چون اگر با قلم درشت بنویسید، بین سطرها فاصله بیندازید و قلم فرسایی کنید، به بیت المال زیان می رسد».
پی نوشت :
۱-وسایل الشیعه، جلد ۱۴، ص ۱۵٫۲-همان.۳-مکارم الاخلاق، صفحه ی ۱۹۷٫۴-کشف الغمه، جلد ۲، صفحه ی ۶۵٫۵-بحارالانوار، جلد ۴۳٫۶-سوره ی نساء، آیه ی ۱۰٫۷-در روایتی معصوم (علیه السلام) می فرماید: به را به زنان خود بخورانید، زیرا اطفال شما را زیبا می کند. رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرموده اند: به زن باردار در ماهی که در آن وضع حمل می کند خرما بدهید، فرزند او بردبار و پرهیزکار خواهد شد (مکارم الاخلاق، ص ۸۷).۸-مکارم الاخلاق، ص ۸۶٫۹-سوره ی اسری، آیه ی ۶۴٫۱۰-وسائل الشیعه، ج ۱۷، صفحه ی ۴۴٫منبع:کتاب خانواده در اسلام

منبع: راسخون
 

http://shiastudies.com


برچسب ها :
، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ،
دیدگاه ها