احکام خمس از منظر مقام معظم رهبری

نحوه محاسبه خمس‏س ۹۹۸ : تأخیر پرداخت خمس تا سال آینده چه حکمى دارد؟ج: تأخیر پرداخت خمس از سال خمسى به سال دیگر جایز نیست، هر چند هر وقت آن را بپردازد اداى بدهى حاصل مى‏شود، مکلف پس از رسیدن سال خمسى تا خمس مالش را نداده، نمى‏تواند در آن تصرف کند، و اگر در آن قبل از پرداخت خمس تصرف کند مقدار خمس آن را ضامن است، و چنانچه با عین مال غیر مخمّس کالا یا زمین و یا مانند آنها بخرد، معامله در مقدار خمس فضولى و موقوف بر اجازه ولىّ امر خمس است، که پس از اجازه ولىّ امر باید خمس آن کالا یا زمین را به قیمت فعلى حساب نماید و آن را بپردازد.س ۹۹۹ : من مالک مالى هستم که مقدارى از آن نقد و مقدار دیگر به صورت قرض الحسنه نزد بعضى از افراد است و از طرفى به علت خرید زمین مسکونى مقروض هستم و باید یکى از چک‏هاى آن را چند ماه دیگر بپردازم، آیا جایز است بدهى زمین را از مبلغ مذکور (نقد و قرض الحسنه) کم کنم و خمس باقیمانده را بپردازم؟ و همچنین آیا زمینى که براى سکونت خریدارى شده خمس دارد؟ج: مالى که از درآمد سال به بعضى افراد قرض داده‏اید اگر تا سر سال خمسى قابل وصول نباشد پرداخت خمس آن تا وصول نشده است واجب نیست، و اموالى که از درآمد سال در دست شماست جایز است از آن، قبل از رسیدن سر سال خمسى، بدهى خود را که مهلت آن چند ماه دیگر مى‏رسد بپردازید، ولى اگر در اثناى سال آن را در اداى قرض مصرف نکنید و سر سال خمسى شما برسد، نمى‏توانید قرض خود را از آن مبلغ استثنا کنید، بلکه واجب است خمس همه آن را بپردازید ولى اگر بنا دارید تمام یا قسمتى از آن را تا چند ماه دیگر صرف اداى بدهى خود نمائید و چنانچه بخواهید خمس آن را بپردازید باقیمانده وافى براى اداى بدهى نیست و از این بابت در زحمت و مشقت قرار مى‏گیرید، در این صورت پرداخت خمس آنچه را که مى‏خواهید صرف اداى بدهى نمائید واجب نیست، و اما زمینى که براى سکونت مورد نیاز از درآمد بین سال تهیه مى‏شود، خمس ندارد.س ۱۰۰۰ : از آنجا که تا کنون ازدواج نکرده‏ام، آیا جایز است مقدارى از مالى را که در حال حاضر دارم، براى هزینه‏هائى که در آینده به آنها نیاز دارم، پس انداز کنم؟ج: پس انداز درآمد سال اگر براى هزینه ازدواج در چند ماه آینده باشد به نحوى که اگر خمس آن را بپردازید نتوانید تمام هزینه ازدواج را تامین نمائید، خمس ندارد.س ۱۰۰۱ : سر سال خمسى من آخر ماه دهم از هر سال است، آیا حقوق ماه دهم را که در آخر آن مى‏گیرم خمس دارد؟ و آیا اگر بعد از دریافت، مقدار باقیمانده آن را (که طبق عادت، هر ماه پس انداز مى‏شود) به همسرم هدیه کنم، خمس به آن تعلق مى‏گیرد؟ج: حقوقى که قبل از سال خمسى دریافت مى‏کنید و یا قبل از آخرین روز سال خمسى قابل دریافت است، پرداخت خمس مقدار زائد بر مؤونه سال آن واجب است. واما آنچه به همسر خود یا به دیگرى هدیه مى‏نمائید، اگر به قصد فرار از خمس نباشد و به مقدار مناسب با شأن عرفى شما باشد، خمس ندارد.س ۱۰۰۲ : پول یا کالاى مخمسى دارم که اقدام به مصرف آن کرده‏ام، آیا جایز است در پایان سال، مقدارى از درآمد سال به جاى آن پول یا کالایى که خمس آن پرداخت شده، استثنا شود؟ج: چیزى از درآمد سال به جاى مال مخمسى که مصرف شده، استثنا نمى‏شود.س ۱۰۰۳ : اگر مالى که خمس ندارد مانند جایزه و مانند آن، با سرمایه مخلوط شود، آیا در پایان سال خمسى جایز است آن را از سرمایه استثنا کرد و سپس خمس بقیه اموال را پرداخت؟ج: استثناى آن اشکال ندارد.س ۱۰۰۴ : سه سال پیش مغازه‏اى را با مالى که خمس آن پرداخت شده، افتتاح کردم و سر سال خمسى‏ام هم پایان سال شمسى یعنى شب عید نوروز است، و تاکنون هرگاه سر سال خمسى‏ام رسیده، مشاهده کرده‏ام که همه سرمایه‏ام به صورت قرض بر عهده مردم است و در عین حال خودم هم مبلغ زیادى بدهکارم، امیدواریم ما را نسبت به تکلیفمان راهنمائى فرما یید.ج: اگر سر سال خمسى چیزى از سرمایه و سود نزد شما نباشد و یا مجموع پول نقد و کالاهاى موجود در مغازه مساوى سرمایه‏اى باشد که خمس آن را داده‏اید، خمس بر شما واجب نیست و طلبهاى شما که ناشى از فروش نسیه کالا به مردم است، جزء درآمد سالى محسوب مى‏شود که آنها را دریافت مى‏کنید.س ۱۰۰۵ : تعیین قیمت کالاهاى موجود در مغازه، هنگام حساب سال خمسى، مشکل است، چگونه باید آن را حساب کرد؟ج: تعیین قیمت اجناس موجود در مغازه به هر صورت ممکن هر چند با تخمین، براى محاسبه درآمد سال که باید خمس آن پرداخت شود، واجب است.س ۱۰۰۶ : اگر چند سال درآمد سالانه‏ام را محاسبه نکنم تا اینکه اموال من نقد و سرمایه‏ام زیاد شود و بعد از آن، خمس غیر از سرمایه قبلى ام را بپردازم، آیا این کار اشکال دارد؟ج: اگر در اموال شما هنگام رسیدن سال خمسى، خمس هر چند به مقدار کم باشد، تا خمس آن را نپردازید، حق تصرف در آن اموال را ندارید، و اگر با عین آن اموال قبل از پرداخت خمس خرید و فروش کنید، معامله نسبت به مقدار خمس آن، فضولى و متوقف بر اجازه ولىّ امر خمس است، و بعد از اجازه ابتدا باید خمس مجموع آن را بدهید و سپس خمس سود زائد بر مؤونه سال را بپردازید.س ۱۰۰۷ : خواهشمندیم آسانترین راه ممکن براى پرداخت خمس توسط صاحب مغازه را بیان فرمائید.ج: هر چه کالا و پول نقد دارد، در سر سال خمسى حساب کرده و قیمت گذارى مى‏کند و سپس مجموعه آن را با سرمایه اصلى مى‏سنجد، اگر چیزى اضافه بر سرمایه موجود باشد، سود محسوب مى‏شود و به آن خمس تعلق مى‏گیرد.س ۱۰۰۸ : سر سال خمسى ام را اول ماه سوم سال گذشته قرار داده‏ام و در همین تاریخ براى محاسبه خمس سود حساب بانکى ام مراجعه کردم و علیرغم اینکه من قبل از آن مستحق این سود بودم، ولى از مال دیگرى استفاده مى‏کردم که خمس نداشت، آیا این روش براى حساب سال مالى درست است؟ج: ابتداى سال خمسى شما، روزى است که براى اولین بار سود قابل دریافت براى شما حاصل شده است، و تأخیر ابتداى سال از آن روز براى شما جایز نیست.س ۱۰۰۹ : اگر وسائل و چیزهاى مورد نیاز زندگى مانند ماشین، موتور، فرش که خمس آن داده نشده است فروخته شود، آیا پس از فروش باید خمس آنها فورا پرداخت شود؟ج: وسایل ذکر شده اگر جزو احتیاجات زندگى بوده و از درآمد بین سال آن را تهیه کرده است، پول فروش آن پس از سال خمسى خمس ندارد، ولى اگر حساب سال ندارد یا وسایل را با پولى که سال بر آن گذشته بدون اداى خمس تهیه کرده، باید خمس پول خرید آنها را بدهد هر چند آن وسایل را نفروشد.س ۱۰۱۰ : کسى که نیاز به تهیه یکى از لوازم خانگى مانند یخچال دارد و استطاعت خرید آن را یکجا ندارد و ماهیانه پولى پس‏انداز مى‏نماید تا وقتى که پول به حد لازم رسید، آن را خریدارى نماید، اکنون که سال خمسى او رسیده، آیا به پولى که به این منظور کنار گذاشته شده خمس تعلق مى‏گیرد؟ج: پول پس انداز شده اگر جهت تهیه مایحتاج زندگى تا چند ماه پس از پایان سال خمسى مورد نیاز باشد به نحوى که با پرداخت خمس آن نتواند لوازم زندگى را تهیه کند، خمس ندارد.س ۱۰۱۱ : اگر کسى قبل از سال خمسى‏اش، مقدارى از درآمد خود را به کسى قرض دهد و بعد از گذشت چند ماه از سر سال خمسى خود آن را دریافت کند، این مبلغ چه حکمى دارد؟ج: در فرض سؤال پرداخت خمس قرض پس از گرفتن آن از بدهکار، واجب‏است.س ۱۰۱۲ : اشیائى را که انسان در طول سال خمسى مى‏خرد و سپس آن را بعد از سال خمسى‏اش مى‏فروشد، چه حکمى دارد؟ج: اشیاء یاد شده اگر جزو لوازم زندگى است و جهت استفاده شخصى خریده است خمس ندارد، ولى اگر آن را براى فروش خریده و فروش آن هم تا سر سال خمسى ممکن است، پرداخت خمس سود آن واجب است، در غیر این صورت، تا آن را نفروخته، خمس ندارد و هنگامى که آن را فروخت، سود حاصل از فروش آن از درآمدهاى همان سال فروش محسوب مى‏شود.س ۱۰۱۳ : اگر کارمندى حقوق سال خمسى خود را بعد از رسیدن آن دریافت کند، آیا دادن خمس بر او واجب است یا خیر؟ج: اگر تا سر سال خمسى قابل دریافت باشد، پرداخت خمس آن واجب است هر چند هنوز آن را نگرفته باشد، در غیر این صورت، جزء درآمدهاى سالى که آن را دریافت مى‏کند محسوب مى‏شود.س ۱۰۱۴ : اگر شخصى در پایان سال مالى خود، به مقدار درآمد همان سال بدهکار باشد، آیا به آن درآمد خمس تعلق مى‏گیرد یا خیر؟ج: اگر بدهى بابت هزینه‏هاى زندگى همان سال باشد، از منفعت آن سال استثنا مى‏شود و در غیر این صورت استثنا نمى‏شود.س ۱۰۱۵ : خمس سکه‏هاى طلا که قیمت آنها همیشه در حال تغییر است، چگونه است؟ج: اگر قصد دارد خمس آنها را از قیمت بدهد، ملاک، قیمت روز محاسبه و پرداخت خمس است.س ۱۰۱۶ : اگر شخصى سال مالى خود را به قیمت طلا محاسبه نماید، بطور مثال اگر همه سرمایه‏اش معادل با صد سکه طلا از نوع بهار آزادى باشد که مقدار بیست سکه از آن را به عنوان خمس پرداخته و هشتاد سکه مخمس باقى بماند و در سال بعد اگر قیمت سکه افزایش یابد (ولى سرمایه او معادل همان هشتاد سکه است)، آیا به آن خمس تعلق مى‏گیرد؟ آیا واجب است خمس افزایش قیمت را بپردازد؟ج: ملاک در استثناى سرمایه مخمس، همان سرمایه اصلى است، اگر سرمایه اصلى که با آن کار مى‏کند، سکه‏هاى طلا از نوع مثلا بهار آزادى باشد، در سر سال مالى سکه‏هاى مخمس استثنا مى‏شوند هر چند قیمت آنها به واحد ریال نسبت به سال گذشته، افزایش یافته باشد. ولى اگر سرمایه او پول نقد یا کالا باشد که در سر سال خمسى آن را با سکه‏هاى طلا مقایسه کرده و خمس آن را داده باشد، باید در سر سال خمسى آینده فقط قیمت سکه‏هاى طلا را که سال گذشته آنها را حساب کرده، استثنا کند نه تعداد سکه‏ها را. بنابراین اگر قیمت سکه‏ها در سال آینده افزایش یابد، مقدار افزایش قیمت، استثنا نمى‏شود بلکه سود محسوب شده و پرداخت خمس آن واجب است.
تعیین سال مالى‏س ۱۰۱۷ : کسى که اطمینان دارد به اینکه چیزى از درآمد سالانه‏اش تا پایان سال باقى نمى‏ماند بلکه تمامى درآمد و منفعت او در خلال سال خرج هزینه‏هاى زندگى او مى‏شود، آیا واجب است براى خود سال خمسى تعیین کند؟ کسى که بر اثر اطمینان به اینکه چیزى از درآمدش زیاد نمى‏آید سال خمسى تعیین نکرده، چه حکمى دارد؟ج: ابتداى سال خمسى با تعیین از جانب مکلّف مشخص نمى‏شود بلکه یک امر واقعى است که براى کسى که شغل او کاسبى است با شروع کاسبى و براى کشاورز با رسیدن وقت برداشت محصول و براى کارگر و کارمند با دستیابى به اولین درآمد، آغاز مى‏شود. حساب سر سال خمسى و محاسبه درآمد سالانه واجب مستقلى نیست بلکه راهى براى شناخت مقدار خمس است و وقتى محاسبه واجب مى‏شود که بداند خمسى به او تعلق گرفته ولى مقدار آن را نمى‏داند و اگر از منفعت کسب چیزى نزد او نماند و همه آن در مؤونه زندگى مصرف شود، خمس هیچکدام از آنها بر او واجب نیست.س ۱۰۱۸ : آیا ابتداى سال مالى همان ماه اول کار است یا اولین ماهى که حقوق دریافت مى‏کند؟ج: شروع سال خمسى حقوق بگیران اعم از کارگران و کارمندان و غیرهم همان روز اولى است که مزد یا حقوق خود را دریافت مى‏کنند و یا مى‏توانند دریافت نمایند.س ۱۰۱۹ : تعیین ابتداى سال براى پرداخت خمس چگونه است؟ج: شروع سال خمسى نیاز به تعیین از سوى خود مکلف ندارد، بلکه خود بخود بر اساس چگونگى حصول درآمد سالانه متعیّن مى‏شود، بنابراین ابتداى سال خمسى امثال کارگران و کارمندان از اولین روز امکان دریافت اولین درآمد از درآمدهاى کار و کارمندى است، و سال خمسى تجّار و مغازه داران از تاریخ شروع به خرید و فروش و سال خمسى امثال کشاورزان از تاریخ برداشت اولین محصول کشاورزى سال شروع مى‏شود.س ۱۰۲۰ : آیا تعیین سال خمسى بر جوانان مجردى که با پدر و مادر خود زندگى مى‏کنند، واجب است؟ ابتداى سال خمسى آنان از چه زمانى است؟ و چگونه باید آن را حساب کنند؟ج: اگر جوان مجرد درآمد شخصى هر چند به مقدار کم داشته باشد، واجب است سال خمسى تعیین نموده و درآمد سالانه خود را محاسبه کند، تا در صورتى که چیزى از درآمد تا پایان سال باقى ماند، خمس آن را بپردازد و ابتداى سال خمسى او هنگام حصول اولین درآمد است.س ۱۰۲۱ : آیا زن و شوهرى که حقوق خود را بطور مشترک در امور منزل مصرف مى‏کنند، مى‏توانند سال خمسى مشترک داشته باشند؟ج: هر یک از آنان سال خمسى مستقلى به حساب درآمد خودش دارد، و واجب است هر کدام خمس باقیمانده حقوق و درآمد سالانه خود را در پایان سال خمسى بپردازد.س ۱۰۲۲ : من زنى خانه‏دار و مقلد حضرت امام «قدس سره» هستم و همسرم سال خمسى دارد که در آن هنگام خمس اموال خود را مى‏پردازد و من نیز گاهى درآمدى دارم، آیا مى‏توانم براى خودسال خمسى جهت پرداخت خمس قرار دهم و ابتداى آن را زمان دستیابى به اولین سودى که خمس آن را نداده‏ام، قرار دهم و در پایان سال خمس باقیمانده را بعد از کم کردن مؤونه بپردازم؟ آیا به آنچه در طول سال خرج زیارت، هدیه و مانند آن کرده‏ام، خمس تعلق مى‏گیرد؟ج: بر شما واجب است که زمان دستیابى به اولین درآمد سال را ابتداى سال خمسى خود قرار دهید و هر چه را در طول سال از منفعت کسب خرج مصارف شخصى خود از قبیل آنچه ذکر کرده‏اید، مى‏کنید خمس ندارد و هر چه از منفعت کسب سال، از مؤونه و مخارج سالانه‏تان تا سر سال زیاد بیاید، واجب است خمس آن را بپردازید.س ۱۰۲۳ : آیا سال خمسى باید شمسى باشد یا قمرى؟ج: مکلّف در این مورد مخیّر است.س ۱۰۲۴ : شخصى مى‏گوید که سر سال خمسى‏اش ماه یازدهم سال بوده است ولى بر اثر فراموش کردن آن، قبل از پرداخت خمس در ماه دوازدهم براى خانه‏اش فرش و ساعت و موکت خریده است و در حال حاضر تصمیم گرفته که سال خمسى اش را به ماه رمضان تغییر دهد، اشاره به این نکته لازم است که این شخص مبلغ هشتاد و سه هزار تومان سهمین مربوط به سال گذشته و امسال بدهکار است که آن را به صورت قسطى مى‏پردازد، نظر شریف حضرتعالى راجع به سهم امام و سادات کالاهاى مذکور چیست؟ج: تقدیم و تأخیر سال خمسى جایز نیست مگر بعد از حساب مدت گذشته و مشروط است به اینکه موجب وارد شدن ضرر به صاحبان خمس نشود، و در مورد اجناسى که پول پرداختى بابت خرید آن از درآمد سال قبل بوده است، باید خمس آن پول‏ها پرداخت شود.س ۱۰۲۵ : آیا انسان مى‏تواند خودش خمس مالش را حساب نموده و سپس آنچه را بر او واجب است به وکلاى جنابعالى بپردازد؟ج: اشکال ندارد.
سهم سادات و انتساب به آنان‏س ۱۰۲۶ : مادر من از سادات است، لطف فرموده امور ذیل را بیان فرمائید:۱- آیا من هم از سادات محسوب مى‏شوم؟۲- آیا فرزندان من هر چقدر پایین روند، از سادات شمرده مى‏شوند؟۳- بین کسى که از طرف پدر سید است و کسى که از طرف مادر سید است، چه تفاوتى وجود دارد؟ج: گرچه منتسبین به پیامبر اکرم «صلى الله علیه و آله» از طرف مادر هم از اولاد رسول اکرم «صلى الله علیه و آله» محسوب مى‏شوند، ولى ملاک ترتب آثار و احکام شرعى سیادت انتساب از طرف پدر است.س ۱۰۲۷ : آیا فرزندان عباس بن على بن ابى طالب علیهم السلام احکام سایر سادات را دارند؟ مثلا آیا طلبه علوم دینى که منسوب به این خانواده است مى‏تواند ملبس به لباس سادات شود؟ و آیا اولاد عقیل بن ابى طالب هم این حکم را دارند؟ج: کسى که از طرف پدر به عباس بن على بن ابى طالب «علیهم السلام» منسوب است، سید علوى مى‏باشد و همه سادات علوى و عقیلى، هاشمى هستند و حق استفاده از مزایاى خاص سادات هاشمى را دارند.س ۱۰۲۸ : بتازگى به سند شخصى یکى از فرزندان عموى پدرم دست یافته‏ام که در آن اسم صاحب سند شخصى با عنوان سید ذکر شده، بنابراین و با توجه به اینکه در میان فامیل مشهور است که ما از سادات هستیم و با قرینه بودن دلیلى که اخیرا به آن دست یافته‏ام، خواهشمندم نظر مبارک خود را راجع به سیادت من بیان فرمایید.ج: صرف ذکر عنوان سیّد در سندى که به نام یکى از اقوام نسبى شماست حجت شرعى بر سیادت شما محسوب نمى‏شود، و تا زمانى که سیادت خود را با اطمینان یا با استناد به دلیل شرعى احراز نکرده‏اید، احکام و آثار شرعى سیادت بر شما مترتب نمى‏شود.س ۱۰۲۹ : کودکى را به فرزندى پذیرفته و نام او را على گذاشته‏ام و براى گرفتن شناسنامه به اداره ثبت احوال مراجعه کردم و در آنجا براى فرزند خوانده‏ام لقب سید گذاشتند، ولى من به علت خوف از جدم رسول الله «صلى الله علیه و آله» آن را نپذیرفتم و در حال حاضر مردد هستم بین اینکه فرزند خواندگى آن طفل را رد کنم و یا اینکه مرتکب معصیت قبول سیادت کسى شوم که سید نیست، کدامیک از دو راه را انتخاب کنم؟ امیدوارم مرا راهنمائى فرمائید.ج: بر فرزند خواندگى آثار شرعى بنّوت مترتب نمى‏شود، و کسى هم که از طرف پدر واقعى اش سیّد نیست، آثار و احکام سیادت را ندارد، ولى به هر حال نگهدارى کودک بى سرپرست شرعا عمل بسیار خوب و پسندیده‏اى است.
ولىّ امر خمس، وکلاء، کسب اجازه، موارد مصرف خمس، شهریه حوزوى‏س ۱۰۳۰ : با توجه به نظر مبارک حضرت امام راحل «قدس سره» و نظر مبارک حضرتعالى و بعضى فقهاى دیگر که امر و جوهات راجع به ولى امر مسلمین است، پرداخت وجوهات به غیر ولى امر چه حکمى دارد؟ج: مقلدین هر یک از مراجع محترم تقلید دامت برکاتهم، اگر در پرداخت سهمین مبارکین به استناد فتواى مرجع تقلید خود عمل کنند، موجب برائت ذمه مى‏شود.س ۱۰۳۱ : آیا مصرف سهم مبارک سادات در امور خیریه ماننه ازدواج سادات، جایز است؟ج: سهم سادات مانند سهم مبارک امام علیه السلام در اختیار ولىّ امر مسلمین است و در صورتى که اذن خاص باشد، مصرف سهم سادات، در آنچه ذکر شده، اشکال ندارد.س ۱۰۳۲ : آیا اجازه گرفتن از مجتهدى که مقلد از او تقلید مى‏کند، براى مصرف سهم امام علیه السلام در عمل خیر مثلا در حوزه علمیه یا دارالإتیام، ضرورت دارد و یا اجازه هر مجتهدى کافى است؟ و اصولا آیا اجازه مجتهد ضرورى است؟ج: اختیار سهمین مبارکین بطور کلى مربوط به ولى امر مسلمین است و کسى که بر عهده او و یا در مال وى مقدارى حق امام علیه السلام یا سهم سادات باشد، باید آن را به ولىّ امر خمس یا وکیلى که از طرف او اجازه دارد، تسلیم کند، و اگر مى‏خواهد آن را در یکى از موارد مقرر مصرف کند، باید ابتدا راجع به آن اجازه بگیرد، و در عین حال مکلّف باید فتواى مرجع تقلید خود را در آن رعایت نماید.س ۱۰۳۳ : آیا وکلاى حضرتعالى یا اشخاصى که وکیل در اخذ حقوق شرعى نیستند، مکلّف به دادن قبض رسید سهمین به پرداخت کنندگان آن هستند یا خیر؟ج: کسانى که حقوق شرعى خود را به وکلاى محترم ما یا به اشخاص دیگر به قصد وصول به دفتر ما مى‏دهند، مى‏توانند از آنها قبضى را که داراى مهر ما مى‏باشد مطالبه کنندس ۱۰۳۴ : هنگامى که خمس را به وکلاى حضرتعالى در منطقه تحویل مى‏دهیم، گاهى سهم امام علیه السلام را به ما بر مى‏گردانند و مى‏گویند که از طرف حضرتعالى در این کار مجاز هستند، آیا مصرف مبلغى که به ما برگردانده شده، در امور خانواده جایز است؟ج: اگر در اجازه کسى که مدعى اجازه است شک دارید، مى‏توانید به صورت محترمانه از او بخواهید که اجازه خطى خود را به شما نشان بدهد و یا از او قبض رسید که مهر ما بر آن خورده را درخواست کنید، اگر آنان طبق اجازه‏اى که از ما دارند عمل کرده‏اند، عملشان مورد تأیید است.س ۱۰۳۵ : شخصى ملکى را با مال غیر مخمّس به قیمت بالائى خریده و مبلغ زیادى هم خرج اصلاح و تعمیر آن کرده است و بعد آن را به فرزند غیر بالغ خود هبه کرده و بطور رسمى به اسم او نموده است، با توجه به اینکه آن فرد در قید حیات است، مسئله خمس مکلّف مذکور چگونه است؟ج: اگر آنچه را براى خرید ملک و اصلاح و تعمیر آن صرف کرده از درآمدهاى سال باشد و بخشش آن ملک به فرزندش در همان سال و متناسب با شأن عرفى او باشد، خمس ندارد. در غیر این صورت واجب است خمس آن را بدهد.س ۱۰۳۶ : بعضى از اشخاص از طرف خود اقدام به پرداخت قبض آب و برق سادات مى‏کنند، آیا احتساب آن از خمس جایز است یا خیر؟ج: آنچه را تاکنون به قصد سهم سادات پرداخته‏اند، مورد قبول است ولى براى موارد بعدى، قبل از پرداخت لازم است کسب اجازه کنند.س ۱۰۳۷ : آیا حضرتعالى مصرف ثلث سهم مبارک امام علیه السلام را براى خرید و توزیع کتابهاى دینى، اجازه مى‏فرما یید؟ج: اگر وکلاى مجاز ما تهیه و توزیع کتابهاى مفید دینى را لازم بدانند، جایز است از ثلثى که مجاز به صرف آن در موارد معین شرعى هستند، آن کار را انجام دهند.س ۱۰۳۸ : آیا جایز است سهم سادات به علویه فقیرى که ازدواج کرده و فرزندانى دارد ولى شوهرش غیر علوى و فقیر است، داده شود؟ و آیا او مى‏تواند آن را صرف فرزندان و شوهرش نماید؟ج: اگر شوهر بر اثر فقر نتواند نفقه همسرش را بدهد و همسر وى هم شرعاً فقیر باشد، مى‏تواند براى رفع نیازش، سهم سادات بگیرد و آن را براى خود و فرزندان و حتى شوهرش مصرف کند.س ۱۰۳۹ : گرفتن سهم امام «علیه السلام» و سهم سادات توسط اشخاصى که علاوه بر شهریه حوزه در آمدهاى دیگرى که براى تأمین زندگى آنها کافى است، داشته باشند چه حکمى دارد؟ج: کسى که شرعا مستحق نبوده و مشمول مقررات شهریه حوزه هم نباشد، گرفتن سهمین براى او جایز نیست.س ۱۰۴۰ : زن علویه‏اى ادعا مى‏کند که پدرش در پرداخت هزینه خانواده‏اش کوتاهى نموده و مجبور به گدا یى در کنار مساجد شده‏اند تا از این طریق مالى بدست آورده و مصرف کنند اهالى منطقه هم آن سید را فردى ثروتمند ولى خسیس نسبت به خانواده‏اش مى‏دانند، آیا دادن نفقه آنان از سهم سادات جایز است؟ و بر فرض که پدر بگوید که بر من فقط دادن هزینه پوشاک و خوراک واجب است ولى پرداخت بقیه مخارج مثل لوازم اختصاصى زنان و پول روزانه کودکان، واجب نیست، آیا مى‏توان به مقدار رفع احتیاج از سهم سادات به آنان داد؟ج: در صورت اول اگر نمى‏توانند نفقه خود را از پدرشان بگیرند، جایز است به مقدار نفقه از سهم سادات به آنان داده شود، همچنین در صورت دوم اگر علاوه بر خوراک و پوشاک، به چیز دیگرى که مناسب حالشان است، نیاز داشته باشند، جایز است به مقدار رفع نیاز از سهم سادات به آنان پرداخت شود.س ۱۰۴۱ : آیا اجازه مى‏فرما یید که افرادى خودشان سهم سادات را به سادات فقیر بدهند؟ج: کسى که سهم سادات بر عهده اوست، واجب است در پرداخت آن به مستحقین اجازه بگیرد.س ۱۰۴۲ : آیا مقلدین حضرتعالى در مصرف خمس مى‏توانند سهم سادات را به سید فقیر بدهند یا اینکه باید همه خمس یعنى سهم سادات و سهم امام «علیه السلام» را تحویل وکیل شما بدهند تا در موارد شرعى آن مصرف کند؟ج: در این رابطه فرقى بین سهم سادات و سهم مبارک امام «علیه السلام» نیست.س ۱۰۴۳ : آیا حقوق شرعى (خمس، ردّ مظالم، زکات) از شؤون حکومت است یا خیر؟ و آیا کسى که خمس بر عهده اوست، مى‏تواند خودش سهم سادات و ردّ مظالم و زکات را به افراد مستحق بدهد؟ج: در زکات جایز است خودش آنها را به فقراى متدین و عفیف بدهد، و در ردّ مظالم أحوط آنست که با اذن حاکم شرع باشد ولى در خمس واجب است همه آن را به دفتر ما و یا به یکى از وکلاى مجاز ما تحویل دهد تا در موارد شرعى که براى آن مقرر شده مصرف شود، و یا در پرداخت آن به مستحقین اجازه بگیرد.س ۱۰۴۴ : آیا ساداتى که داراى شغل و کسبى هستند، استحقاق خمس دارند یا خیر؟ امیدوارم توضیح فرما یید.ج: اگر درآمد آنان براى زندگى‏شان بطور متعارف و مناسب با شأن عرفى‏شان کافى باشد، مستحق خمس نیستند.س ۱۰۴۵ : جوانى بیست و پنج ساله و کارمند هستم، تا به حال مجرد بوده و با پدر و مادرم زندگى مى‏کنم، پدرم پیرمردى کهنسال و از کار افتاده است که درآمدى ندارد و چهار سال است که همه مخارج زندگى را من تأمین مى‏کنم، با توجه به اینکه نمى‏توانم هم خمس درآمد سالانه را بدهم و هم مخارج زندگى را تأمین کنم، و مبلغ نوزده هزار تومان هم از خمس درآمد سالهاى قبل بدهکارم و آن را یادداشت کرده‏ام تا بعدا بپردازم، خواهشمندم توضیح فرمائید که آیا جایز است خمس درآمدهاى سال را به نزدیکان خود مثل پدر و مادر بدهم؟ج: اگر پدر و مادر شما قدرت مالى اداره امور زندگى خود را ندارند و شما توانائى کمک به آنان را دارید، کمک به آنان بر شما واجب مى‏شود، و آنچه را که جهت تأمین نفقه آنان مى‏پردازید جزو مؤونه شما محسوب است، ولى شرعا نمى‏توانید آن را به جاى خمس که دادن آن هم واجب است، حساب نمائید.س ۱۰۴۶ : مبلغى بابت سهم مبارک امام «علیه السلام» بر عهده من است که باید آن را به حضرتعالى بپردازم، و از طرفى مسجدى هست که احتیاج به کمک دارد، آیا اجازه مى‏فرمایید مبلغ مزبور را به امام جماعت آن مسجد بدهم تا در ساختمان و تکمیل آن مصرف نماید؟ج: در حال حاضر سهمین مبارکین براى اداره حوزه‏هاى علمیه مورد نیاز است، براى ساختمان مسجد و تکمیل آن مى‏توان از کمکهاى مؤمنین استفاده کرد.س ۱۰۴۷ : با توجه به اینکه احتمال مى‏دهیم پدر ما در زمان حیات خمس اموال خود را به طور کامل نپرداخته باشد، و ما قطعه‏اى از زمین‏هاى او را براى ساخت بیمارستان بخشیده‏ایم، آیا مى‏توان آن زمین را از خمس اموال متوفّى‏ حساب کرد؟ج: زمین مذکور به عنوان خمس محسوب نمى‏شود.س ۱۰۴۸ : در چه مواردى بخشیدن خمس به کسى که آن را مى‏دهد، جایز است؟ج: سهم مبارک امام علیه السلام و سهم سادات، قابل بخشش نیست.س ۱۰۴۹ : شخصى در پایان سال خمسى، به طور مثال صد هزار تومان زائد بر مؤونه دارد که خمس آن را داده است، اگر در سال بعد مقدار آن به صد و پنجاه هزار تومان برسد، آیا در سال جدید باید خمس پنجاه هزار تومان را بپردازد یا اینکه باید دوباره خمس صد و پنجاه هزار تومان را بدهد؟ج: اگر مالى که خمس آن داده شده در سال جدید مصرف نشود و باقى بماند، دوباره خمس ندارد، و اگر درآمد آن سال بطور مشترک با مال مخمس در مؤونه سال مصرف شود، واجب است خمس باقیمانده در پایان سال به نسبت غیر مخمّس به مخمّس پرداخت شود.س ۱۰۵۰ : طلاب علوم دینى که هنوز ازدواج نکرده‏اند و مسکنى ندارند، اگر درآمدى از طریق تبلیغ و کار یا سهم امام علیه السلام داشته باشند، آیا مشمول خمس است؟ یا اینکه مى‏توانند بدون پرداخت خمس، آن را به این دلیل که از وجوب خمس استثنا شده، براى هزینه‏هاى ازدواج پس انداز کنند؟ج: حقوق شرعى که از طرف مراجع به طلّاب محترمى که مشغول تحصیل در حوزه‏هاى علوم دینى هستند، اهدا مى‏شود. خمس ندارد، ولى سایر درآمدهائى که از راه تبلیغ و کار دارند، اگر تا سر سال خمسى باقى بماند، خمس آن واجب است.س ۱۰۵۱ : اگر شخصى پس اندازى داشته باشد که مخلوطى از مال مخمّس و غیر مخمّس است و گاهى از آن براى مخارج خود برداشت کرده و گاهى هم به آن اضافه مى‏کند، با توجه به اینکه مقدار مال مخمّس معلوم است، آیا پرداخت خمس مجموع مبلغ باقیمانده واجب است یا اینکه باید فقط خمس مال غیر مخمّس را بدهد؟ج: واجب است خمس مبلغ باقیمانده را به نسبت مال غیر مخمّس به مخمّس، بپردازد.س ۱۰۵۲ : کفنى را خریده و چندین سال مانده است، آیا پرداخت خمس آن واجب است؟ یا اینکه فقط پرداخت خمس قیمت خرید آن واجب است؟ج: پولى که با آن کفن خریده، اگرمخمّس باشد، دیگر خمس ندارد، وگرنه باید خمس آن را بپردازد.س ۱۰۵۳ : من طلبه علوم دینى هستم، مقدارى پول داشتم که با آن و کمک دیگران و استفاده از سهم سادات و گرفتن قرض، توانستم خانه کوچکى بخرم و اکنون آن را فروخته‏ام، اگر بر پول آن سال بگذرد و خانه‏اى نخرم آیا به آن پول که آماده براى خرید خانه است، خمس تعلق مى‏گیرد؟ج: خانه‏اى که از شهریه حوزه علمیه و کمک افراد خیّر و حقوق شرعى دیگر و قرض خریدارى شده، پول فروش آن خمس ندارد.
مسائل متفرقه خمس‏س ۱۰۵۴ : من در سال ۱۳۴۱ شمسى از امام خمینى «قدس سره» تقلید نموده و حقوق شرعى خود را طبق فتاواى ایشان به او مى‏پرداختم. در سال ۱۳۴۶ امام «قدس سره» در ضمن پاسخ به سؤالى درباره حقوق شرعى و مالیات، فرمودند که حقوق شرعى همان خمس و زکات است ولى مالیات جزء حقوق شرعى نیست. در حال حاضر که در دوران جمهورى اسلامى بسر مى‏بریم، خواهشمندیم وظیفه ما را نسبت به حقوق شرعى مالى و مالیات بیان فرمائید.ج: مالیاتى که توسط حکومت جمهورى اسلامى بر اساس قوانین و مقررات وضع مى‏گردد، هر چند پرداخت آن بر کسانى که قانون شامل آنان مى‏شود، واجب است و مالیات پرداختى هر سال از مؤونه همان سال محسوب است، ولى از سهمین مبارکین محسوب نمى‏شود، بلکه بر آنان دادن خمس درآمد سالانه‏شان در زائد بر مؤونه سال بطور مستقل، واجب است.س ۱۰۵۵ : آیا تبدیل حقوق شرعى به ارزى که داراى قیمت ثابت است، با توجه به عدم ثبات قیمت برابرى پولهاى دیگر، از نظر شرعى جایز است یا خیر؟ج: این کار براى شخصى که حقوق شرعى بر ذمّه دارد، جایز است، ولى باید هنگام پرداخت حقوق واجب شرعى خود، آن را به قیمت روز پرداخت محاسبه کند، ولى کسى که از طرف ولىّ امر در گرفتن حقوق شرعى وکیل است و به آن اعتماد شده نمى‏تواند آنچه را دریافت کرده، به پول دیگرى تبدیل کند، مگر آنکه در این کار مجاز باشد، و تغییر قیمت مجوّز شرعى تبدیل آن نیست.س ۱۰۵۶ : در یک مؤسسه فرهنگى براى تأمین نیازهاى مالى آن در آینده واحد تجارى تشکیل شده که سرمایه آن از حقوق شرعى است، آیا پرداخت خمس درآمد آن واجب است؟ آیا مصرف خمس آن به نفع مؤسسه جایز است؟ج: تجارت با حقوق شرعى که واجب است به مصرف موارد مقرره شرعیه آن برسد و خوددارى از مصرف آن هر چند به قصد استفاده از منافع آن در یک مؤسسه فرهنگى باشد، بدون اجازه ولىّ امر خمس اشکال دارد، و در صورتى که با آن تجارت شود، سود حاصله تابع سرمایه است که باید در همان موارد مصرف سرمایه صرف شود و خمس ندارد. بله، تجارت با هدایایى که به مؤسسه داده مى‏شود، اشکال ندارد، و سود و درآمد آن در صورتى که سرمایه ملک مؤسسه باشد، خمس ندارد.س ۱۰۵۷ : اگر در چیزى شک داشته باشیم که خمس آن را داده‏ایم یا خیر، ولى ظنّ غالب به پرداخت خمس آن باشد، وظیفه ما چیست؟ج: اگر مشکوک از چیزهایى باشد که خمس به آن تعلق گرفته است، تحصیل یقین به پرداخت خمس آن واجب است.س ۱۰۵۸ : آیا به آسیابى که گندم را براى عموم مردم آرد مى‏کند، خمس و زکات تعلق مى‏گیرد یا خیر؟ج: اگر وقف عموم باشد، خمس ندارد.س ۱۰۵۹ : هفت سال پیش مقدارى خمس بر من واجب شد، و آن را با مجتهد دستگردان کرده و قسمتى از آن را پرداختم، بقیه آن بر ذمّه‏ام باقى ماند و از آن تاریخ تا کنون نتوانسته‏ام مبلغ باقیمانده را بپردازم، تکلیف من چیست؟ج: مجرد عجز از پرداخت خمس، موجب فراغت ذمّه نمى‏شود، بلکه واجب است هر زمانى که توانا یى پرداخت بدهى بابت خمس را داشتید، آن را هر چند به تدریج بپردازید.س ۱۰۶۰ : آیا مبلغى را که به عنوان خمس مالى که متعلق خمس نبوده پرداختم مى‏توانم بابت خمس مالى که فعلا بدهکارم حساب کنم؟ج: مالى که قبلا به عنوان خمس پرداخت شده و کسى که آن را تحویل گرفته در مصارف شرعى آن مصرف کرده است بابت اداى بدهى کنونى شما از خمس محسوب نمى‏شود.س ۱۰۶۱ : آیا خمس و زکات بر کودکانى که هنوز به سن تکلیف نرسیده‏اند، واجب مى‏شود؟ج: زکات مال بر شخص غیربالغ واجب نیست، ولى اگر خمس به مال او تعلق بگیرد، بر ولى شرعى او پرداخت آن واجب است، مگر خمس سود حاصل از تجارت با اموال او که پرداخت آن بر ولى واجب نیست، بلکه بنابراحتیاط اداى آن بر خود طفل بعد از رسیدن به سن تکلیف، واجب است.س ۱۰۶۲ : اگر شخصى مقدارى از حقوق شرعى و سهم امام علیه السلام و چیزهایى را که صرف آن در مصارف شرعیش باید با اجازه یکى از مراجع باشد در یکى از مؤسسات دینى یا ساختمان مدرسه یا مسجد یا حسینیّه مصرف کند، آیا شرعا حق دارد آنچه را که به عنوان اداى حقوق شرعى که بر عهده او بوده به مصرف رسانده، پس بگیرد و یا زمین آن را پس بگیرد و یا اقدام به فروش ساختمان آن مؤسسه نماید یا خیر؟ج: اگر اموال خود را طبق اجازه کسى که واجب بود حقوق شرعى خود را به او تسلیم نماید، به نیت پرداخت حقوق شرعى که بر عهده داشت، براى تاسیس مدرسه و مانند آن به مصرف رسانده است، حق پس گرفتن و تصرف مالکانه در آن را ندارد.
انفال‏س ۱۰۶۳ : بر اساس قانون زمین شهرى:۱- زمینهاى بایر جزء انفال محسوب و تحت تصرف حکومت اسلامى است.۲- زمینهاى بایر و غیر آن در شهرها اگر مالک خصوصى داشته باشد، در صورت نیاز دولت و شهردارى‏ها به آن مى‏توانند آن را به قیمت متعارف در آن منطقه از مالکین استملاک نمایند.سؤال این است:۱- اگر شخصى زمین بایرى را (که سند آن به نام او بوده ولى بر اثر قانون زمین شهرى از اعتبار ساقط شده است) به عنوان سهم امام علیه السلام و سهم سادات بدهد، چه حکمى دارد؟۲- اگر شخصى زمینى اعم از بایر یا دایر داشته باشد و از طرف دولت یا شهردارى بر اساس قانون مجبور به فروش آن شود، ولى او آن را به عنوان سهم امام و سادات بدهد، چه حکمى دارد؟ج: زمینى که در اصل موات است و شرعا ملک کسى که سند به نام اوست، نیست، واگذارى آن به عنوان خمس و احتساب آن به جاى بدهى خمس صحیح نیست. همچنین زمین ملکى که گرفتن آن توسط دولت یا شهردارى، با عوض یا بدون عوض، بر اساس قانون جایز است، مالک آن نمى‏تواند آن را به عنوان خمس واگذار نماید و به جاى بدهى خمس حساب کند.س ۱۰۶۴ : اگر شخصى زمینى را در کنار کارخانه‏هاى آجرسازى براى استفاده از فروش خاک آن بخرد، آیا از انفال محسوب مى‏شود؟ و بر فرض اینکه از انفال نباشد، با توجه به اینکه به نسبت ده درصد به شهردارى داده مى‏شود، آیا دولت حق مطالبه مالیات براى خاک آن دارد؟ج: زمین مورد معامله اگر آباد و ملک خاص شرعى فروشنده باشد گرچه با خرید آن از مالک ملک خاص فروشنده مى‏شود و جزو أنفال محسوب نیست، لیکن پرداخت مالیات درآمد حاصل از فروش خاک آن اگر مستند به قانون مصوب مجلس شوراى اسلامى (در ایران) و مورد تأیید شوراى نگهبان قانون اساسى باشد، لازم است و دولت حق مطالبه آن را دارد.س ۱۰۶۵ : آیا شهردارى حق بهره ‏بردارى اختصاصى از ماسه‏ها و شن‏هاى کف رودخانه‏ها براى آبادانى و احداث شهر و غیر آن را دارد؟ و در صورتى که این حق را داشته باشند، اگر شخصى غیر از شهردارى مدعى مالکیت آن باشد، آیا دعواى او مسموع است یا خیر؟ج: این کار براى شهردارى‏ها جایز است و ادعاهاى مالکیت خصوصى کف و بستر رودهاى بزرگ و عمومى از سوى اشخاص پذیرفته نیست.س ۱۰۶۶ : آیا حق اولویت عشا یر در استفاده از چراگاههاى خود (هر قبیله‏اى نسبت به چراگاه خودش) با کوچ کردن از آن و تصمیم به بازگشت دوباره به آنجا از بین مى‏رود؟ با توجه به اینکه این کوچ کردن از قدیم بوده و در طول دهها سال ادامه داشته است.ج: ثبوت حق اولویت شرعى براى آنان نسبت به چراگاه چهارپایانشان، بعد از کوچ کردن از آنجا، محل اشکال است و احتیاط در این مورد خوب است.س ۱۰۶۷ : روستا یى از نظر چراگاه و زمین‏هاى زراعى در مضیقه است و هزینه‏هاى عمومى آن از راه فروش علف‏هاى چراگاه تأمین مى‏شود، این وضعیت بعد از انقلاب اسلامى هم تاکنون استمرار داشته، ولى مس ؤولین آنان را از این کار منع کرده‏اند، با توجه به فقر مادى اهالى روستا و بایر بودن چراگاهها، آیا شوراى روستا حق دارد که اهالى را از فروش علف‏هاى چراگاه منع کرده و درآمد حاصل از فروش آن را براى تأمین هزینه‏هاى عمومى روستا اختصاص دهد؟ج: علف‏هاى چراگاههاى عمومى طبیعى که سابقه ملکیت خصوصى ندارد ملک اختصاصى کسى نیست و فروش آن از سوى کسى جایز نیست، ولى کسى که از طرف دولت، مسؤول امور روستا است، مى‏تواند مبلغى براى مصالح عمومى روستا از کسانى که اجازه چراندن چهارپایان در آن مراتع را دارند، بگیرد.س ۱۰۶۸ : آیا براى عشائر جایز است که چراگاههاى تابستانى و زمستانى را که از دهها سال پیش به صورت دوره‏اى در آن تردد دارند، به مالکیت خود در آورند؟ج: چراگاههاى طبیعى که کسى نسبت به آنها سابقه ملکیت اختصاصى ندارد، از انفال و اموال عمومى است که اختیار آن با ولىّ امر مسلمین است و سابقه تردد عشائر موجب مالکیت آنان نمى‏شود.س ۱۰۶۹ : خرید و فروش چراگاههاى عشائرى در چه زمانى صحیح است و در چه زمانى صحیح نیست؟ج: خرید و فروش چراگاههایى که ملک کسى نیست و از انفال و اموال عمومى است، در هیچ حالى صحیح نیست.س ۱۰۷۰ : شغل ما دامدارى است که چهارپایان خود را در یکى از جنگلها مى‏چرانیم و بیشتر از پنجاه سال است که به این کار مشغول هستیم، سندى نزد ما وجود دارد که دلالت مى‏کند که ما از طریق ارث مالک شرعى این جنگل هستیم، سند مزبور هم یک سند قانونى است، بعلاوه این جنگلها وقف امیرالمومنین و سیدالشهداء و ابوالفضل العباس «سلام الله علیهم اجمعین» هست، و دامداران سالیانى است که در این جنگل زندگى مى‏کنند و خانه‏هاى مسکونى و زمین‏هاى زراعى و بستان دارند، اخیرا جنگلبانان تصمیم گرفته‏اند ما را از آن اخراج نموده و بر آن مسلط شوند، آیا آنان حق اخراج ما را از این جنگل دارند؟ج: از آنجا یى که شرعا صحت وقف متوقف بر سابقه ملکیت شرعى است، همانگونه که انتقال از طریق ارث هم متوقف بر مالکیت شرعى مورّث است، لذا جنگلها و چراگاههاى طبیعى که تا به حال ملک کسى نبوده است و هیچگونه سابقه احیا و آباد کردن در آنها وجود ندارد، ملک اختصاصى کسى محسوب نمى‏شود تا وقفیّت آن صحیح باشد یا از طریق ارث انتقال یابد، به هر حال هر مقدار از جنگل که به صورت مزرعه یا مسکن و مانند آن احیا شده و ملک شرعى گردیده، اگر وقف باشد، حق تصرف در آن با متولّى شرعى آن است و اگر وقف نباشد حق تصرف در آن با مالک آن است، و اما آن مقدار از جنگل و مراتع که به صورت جنگل طبیعى یا مرتع طبیعى باقى مانده است، از انفال و اموال عمومى است و اختیار آن براساس مقررات قانونى، با دولت اسلامى است.س ۱۰۷۱ : آیا جایز است دامداران که اجازه چراندن حیوانات خود را دارند، وارد مزرعه‏هاى خصوصى کنار چراگاه شده تا خود و چهارپایان آنان از آب مزرعه، بدون رضایت مالک آن بنوشند؟ج: مجرد داشتن اجازه چراندن حیوانات در چراگاههاى مجاور املاک اشخاص، براى جواز ورود در ملک غیر و استفاده از آب ملکى آن کافى نیست، این کار براى آنان بدون رضایت مالک آن جایز نیست.منبع: اجوبه الاستفتائات مقام معظم رهبری
 

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.