راهبردهای روان شناختی حفظ قرآن (۵)

ح. گسترش (۹۸)
گسترش به معنای افزودن معنا به اطلاعات جدید از طریق پیوند آن با دانش پیشین است. به عبارت دیگر، ما از طر حواره هایمان و از دانش موجود خود استفاده می‌کنیم تا معنای اطلاعات تازه را درک کنیم. (۹۹) یادگیرنده به کمک راهبرد گسترش، بین آنچه ازپیش می‌دانسته و آنچه قصد یادگیری اش را دارد، پل ارتباطی ایجاد می‌کند. این کار از راه افزودن جزئیات بیشتر به مطلب تازه، خلق مثال ها و مواردی برای آن، ایجاد تداعی بین آن و اندیشه های دیگر، استنباط کردن درباره آن، انجام می‌شود.(۱۰۰) ایجاد به اختصار برخی از راهبردهای مربوط به گسترش، و کاربرد آنها را در حفظ قرآن ارائه می‌کنیم.
۱٫ سرواژه (۱۰۱)
اگر شما نیاز مندید اطلاعات را برای زمانی طولانی به یاد داشته باشید، یک «سرواژه» یا «سرنام» شیوه مناسبی است. سرواژه کلمه‌ای به شکل مختصر است که از حرف اول هر کلمه در یک فراز تشکیل شده است. (۱۰۲) مانند کلمه (ناجا) که از حروف اول (نیرویانتظامی جمهوری اسلامی ایران) تشکیل یافته. با استفاده از سرواژه می‌توان حروف آغازین چند آیه قرآن را به هم پیوند داد و با ساختن کلمه ای، امکان یادآوری آیات را تسهیل کرد؛ به طور مثال، با پیوند دادن حروف اول سه آیه ۱۲ تا ۱۴ سوره نساء که مشتمل بریک صفحه قرآن، با رسم الخط عثمان طه است می‌توان کلمه «وتو» را ساخت و به این ترتیب آیات را یادآوری کرد. این روش برای پرهیز از اشتباه آیات مشابه نیز بسیار مؤثر است؛ برای مثال، در آخر آیه ۳ آیه متوالی از سوره آل عمران یعنی آیات ۱۷۶ تا ۱۷۸ سه جمله شبیه به هم وجود دارد که فقط در یک کلمه به ترتیب ذیل اختلاف دارند: آیه ۱۷۶ (ولهم عذاب عظیم) آیه ۱۷۷ (ولهم عذاب الیم) آیه ۱۷۸(ولهم عذاب مهین) حفظ کردن ترتیب این سه جمله قدری وقت گیر است. اگر بخواهیم ترتیب درست این جملات را در هر آیه به خاطر بسپاریم می‌توانیم به حروف اول سه کلمه «عظیم، الیم و مهین» توجه کرده، کلمه «عام» را که به معنای سال است، به دست آوریم. حال حافظ قرآن می‌تواند هنگام خواندن این آیات با به یاد آوردن کلمه رمز متوجه ترتیب آنها شود.(۱۰۳)
۲٫ یاد داشت برداری (۱۰۴)
منظور از یاد داشت برداری، انتخاب و ثبت نکات مهم مطلب شنیداری یا نوشتاری است. در صورتی می‌توان یاد داشت برداری را در ردیف راهبردهای گسترش معنایی قرار داد که به یادگیرنده کمک کند اطلاعات جدید را سازمان دهد و بین آنها و دانش موجود خود پیوند برقرار سازد.(۱۰۵) برای رفع اشتباه در حفظ آیات مشابه، بهترین روش، یاد داشت برداری و نوشتن این موارد و علامت گذاری و مقایسه بین آنها است بدین ترتیب حافظ می‌تواند کنار هر آیه (به وسیله مداد) موارد مشابه آن را (شماره آیه و نام سوره) یاد داشت کند. (۱۰۶) در مورد اهمیت یاد داشت برداری در حفظ مطالب، ابو بصیر از امام صادق (ع) نقل می‌کند که فرمود: «اکتبوا فانکم لا تحفظوا حتی تکتبوا؛ بنوسید؛ زیرا شما یاد نمی‌گیرید مگر اینکه بنویسد». (107)
۳٫ تصویرسازی ذهنی (۱۰۸)
منظور از تصویرسازی ذهنی یعنی برقراری ارتباط معنادار بین مطالب از طریق ایجاد رابطه ذهنی بین آن ها… . این تدبیر آموزشی یادگیری دانش آموزان را بهبود می‌بخشد.(۱۰۹ با استفاده از این شیوه می‌توان محتوا و مضمون یک آیه را به یک تصویر ذهنی پیوند زد و با یادآوری آن تصویر، محتوای آیه را به یاد آورد؛ به طور مثال، در داستان ورود فرشتگان به صورت میهمان بر حضرت ابراهیم (ع) که از آیه ۶۹ به بعد در سوره هود آمده می‌توان محتوای آیه را با این تصویر ذهنی تداعی کرد که مردی گوساله‌ای بریان شده را به سوی میهمان می‌برد. مضمون آیه ۷۰ با این تصویر تداعی می‌شود که میهمانان از تنازل آن گوساله امتناع می‌کنند. محتوای آیه ۷۱ را می‌توان به شکل زنی در حال خنده تصویر کرد و محتوای آیه ۷۲ را با تصویر یک زوج سالخورده و با علامت تعجب برفراز آنها و….
۴٫ روش مکان ها (۱۱۰)
یکی دیگر از راه های بسط معنایی، روش مکان ها است در روش مکان ها که روش قدیم برای حفظ کردن اطلاعات است، یادگیرنده، هنگام یادگیری و یاد آوری مطالب، مکان اشیا را در ذهن خود مجسّم می‌کند. برای استفاده از این روش، یادگیرنده ابتدا به ترتیب موقعیت یا مکان اشیا را می‌آموزد، یعنی نقشه آنها را به خاطر می‌سپارد، و هنگام یاد آوری، با طی این مراحل ذهنی، آنها را به یاد می‌آورد. (۱۱۱) شما نیز می‌توانید مثال ذیل را در کارهای خود به نحو مؤثری به کار ببرید: ابتدا ده مکان را در خانه خود برگزینید. آنها را به نحوی انتخاب کنید که توالی حرکت از یک مکان به مکان دیگر روشن و بدیهی باشد؛ برای مثال، در ورودی تا هال، آشپز خانه، اتاق خواب و… . مطمئن شوید که این ده مکان را به آسانی و به ترتیب بتوانید تصور کنید. حال ۱۰ گزینه را در نظر بگیرید و آنها را در یکی از این ده مکان قرار دهید. (۱۱۲) بدین وسیله شما می‌ توانید جایگاه هر آیه را در یکی از مکان های خانه قرار داده، با ورود ذهنی به هر مکان، آیه‌ای را که از آن مکان تداعی می‌شود، به یاد آورید. بکشید جای هر آیه در صفحه قرآن را کاملاً به خاطر بسپارید تا آسان تر بتوانید آیه حفظ شده را به خاطر آورده، ارائه کنید.( ۱۱۳)
ط. سازمان دهی
سازمان دهی بهترین و کامل ترین نوع راهبرد بسط معنایی است با این تفاوت که یادگیرنده در استفاده از راهبرد سازمان دهی، برای معنادار ساختن یادگیری، به مطالبی که قصد یادگیری آنها را دارد، نوعی چارچوب سازمانی تحمیل می‌کند؛ اما چنین عملی در راهبردهای گسترش الزامی نیست. ساده ترین شکل سازمان دهی این است که اطلاعات را در دسته هایی قرار دهیم تا آنها را آسان تر یاد بگیریم و راحت تر به یاد آوریم. وقتی ماده های متعدد یادگیری را دسته بندی می‌کنیم، از بار حافظه فعال خود می‌کاهیم و قدرت تمرکزمان را بیشتر می‌کنیم. همین امر، علت اصلی تسهیل یادگیری از راه دسته بندی اطلاعات است. در واقع ما از مقدار اطلاعاتی که می‌خواهیم یاد بگیریم کم نمی‌کنیم؛ بلکه از راه تقطیع، ماده های اطلاعاتی را محدود می‌سازیم. (۱۱۴) روش های ذیل می‌تواند ما را برای سازمان دهی اطلاعات و حفظ و یادگیری بهتر آنها یاری رساند:
۱٫ دسته بندی (۱۱۵) مطالب
دسته بندی محض مطالب به مقوله ها یا طبقات بیشتر برای جلوگیری موضوعات ساده یا پایه مفیدند. (۱۱۶) برای حفظ کردن یک سوره متوسط و به ویژه طولانی خوب است ابتدا آن سوره را به چند دسته از آیات تقسیم، و هر دسته از آیات را جداگانه حفظ و به دسته آیات پیشین متصل کنید؛ البته لازم نیست آیات مربوط به یک دسته را به طور کامل در یک جلسه حفظ کنید. مهم این است که در ذهن خودتان آنها را در یک دسته و مجموعه قرار دهید. با این کار حجم سوره کمتر به نظر می‌رسد و حافظ تسلط و احاطه کامل تری بر آن سوره خواهد داشت تا جایی که امکان دارد بکوشید آن دسته آیاتی را که برای حفظ برگزیده‌اید، به هم مربوط باشند؛ به طور مثال برای حفظ کردن سوره مبارکه نبأ می‌توان آن را به ۳ گروه از آیات تقسیم کرد. بدین ترتیب که آیه اول تا آیه شانزدهم که اغلب بیان پدیده های طبیعی است در دسته اول، و آیات هفدهم تا سی ام که در وصف قیامت و وضعیت اهل عذاب است در دسته دوم و سرانجام آیات سی و یکم تا آخر سوره در دسته سوم قرار می‌گیرند. (۱۱۷)
۲٫ تهیه سرفصل مطالب
از جمله راهبردهای سازماندهی برای تکالیف پیچیده یادگیری می‌توان به تهیه سرفصل های یک کتاب درسی نظیر آنچه در فهرست مطالب این گونه کتاب ها دیده می‌شود، اشاره کرد. برای این منظور یادگیرنده باید اندیشه های اصلی و فرعی را به اختصار و با استفاده از کلمات و عبارات مهم به دنبال هم بنویسد؛ (۱۱۸) به طور مثال سرفصل های ذیل را می‌توان برای سوره مبارکه مرسلات تهیه کرد: ۱٫ سوگندهایی در مورد قیامت و حوادث سخت رستاخیز (آیات ۱ تا ۱۵)؛ ۲٫ سرگذشت غم انگیز اقوام گنهکار پیشین (آیات ۱۶ تا ۱۹)؛ ۳٫ گوشه‌ای از ویژگی های آفرینش انسان و طبیعت (آیات ۲۰ تا ۲۸)؛ ۴٫ سرنوشت تکذیب کنندگان قیامت (آیات ۲۹تا ۴۰)؛ ۵٫ اشاره‌ای به وضع پرهیزکاران و تکذیب کنندگان در قیامت (آیات ۴۱ تا ۵۰). ضمناً می‌توان برای هر یک از سرفصل های پیش گفته، اندیشه های فرعی را نیز در نظر گرفت؛ به طور مثال می‌توان عناوین فرعی ذیل را برای وضع پرهیزکاران در قیامت تهیه کرد: سایه ها و چشمه ها میوه ها خوردن و آشامیدن جز‌ای نیکوکاران
۳٫ تهیه نقشه مفهومی (۱۱۹)
راهبرد سازماندهی دیگر، تبدیل متن به طرح یا نقشه است. برای منظور، یادگیرنده ابتدا اندیشه یا مفهوم اصلی متن را مشخص، و بعد اندیشه ها یا مفاهیم فرعی وابسته به مفهوم اصلی را مشخص می‌کند؛ سپس این اندیشه های فرعی را به مفهوم اصلی می‌پیوندد. نتیجه یک طرح یا نقشه است. که مفهوم اصلی در بالا یا وسط و اندیشه های فرعی در زیر یا پیرامون آن قرار می‌گیرند. نقشه مفهومی به یک بازنمایی تصویری و کلامی از مفاهیم و روابط مهم میان آنها گفته می‌شود. هدف نقشه مفهومی این است که به یادگیرنده کمک کند تا بازنما یا تصویر روشنی از آنچه قرار است آموخته شود. درست کند. (۱۲۰) به طور مثال نقشه مفهومی ذیل را می‌توان برای سوره مبارکه طور در نظر گرفت: (۱۲۱) محتوای سوره طور سوگندهای پی در پی آیات ۱-۱۶ / نعمت های بهشتی آیات ۱۷-۲۸ / نبوت پیامبر اکرم (ص) ۲۹-۳۴/ توحید آیات ۳۵-۴۳ معاد آیات ۴۴-۴۷ دستور به پیامبر (ص) آیات ۴۸-۴۹ سوگندها آیات ۱-۶ / عذاب الاهی آیات ۷-۱۶ / انواع نعمت ها آیات ۱۷-۲۴ گفت وگوی بهشتیان آیات ۲۵- ۲۸ / رد نسبت های ناروا به پیامبر آیات ۲۹-۳۴ / یازده سؤال همراه با ام آیات ۳۵-۴۳ / لجاجت مشرکان آیه ۴۴/ عدم پافشاری در هدایت مشرکان آیه ۴۵ / ناتوانایی مشرکان آیه ۴۶ / عذاب دنیایی مشرکان آیه ۴۷ / صبر آیه ۴۸ / تسبیح پرورگار آیه ۴۹

ی. رعایت بهداشت و تغذیه مناسب
افزون بر عوامل پیش گفته، برخی عوامل فیزیولوژیک نیز همچون نوع تغذیه بر چگونگی حافظ تأثیر گذار است برخی از تحقیقات پژوهشگران حاکی از تأثیر نوع تغذیه در عملکرد حافظه است؛ به طور نمونه، مانینگ و همکاران (۱۹۹۰) در مطالعه خود از آزمودنی های سالمند و جوان خواستند تا ناشتا به آزمایشگاه حافظه بیایند. در آنجا قبل از انجام تکالیف حافظه به گروهی از آزمودنی ها نوشابه‌ای حاوی گلوکز و به گروه دیگر نوشابه‌ای کاذب بدون شکر و دارای ساکارین داده شد. سالمندان گروه اول در دو تکلیف حافظه کلامی بلند مدت (یادگیری فهرست کلمات و حفظ یک پاراگراف) به طور معناداری از سالمندان گروه دوم بهتر عمل کردند. اندازه گیری گلوکز خون آنان نشان داد که آز مودنی هایی که گلوکز بیشتری داشتند، عملکرد حافظه آنها بهتر بود.(۱۲۲) در منابع دینی نیز مصرف برخی غذاها و رعایت برخی از امور بهداشتی مؤثر در تقویت حافظه دانسته شده که به تعدادی از آنها اشاره می‌شود:
۱٫ عسل
امام کاظم (ع) عسل را مایه شفای امراض مختلف دانسته و فرموده است: خوردن مقداری عسل به صورت ناشتا ذهن را صفا بخشیده، حافظه را تقویت می‌کند. (۱۲۳)
۲٫ کرفس
رسول خدا (ص) فرمود: کرفس را مصرف کنید که غذای پیامبران الاهی، الیاس و یسع و یوشع بوده است و روایت شده است که باعث تقویت حافظه می‌شود.(۱۲۴)
۳٫ کندر
رسول خدا (ص) در وصیتی به امیرمؤمنان (ع) فرمود: ای علی! سه چیز است که حافظه را زیاد و بیماری را برطرف می‌سازد: کندر و مسواک زدن و قرائت قرآن.(۱۲۵)
۴٫ کشمش قرمز
خوردن ۲۱ عدد کشمش قرمز به صورت ناشتا حافظه را فزونی می‌بخشد. (۱۲۶)
۵٫ مسواک زدن
رسول خدا (ص) به امام علی (ع) فرمود : ای علی! مسواک از سنّت است… و حافظه را افزایش می‌دهد. (۱۲۷)
۶٫ روزه گرفتن
همچنانکه مصرف برخی غذاها نقش مؤثری در تقویت حافظه دارد، زیاده روی در تغذیه نیز عامل مهمی برای فراموشی و ضعف حافظه است؛ به همین جهت در برخی روایات، روزه گرفتن عامل مؤثر در تقویت حافظه به شمار آمده است. امام صادق(ع) در روایتی از امیرمؤمنان (ع) سه چیز را باعث برطرف شدن بلغم و تقویت حافظه دانسته است: مسواک زدن، روزه و قرائت قرآن. (۱۲۸) همچنین قابل توجه است که در روایات معصومان (ع) مصرف بعضی غذاها سبب نسیان و فراموشی دانسته شده؛ همچون: سیب ترش، پنیر، گشنیز و خیار چنبر و نیز برخی رفتارها زمینه ساز ضعف حافظه به شمار آمده است. (۱۲۹)
پی نوشت ها :

۱٫entering (entry) behaviour. 2.علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی روان شناسی یادگیری و آموزش، ص ۱۶۲٫ ۳٫ dual – code. 4. علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۳۰۶٫ ۵٫ مهدی عباسی، «در حفظ قرآن نباید شتابزده عمل کرده، گلستان قرآن ۳۱، ص ۳۵٫ ۶٫ retrieval stage 7. شهریار پرهیزگار، چگونه قرآن را حفظ کنیم، ص ۵۴٫ ۸٫ در نظریه خبرپردازی یادگیری، نظام یاد به سه مرحله اصلی حافظه حسی، حافظه کوتاه مدت، و حافظه دراز مدت تقسیم شده، ابتدا محرک های محیطی به وسیله گیرنده های حسّی دریافت و وارد حافظه حسّی می‌شوند. بعداطلاعاتی که به حافظه حسّی وارد شده‌اند، اگر مورد دقت یا توجه قرار بگیرند، وارد حافظه کوتاه مدت می‌شوند؛ سپس اطلاعات وارد شده به حافظه کوتاه مدت در ارتباط با اطلاعات پیشین موجود در حافظه دراز مدت رمز گردانی شده، به این حافظه وارد می‌شوند و جزوآموخته های فرد در می‌آیند. (علی اکبرسیف، روان شناسی پرورشی، ص۳۲۰) ۹٫ rehearsal. 10. elaboration 11. علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۳۱۱٫ ۱۲٫ metacognition. 13. Bieler . R.f.& snow man . Psychology applied to teachhing. p 390. (به نقل از علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۴۸۸) ۱۴٫ علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۴۸۹٫ ۱۵٫ motivation 16. علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۳۴۸٫ ۱۷٫ Woolfolk, Anita., winne, philip H., and perry, nancy E, Educational Psychology, p 10. 18. ناصر مکارم شیرازی و دیگران تفسیر نمونه، ج ۲۶، ص ۳۹۳٫ ۱۹٫ محمد باقر مجلسی، بحارالانوار، ج ۳۶، ص ۲۵۷٫ ۲۰٫ همان، ج ۴۲، ص ۱۷٫ ۲۱٫ همان، ج ۸۶، ص ۲۸۹٫ دعاهای دیگری نیز درج ۸۹، ص ۲۰۹ وج ۳۶، ص ۲۵۷ آن کتاب و ج ۴ اصول کافی، باب «الدعاء فی حفظ القرآن» وارد شده است. ۲۲٫ همان، ج ۸۹، ص ۲۱۵٫ ۲۳٫ همان، ص ۱۷۷٫ ۲۴٫ همان، ص ۱۸۸٫ ۲۵٫ همان، ص ۱۸۷٫ ۲۶٫ extrinsic motivation. 27. Intrinsic motivation 28. علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۳۵۸٫ ۲۹٫ همان، ص ۳۷۴٫ ۳۰٫ عبدالرحیم موگهی، «چگونه قرآن را حفظ کنیم؟»، صفحه مبین ۳۵ و ۳۶، ص ۱۱۵٫ ۳۱٫ محمد مهدی رضایی، «چند تذکر درباره حفظ قرآن کریم، صحیفه مبین ۱۱، ص ۵۵ و ۵۶٫ ۳۲٫ شهریار پرهیزگار، چگونه قرآن را حفظ کنیم؟، ص ۵۲ و ۵۳٫ ۳۳٫ همان، ص ۲۹٫ ۳۴٫ social facilitation 35. arousal اصطلاح برانگیختگی به حالت تهییج، توجه، یا گوش به زنگ بودن اشاره می‌کند. ۳۶٫ مسعود آذربایجانی ودیگران، روان شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، ص ۴۰۶٫ ۳۷٫ عبدالرحیم موگهی، چگونه قرآن را حفظ کنیم؟، ص ۱۲۹٫ ۳۸٫ همان. ۳۹٫ محمد مهدی رضایی، «چند تذکر درباره حفظ قرآن کریم، ص ۵۴٫ ۴۰٫ مسعود آذربایجانی و دیگران، روان شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، ص۴۰۷٫ ۴۱٫ attribution theory 42. علی اکبر سیف روان شناسی پرورشی، ص ۳۶۱٫ ۴۳٫ learned helplessness. 44. علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۳۷۰- ۳۷۱٫ ۴۵٫ محمدبن یعقوب کلینی، اصول کافی، ج ۲، ص ۴۶۸٫ ۴۶٫ ر.ک: مرتضی مطهری، دستان راستان، ج ۱، ص ۲۱۹ (استادمطهری در این کتاب با اشاره به داستان افرادی چون سکاکی، شارل دولینه گیاه شناس سوئدی و دیگران نقش کوشش و پشتکار را در راه نیل به اهداف یادگیری برجسته می‌سازند). ۴۷٫ will power. 48. Woolfolk, Anita E., educational Psychology, p. 10. 49. همان، ص ۱۱٫ ۵۰٫ self – management. 51. goal setting. 52. Woolfolk, Anita E., educational Psychology, p . 218. 53. recording And evaluating progress. 54.Woolfolk, anita E., educational Psychology, p. 219. 55. self – reinforcement. 56. time out. 57. response cost 58. ریمونه میلتن برگر، شیوه های تغییر رفتار، ترجمه علی فتحی آشتیانی و هادی عظیمی آشتیانی، ص ۱۶۷٫ ۵۹٫restitutional. 60. overcorrection 61. علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۴۶۰٫ ۶۲٫ concentration. 63.G Terry page, jB thomas , A R marshall, international dictionary of education, p . 80 64. عبدالکریم قریب، ۵۷ درس برای تقویت حافظه، ص ۱۱۳٫ ۶۵٫ شمس الدین محمد حافظ ، دیوان حافظ ، به اهتمام حسن اعرابی، ص ۱۶۹٫ ۶۶٫ عبدالکریم قریب، ۵۷ درس برای تقویت حافظه، ص ۱۱۴٫ ۶۷٫ شهریار پرهیزگار، چگونه قرآن را حفظ کنیم؟، ص ۳۷٫ ۶۸٫ عبدالکریم قریب، ۵۷ درس برای تقویت حافظه، ص ۱۱۴٫ ۶۹٫ همان. ۷۰٫ روبرت توکه، چگونه حافظه برتر داشته باشیم، ترجمه ساعد زمان، ص ۱۹۷ و ۱۹۸٫ ۷۱٫گلاور، جان ای راجر اچ و برونینگ، روان شناسی تربیتی اصول و کاربرد آن، ص ۸۶ ۷۲٫ سید حشمت الله مرتضوی زاده، روان شناسی تمرکز، ص ۶۲٫ ۷۳٫ شهریار پرهیزگار، چگونه قرآن با حفظ کنیم؟، ص ۳۳٫ ۷۴٫ روبرت توکه، چگونه حافظ برتر داشته باشیم؟، ص ۱۹۹٫ ۷۵٫ همان، صد ۲۰۰٫ ۷۶٫ همان. ۷۷٫information processing . 78. rehearsal. 79. elaboration 80. Organization 81.علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۳۲۰٫ ۸۲٫ شهریار پرهیزکار، چگونه قرآن را حفظ کنیم؟، ص ۴۱و ۴۲٫ ۸۳٫ همان، ص ۴۷٫ ۸۴ علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۴۹۱٫ ۸۵ شهریار پرهیزگار، چگونه قرآن را حفظ کنیم؟، ص ۴۳و ۴۴٫ ۸۶٫ massed practice . 87. distributed practice. 88. Spaced practice. 89.Melton 90. رضا کُرمی نوری، روان شناسی حافظه و یادگیری: با رویکردی شناختی، ص ۷۱و ۷۲٫ ۹۱٫ علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۴۹۱٫ ۹۲٫ شهریار پرهیزگار، چگونه قرآن را حفظ کنیم؟، ص ۳۸٫ ۹۳٫ همان، ص ۴۹و ۵۰٫ ۹۴٫ محمد مهدی رضایی، چند تذکر درباره حفظ قرآن کریم، ص ۵۶٫ ۹۵٫ همان. ۹۶٫ overlearning. 97. شهریار پرهیز’ار، چگونه قرآن را حفظ کنیم، ص ۴۲٫ ۹۸٫ elaboration 99. Woolfolk, Education Psychology, p 245. 100. علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۴۹۳٫ ۱۰۱٫ acronym. 102. Woolfolfk, Educational Psychology, p 256 103. شهریار پرهیزگار، چگونه قرآن را حفظ کنیم؟، ص ۴۶٫ ۱۰۴٫not taking 105. علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۴۹۶٫ ۱۰۶٫رک: سادات، چگونه آیات متشابه را حفظ کنیم؟ ۱۰۷٫ محمدبن یعقوب کلینی، کافی، ج ۱، ص ۵۲٫ ۱۰۸٫ mental imagery 109. علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۴۹۴٫ ۱۱۰٫ method of loci 111. علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۴۹۵٫ ۱۱۲٫ رضا کرمی نوری، روان شناسی حافظه و یادگیری با رویکردی شناختی، ص ۳۱۵٫ ۱۱۳٫ سادات ۲۰ نکته برای حفظ قرآن. ۱۱۴٫ علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۴۹۷٫ ۱۱۵٫ classification 116. علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۴۹۷٫ ۱۱۷٫ شهریار پرهیزگار، چگونه قرآن را حفظ کنیم، ص ۴۰٫ ۱۱۸٫ علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۴۹۷٫ ۱۱۹٫ concept map 120. علی اکبر سیف، روان شناسی پرورشی، ص ۴۹۷ و ۴۹۸٫ ۱۲۱٫ ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج ۲۲، ص ۴۰۷٫ ۱۲۲٫ رضا کرمی نوری، روان شناسی حافظه و یادگیری با رویکردی شناختی، ص ۲۵۶٫ ۱۲۳٫ محمد باقر مجلسی، بحارلانوار، ج ۵۹، ص ۱۶۱٫ ۱۲۴٫ همان، ص ۲۸۴٫ ۱۲۵٫ همان، ج ۷۳، ص ۳۱۹٫ ۱۲۶٫ همان، ص ۳۲۰٫ ۱۲۷٫ همان، ج ۷۴، ص ۵۵٫ ۱۲۸٫ همان، ج ۷۳، ص ۳۲۰٫ ۱۲۹٫ همان.
منابع -آذربایجانی، مسعود و دیگران، روان شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، قم. پژوهشکده حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۲٫ – پرهیزگار، شهریار، چگونه قرآن را حفظ کنیم، تهران، نمایندگی ولی فقیه در نیروی مقاومت بسیج، ۱۳۷۱٫ – توکه، روبرت، چگونه حافظه برتر داشته باشیم، ترجمه ساعد زمان، تهران، ققنوس، ۱۳۷۹٫ – حافظ، شمس الدین محمد، دیوان حافظ، به هنگام حسن اعرابی، قم، رواق اندیشه، ۱۳۷۹ – رضایی، محمدمهدی، «چند تذکر درباره حفظ قرآن کریم». مجله صحیفه مبین، ش۱۱٫ ۱۳۷۶٫ – سادات، «20 نکته برای حفظ قرآن»، سایت جامعهالقرآن الکریم، ۱۳۸۴/۱۲/۱۶٫ – چگونه آیات متشابه را حفظ کنیم؟ سایت جامعه القرآن الکریم، ۱۳۸۶/۵/۱۵- سیف، علی اکبر، روان شناسی پرورشی (روان شناسی یادگیری و آموزش). تهران، آگاه، ۱۳۸۰٫ – عباسی، مهدی، «درحفظ قرآن نباید شتابزده عمل کرد»، گلستان قرآن، ش ۳۱٫ – عبدالکریم قریب، ۵۷ درس برای تقویت حافظه، تهران، اختران، ۱۳۸۰٫ – رضا کُرمی نوری، روان شناسی حافظه و یادگیری، با رویکردی شناختی، تهران، سمت، ۱۳۸۳٫ – کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی ترجمه و شرح سید جواد مصطفوی، تهران، مسجد چهارده معصوم (ع). – گلاور، جان ای راجر اچ. برونینگ، روان شناسی تربیتی اصول و کاربرد آن، ترجمه علینقی خرازی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۷۸ – مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، ۱۴۰۴٫ – مرتضوی زاده، سید حشمت الله، روان شناسی تمرکز، تهران، روان سنجی، ۱۳۸۳٫ – مطهری، مرتضی، داستان راستان، تهران، صدرا، ۱۳۶۷٫ – مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۳٫ – موگهی، عبدالرحیم، «چگونه قرآن را حفظ کنیم؟»، صفحه مبین ۳۵ و ۳۶٫ – میلتن برگر،. ریموند، شیوه های تغییر رفتار، ترجمه علی فتحی آشتیانی و هادی عظیمی آشتیانی، تهران سمت،۱۳۸۱٫ Bieler .R.F. & snow man , Psychology applied to teaching (7th ed), Houghton Miffline, (1993) – Terry page. G, jB thomas, A R marshall, international dictionary of education, London, Kogan page, 1979. Woolfolk, Anita., winne, phili H., and perry, nancy E, Educational Psychology, second canadian edition, 2004

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.