تاریخ و عقاید معتزله
۱۸ مرداد ۱۳۹۵

معتزله [۱] عنوان جنبشى مذهبى است که واصل بن عطا (متوفاى ۱۳۱هـ/۷۴۸م) در نیمه اول قرن دوم هجرى / هشتم میلادى در بصره آن را بنیان گذاشت و بعداً یکى از مهم ترین مکاتب کلامى اسلام شد.منشأ این اصطلاح ـ که به معناى کسانى است که عزلت اختیار مى کنند و در کنارى مى ایستند […]

زیادات شرح الاصول چند سال پیش، ابوریده متنى را با عنوان دیوان الاصول ، که مؤلفِ آن به دلیل افتادگى صفحاتى از آن ناشناخته بود، به چاپ رساند. همراه با خلاصه اى از مباحث دیگرِ نسخه به چاپ رساند (این بخش ها در ضمیمه آورده شده است)، اما مؤلفِ آن را تشخیص نداد. ریچارد مارتین […]

پس از مرگ واثق در سال 232 ه، جعفر بن معتصم با لقب المتوکّل علی‌الله، بنا به میل و خواست ترکان بر تخت نشست. او در سال 206 ه در «فَمُ الصّلح»، شهری بر کنار دجله و در نزدیکی «واسط» چشم به جهان گشود. متوکّل از سوی مادر نسب به ترکان می‌برد و با حمایت […]

شاید با توجه به آنچه گذشت، این ذهنیت برای خواننده پدید آید که در زمان محنت، معتزله با استفاده از عصر طلایی خود به انتشار احادیث فضائل اهل‌بیت(علیهم السلام) پرداختند و هر آنچه را که می‌دانستند برای مردم گفتند؛ به ویژه اینکه کسانی مانند اسکافی ـ پدر باشد یا پسر ـ کتابی مانند «المعیار و […]

معتزله: درسالهای  اعتزال دربار عباسی در فاصله‌ی سالهای 198ـ232ه،  با توجه به پشتیبانی قدرت حاکمه از مشرب اعتزال، اهل حدیث  در عزلت بودند. سران معتزله در دربار آمد و شد داشتند و دیگر مجالی برای عرض اندام اهل حدیث نبود. آنها در دو مورد به شدت و سختی در فشار بودند؛ 1ـ قرآن، 2ـ صفات […]

سران معتزله‌ی بغداد
۱۷ مرداد ۱۳۹۵

بزرگان معتزله‌ی بغداد در دوران محنت اهل حدیث به شرح ذیل است: الف ـ بشر بن معتمر کوفی (م 210 ه): ابن حجر درباره او می‌نویسد: «… ویقال بغدادی، یکنی أبا سهل من کبار المعتزله، إنتهت إلیه رئاستهم ببغداد، توفی سنة 210 ه…»([68]). ابن ابی‌دؤاد شاگرد او بوده است([69]). گویند او قصیده‌ای را که شامل […]

اعتزال و بحث تفضیل
۱۷ مرداد ۱۳۹۵

آراء بسیاری از معتزله، بیانگر فضیلت حضرت علی(علیه السلام) بر همه‌ی صحابه است. آنها می‌گویند: علی(علیه السلام) هرچند که پس از عثمان به خلافت رسید ولی از سه خلیفه‌ی بیش از خود برتر و افضل است. از این‌رو ابن ابی‌الحدید در مقدمه‌ی شرح خود بر نهج‌البلاغه می‌گوید: «… الحمد لله الواحد العدل، الحمدلله الذی تفرّد […]

 تاریخ به ما می‌گوید که «ابن ابی دؤاد»([52]) نقش بزرگی در نشر اعتزال در دوران طلایی معتزله داشته است. ابن ندیم درباره‌ی او می‌گوید: «… من أفاضل المعتزلة و ممّن جرّد فی إظهار المذهب والذبّ عن أهله والعنایة به… مولده بالبصرة. من صنایع یحیی بن أکثم، و هو وصله بالمأمون، و من جهة المأمون اتصل […]

تاريخ و عقايد معتزله
۱۷ مرداد ۱۳۹۵

معتزله عنوان جنبشی مذهبی است که واصل بن عطا (متوفای 131هـ/748م) در نیمه اول قرن دوم هجری / هشتم میلادی در بصره آن را بنیان گذاشت و بعداً یکی از مهم‌ترین مکاتب کلامی اسلام شد.منشأ این اصطلاح ـ که به معنای کسانی است که عزلت اختیار می‌کنند و در کناری می‌ایستند ـ هنوز در هاله […]

  اشاره مكتب اعتزال، كه غالباً تداعى گر عقل گرايى در جهان اسلام است، از همان آغاز مطالعات اسلام شناسى، هم توجه غربيان را به خود جلب كرد و هم مسلمانان را به يافتن و تصحيح آثار معتزلى واداشت. با وجود اين، تنها آثار اندكى از اين جريان مهم و موثر جهان اسلام يافت شده […]