مقدمه پژوهش های فلسفی تاریخ با توجه به کاربرد متفاوت واژه تاریخ و رویکرد معرفتی (نوع اول و نوع دوم) به دوشاخته معرفتی «فلسفه نظری یا جوهری تاریخ» (1) و «فلسفه تحلیلی یا انتقادی تاریخ » (2) و یا به تعبیری «فلسفه علم تاریخ» تقسیم می شود. فلسفه نظری یا جوهری تاریخ از سنخ فلسفه […]

آرنولد. جوزف. توین بی (۱) آرنولد توین بی، (۲) از سرشناس ترین نمایندگان معاصر فلسفله نظری یا جوهری تاریخ به شمار می رود. او کوشیده است تا به کشف قوانین حاکم بر تاریخ بپردازد و کشف قوانین تاریخی را، به واسطه یافتن قوانین رشد و تکامل تمدن ها پی گرفته و با بررسی تطبیقی جوامع […]

تحلیل انتقادی نظریه توین بی در زمینه فلسفه نظری تاریخ و قانون مندی تاریخ در نقد نظریه های نگرش تاریخی مبتنی بر عوامل فرهنگی و نظام های فرهنگی و تمدنی، باید براساس مبنایی در نقد نظام های فرهنگی و تمدنی، مفاهیم نظریه های یاد شده روشن شود تا در سایه روشن شدن این مفهوم ها […]

بررسی نظر قرآن درباره «فلسفه ی تاریخ و نیروی محرک آن» نیاز به بحث گسترده ای دارد که بدون گردآوری مجموع آیات مربوط به موضوع، شرح و بسط آن امکان پذیر نیست، در حالی که کتاب ما، گنجایش این نوع بررسی را ندارد، ولی برای این که نظر قرآن را به صورت کلی آورده باشیم، […]

تاریخ از منظر قرآن
۱۷ مرداد ۱۳۹۵

تاریخ با این همه شرافت و منافع که دارد، همواره ملعبه دو عامل فساد بوده، و از این به بعد هم خواهد بود، و این دو عامل تاریخ را از صحت طبع، و صدق بیان به سوی باطل و دروغ منحرف کرده است. کلمه “تاریخ” بر وزن “تعریف” مصدر و به معنای شناختن حوادث و […]

دانشمندان از دیرباز به مسئله قانون مندى جامعه و پدیده هاى اجتماعى توجه داشته و دیدگاه هاى متفاوت و احیاناً متضادى در این باب ارائه کرده اند. اگرچه برخى جامعه شناسان، مباحثى از این قبیل را از مسائل نادرست قرن نوزدهم دانسته و مدعى شده اند که امروزه در صحنه علمى، اثرى از این گونه […]

  در تعالیم انبیاى الهى تمام زیرساخت هاى پیدایش و شکل گیرى تمدن وجود دارد; از جمله زیرساخت هاى مهم و عناصر اصلى پیدایش تمدن ها «علم» است. علم به عنوان اصل اساسى تمام تمدن هاى بشرى از طریق انبیاى الهى در جوامع بشرى انتشار یافته است. هر یک از انبیاى بزرگ الهى در محدوده […]

بحث از آينده جهان يكى از مباحث اصلى مطرح در فلسفه تاريخ است. متأسفانه در حوزه معارف اسلامى به طور عام و معارف شيعى به طور خاص، به فلسفه تاريخ كمتر پرداخته شده و از موضوعات مختلفى كه در فلسفه تاريخ مطرح است كمتر بحث شده است. به بيان ديگر تلاش چندانى در زمينه استخراج و […]

جستاره از دانشمند عزيز صاحبدلى که مرا به نوشتن اين مقاله تشويق کرد، بسيار متشکرم؛ زيرا اين دعوت و تشويق نه فقط موجب شد که بعد از مدت ها دوباره زمانى – هر چند کوتاه – به مطالعه در نهج البلاغه بپردازم و جان و دل را از عطر و نشاط آن معطر سازم، بلکه […]