تعریف تقیهتعریف هایی که از واژه ی «تقیه» شده، تقریباً همه آن ها دارای مضامین مشترک است. تقیه ازوقی یعنی نگهداری وحفظ می آید و فاء الفعل آن به تاء قلب شده است. این کلمه مصدر است و در اصطلاح اظهار قولی یا عملی یا کتمان آنچه که خلاف اعتقاد انسان است برای یک مصلحت […]

توضیح: متن حاضر مقاله‌ای است که در شماره‌ی آخر مجله‌ی برهان و عرفان (دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، سال دوم، ش ۶، زمستان ۱۳۸۴) منتشر شده است. مقدمهنگارش‌های تفسیری و قرآن‌پژوهی در میان عالمان مسلمان در دو قرن نوزدهم و بیستم رواج و گستردگی بسیار یافته است. هرچند عموم این آثار را می‌توان […]

در میان علوم اسلامی، علم تفسیر به طور عام و تفسیر عرفانی به طور خاص از جایگاه برجسته ای برخوردار است. پیشینه ی تفسیر عرفانی به زمان نزول وحی و دوران پیامبر (ص) و ائمه ی معصومین باز می گردد. این نوع تفسیر که عهده دار استخراج معانی باطنیِ پوشیده شده در حجاب الفاظ ظاهری […]

مقدمهتفسیر قرآن در دهه‌های نخستین پیدایش اسلام تولد یافت و همچنان به حیات خود ادامه می‌دهد. در این تاریخ طولانی و پرفراز و نشیب هرازگاهی درگوشه‌ای از جهان اسلام مفسری سر برآورده که با عرضه طرحی نو در تفسیر بر روش و محتوای آثار مفسران بعدی اثرگذار بوده است. از جمله این مفسران ثعلبی نیشابوری […]

تفسیر سمبلیک قرآن (۱)
۱۸ مرداد ۱۳۹۵

خلاصه مقاله«سمبل» در لغت به معنای «نماد، نشانه، علامت یا رمز چیزی» است؛ و در اصطلاح «سمبلیزم» عبارتست از: زبانی تازه و شیوه ای جدید در تفهیم و تفاهم که با شورش علیه ظواهر به دنبال دست یافتن به معنای بالاتری است. این سبک در اواخر قرن ۱۹ در ادبیات و موسیقی و… در اروپا […]

تفسیر سمبلیک قرآن (۲)
۱۸ مرداد ۱۳۹۵

پس از ارایه ی نمونه هایی از تفسیر سمبلی و بررسی انگیزه ی آن، اکنون نوبت است که ببینیم آیا تفسیرسمبلیک قرآن قابل پذیرش است یا نه؟ ما نظر نهایی خود را در این زمینه به اندکی بعد موکول می کنیم و نظرات مخالفین تفسیر سمبلی و تأویل را مورد ملاحظه قرار می دهیم. نظرات […]

بررسی پاره ای از آرای محققان در این باب حقائق التفسیر تألیف ابوعبدالرحمن سُلَمی (۳۳۰-۴۱۲ ه.ق) یکی از کهن ترین و مهم ترین تفاسیر عرفانی قرآن کریم است. سلمی در تفسیر اشاری خود، روش تأویل به شیوه ی صوفیان را به کار گرفته و معانیی از آیات قرآن عرضه کرده که با آنچه از ظاهر […]

طرح مسألهسیمای آغازین تصوف در قالب پارسایی و پرهیزکاری ظهور یافت، و بتدریج از نیمه قرن دوم هجری همراه با آداب و اندیشه های دیگری، سنت و باورهای تازه پیدا کرد؛ چنان که در سده های سوم و چهارم بصورت مکتبی خاص درآمد. امروزه در تاریخ فرهنگ اسلام جلوه های گونه گون این مکتب خاص، […]

۶- تفسیر ابن عطاء آدمیتفسیر مهم دیگری که جزء مجموعه حقائق التفسیر است، تفسیر ابن عطاء است. ابوالعباس احمد بن محمد بن سهل ادمی بغدادی (متوفی، ۳۰۹) عارف و مفسر و محدث حنبلی، معروف به ابن عطاء آدمی، از کسانی مانند ابویعقوب یوسف بن موسی و نیز بوالعباس فضل بن زیاد که از یاران احمد […]

۱٫ مقدمهمطالعه تفاسیر نگاشته شده سالیانی است که قرآن پژوهان را بر آن داشته تا با عنایت به گستردگی روش ها و گرایش های تفسیری به نگارش کتبی در این موضوع دست یازند. با این حال بیش تر این تلاش ها تنها متوجه تفاسیر گذشتگان و یا تفاسیری بوده است که به سبک تفاسیر پیشین […]