مقدمهتفسیر قرآن در دهه‌های نخستین پیدایش اسلام تولد یافت و همچنان به حیات خود ادامه می‌دهد. در این تاریخ طولانی و پرفراز و نشیب هرازگاهی درگوشه‌ای از جهان اسلام مفسری سر برآورده که با عرضه طرحی نو در تفسیر بر روش و محتوای آثار مفسران بعدی اثرگذار بوده است. از جمله این مفسران ثعلبی نیشابوری […]

بررسی پاره ای از آرای محققان در این باب حقائق التفسیر تألیف ابوعبدالرحمن سُلَمی (۳۳۰-۴۱۲ ه.ق) یکی از کهن ترین و مهم ترین تفاسیر عرفانی قرآن کریم است. سلمی در تفسیر اشاری خود، روش تأویل به شیوه ی صوفیان را به کار گرفته و معانیی از آیات قرآن عرضه کرده که با آنچه از ظاهر […]

طرح مسألهسیمای آغازین تصوف در قالب پارسایی و پرهیزکاری ظهور یافت، و بتدریج از نیمه قرن دوم هجری همراه با آداب و اندیشه های دیگری، سنت و باورهای تازه پیدا کرد؛ چنان که در سده های سوم و چهارم بصورت مکتبی خاص درآمد. امروزه در تاریخ فرهنگ اسلام جلوه های گونه گون این مکتب خاص، […]

۶- تفسیر ابن عطاء آدمیتفسیر مهم دیگری که جزء مجموعه حقائق التفسیر است، تفسیر ابن عطاء است. ابوالعباس احمد بن محمد بن سهل ادمی بغدادی (متوفی، ۳۰۹) عارف و مفسر و محدث حنبلی، معروف به ابن عطاء آدمی، از کسانی مانند ابویعقوب یوسف بن موسی و نیز بوالعباس فضل بن زیاد که از یاران احمد […]

روض الجنانمهمترین اثر ابوالفتوح رازی تفسیر رَوض الجِنان نام دارد و با نام تفسیر ابوالفتوح نیز شناخته می شود.ابن شهرآشوب در معالم العلماء نام این تفسیر را به صورت روح الجنان و روح الجنان ضبط کرده است، امّا همو در مناقب و نیز منتجب الدین در الفهرست آن رَوض الجِنان و رَوح الجَنان نامیده اند.(۱) […]

از مسائلی که می تواند آگاهیهای ما را از تفسیر روض الجنان و مؤلّف دانشمند آن افزایش آن دهد، بررسی میزان تأثیرپذیری تفسیر ابوالفتوح از تفاسیر دیگر و یا تأثیرگذاری آن بر این تفاسیر است. بر همین پایه در اینجا کوتاه و گذرا به بررسی این مسئله در برخی از تفاسیر مهمّ می پردازیم: ۱٫ […]

ملک الشعراء بهار درباره ی نثر ابوالفتوح رازی در تفسیر می نویسد:کتب علمی در این ادوار [قرن ششم] و ادوار بعد به زبان قدیم و به سبک کهنه نوشته می شده است، از آن جمله در این قرن نیز آنچه از کتب علمی باقی مانده است به زبان قدیم و به طرز کهنه است، گذشته […]

ابوالفتوح رازی در تفسیر خود توجّه خاصّی به مسائل فقهی و شرعی نشان می دهد و بخش بزرگی از مطالب تفسیری روض الجنان را به بیان احکام فقهی مورد نیاز مخاطبان اختصاص داده است. وی گاه در ضمن تحلیل و تفسیر آیات با استناد به آیات و احادیث دیدگاه فقهی خود را مطرح می کند […]

رویکرد ابوالفتوح رازی به صوفیه و سخنان آنان با بسیاری از عالمان پیش از وی و همروزگارش تفاوتی آشکار دارد و او بر خلاف شمار زیادی از عالمان شیعه، به معارف صوفیانه و برخی از مشاهیر تصوّف تا حدودی روی خوش نشان می دهد و ردّپای دلبستگی هایی از این جنس در نوشتارش هویداست. این […]

اختلاف مذاهب از سده ی چهارم تا سده ی هفتم هجری از مسائل مهمّ فرهنگی ری بود، به گونه ای که گاه این اختلافات، آتش خشنونت و درگیری را نیز میان آنان بر می افروخت. ریشه ی این اختلافها را باید بدر بحثهای کلامی و عقیدتی جست و جو کرد و دو فرقه ی عمده […]