مقدمهدر مقام مفهوم‌شناسی واژگان قرآن، با پاره‌ای از الفاظ یا تعابیر خاص مواجه می‌شویم که به رغم سادگی بدوی و کثرت کاربرد آن‌ها در ادبیات عرب و آیات قرآن و متون دینی، نمی‌توان تعریفی جامع و فراگیر از آن‌ها ارائه داد که اجماعی و همگانی باشد و واژه «کتاب» یکی از مهم‌ترین آن‌ها است.به سخن […]

مقدمه :نزول قرآن به زبان عربی، اهمیت آن را نزد زبان شناسان عرب دو صد چندان کرد، تا آنجا که گروهی از آنان، عربی را برترین زبان دانسته اند. ابن فارس، زبان شناس عرب ایرانی الاصل قرن چهارم هجری، در مبحثی با عنوانالقوی علی ان لغه العرب افضل اللغات و اوسعها» با اشاره به آیه […]

جلال الدین سیوطی (متوفی ۹۱۱ق / ۱۵۰۵م) دست کم دو اثر مستقل در باب واژگان «دخیل» در قرآن نگاشته است.(*) نخستین آنها المتوکّلی فیما ورد فی القرآن باللغات، مختصر فی معرَّب القرآن نام دارد. نام این رساله مأخوذ از اسم خلیفه ای (متوفی سال ۹۴۳ / ۱۵۳۶) است که به این نویسنده ی دانشمند فرمان […]

نخستین بار با نام کتاب آرتور جفری در موضوع واژه های دخیل در قرآن در کتاب اعلام قرآن مرحوم دکتر محمد خزائلی (چاپ سوم ۱۳۵۵) آشنا شدم. اکنون این کتاب ترجمه شده و در دسترس عموم قرار گرفته، به بعضی نکات درباره ی مطالب آن اشاره می شود. مبحث واژه های دخیل در قرآن از […]

فشردگی واژگان قرآن
۱۸ مرداد ۱۳۹۵

با نگاهی به آیات قرآن درمی یابیم که ویژگی و ملاک در سوره های مکّی، ایجاز است و إطناب یا دقّت در جزئیات، ملاک و ویژگی سوره های مدنی است؛ چون مرحله ی مدنی نزول قرآن، مرحله ی تشریع یا قانون گذاری است. لذا می طلبد که امور فقهی برای مؤمنان بسط یابد. چنان که […]

طبیعی است که هر واژه ی قرانی با موقعیّت سازگار باشد، چون نظم اعجارآفرین آن دربردارنده ی واژگانی است که در جایگاه خود تناسب و سازگاری دارد و چنان نیست که بتوان از آن بی نیاز شد. از حیث موضوع نیز دارای حجم مشخّص است و نه زیادت در آن است و نه نقصان؛ نه […]

مقدمه واژگانی نظیر « عقل » و « تفکر » ، واژگانی اساسی در نظامِ معرفتی و الفاظی محوری در منظومه ی قرآنی اند که سهم بسزایی از تأکید و توبیخ های خدای متعال را به خود اختصاص داده اند. این أمر از آن روست که قرآن کریم، کتاب هدایت « انسان ها » ست […]

۱ ) مقدمه اضداد لغوی کلماتی هستند از نوع مشترک لفظی که دو معنی متقابل دارند. مانند عسعس که بدو معنای رو کردن و پشت کردن تاریکی شب اطلاق می‌شود. طبیعی است که مقصود متکلم یکی از دو معنی متقابل است که می‌توان با توجه به کاربرد کلمه در سیاق عبارت و قرائن موجود در […]

مقدمه حروف مقطعه در ابتداى بعضى از سوره‏هاى قرآن، به عقیده دانشمندان علوم قرآنى مفسران، رمزى بین خدا و رسول است. ظاهراً شخص پیامبر درباره آنها سکوت کرده و رموز آنها را ناگشوده باقى گذاشته است. احادیثى هم که در این باره از ابن عباس رسیده است، به طور کامل تعیین کننده آن رموز نیستند […]

واژه‌شناسی‌ قرآن‌
۱۷ مرداد ۱۳۹۵

واژه‌ «قرآن‌» هفتاد بار (به‌ صور مختلف‌ نحوی‌) دراین‌ مصحف‌ شریف‌ بکار رفته‌ است‌. این‌ واژه‌ پنجاه‌ و دوبار به‌ صورت‌ معرفه‌ (1) با «ال‌» تعریف‌ و هیجده‌ بار هم‌ بدون‌ حرف‌ تعریف‌ (2) دراین‌ کتاب‌ آسمانی‌ مقدس‌ آمده‌ است‌. البته‌، در چهار مورد، از واژه‌ قرآن‌ به‌ معنای‌ قرائت‌ یاد شده‌ است‌: دوبار در […]