فهم صحیح احادیث و ادعیه‌ای که شائبه‌ی گناه را به معصومین نسبت می‌دهد

بی درنگ، عصمت مطلق ائمه‌ی اهل بیت(ع) ، حقیقتی ثابت در آیات و روایات، است. در مکتب شریف تشیع برای این موضوع اتفاق نظر وجود دارد. اما گاهی وقت‌ها از یک روایتی یا دعایی اینگونه برداشت می‌شود که ائمه‌ی اطهار نیز مرتکب گناه می شوند، امریست که با اصل قطعی و محکم عصمت تنافی دارد. پس چگونه باید اینگونه اخبار و ادعیه را فهمید که تعارضی با اصل اصیل عصمت نداشته باشد؟ سؤالیست که برای جواب آن علامه مجلسی(ره) در کتاب شریف بحار الانوار، (ج۲۵، ص۲۰۹ ـ ۲۱۱) پنج وجه و احتمال را ذکر می‌کند، که یک مؤمن خردمند می‌تواند بهترین آنها را تشخیص‌دهد و به آن تمسک نماید. آن وجوه پنجگانه را در ذیل ترجمه کرده، به عرض خواننده‌ی گرامی می‌رسانیم.
وجه اول: وقتی به عظمت شخصیت و مقام والای معصومین، نگاه می‌شود، به تناسب این عظمت و قرب و مقام والا، انجام مکروهات و ترک مستحبات، بلکه حتی به جا آوردن برخی مباحات، نیز می‌تواند گناه نامیده شود.
وجه دوم: اینکه ائمه‌ی اطهار(ع)  بعد از اینکه وظایف نسبت به خلق را انجام می‌دهند، از جمله: معاشرت‌، هدایت و… و باز می‌گردند به مقام قرب و مناجات خدای متعال، احتمالاً خود را مقصّر می‌بینند به دلیل تفاوت و پست بودن مرتبه‌ی سابق نسبت به مرتبه‌ی عظیم مناجات وانس با خدا، اگرچه مشغول بودنشان در مرتبه‌ی سابق نیز به فرمان خدای متعال بود. همانگونه که اگر یک پادشاه دنیایی، شخصی را که در نزد خود مقرب باشد، برای انجام خدمتی بفرستد، و به همین علت آن مقرّب از در محضر بودن وصال و قرب، محروم می‌گردد، و وقتی باز می‌گردد با حسرت و تاسف از دست دادن این قرب، گریه می کند و خود را در این محرومیت، مقصر می‌داند.
وجه سوم: اینکه ائمه‌ی اطهار(ع)  همه‌ی آنچه که دارند، از فضل و نعمت خدای متعال است، و اگر لطف و فضل خدای متعال نبود، انواع گناه می‌تواند از آنها سر بزند، و وقتی ائمه‌ی اطهار(ع)  به این حقیقت توجه می‌کنند، به فضل و لطف خدا و ناتوانی و فقر خود، به این تعابیر، اعتراف می‌کنند، اینگار که می‌گویند: من گنهکارم اگر تو به من توفیق نمی‌دادی، من خطاکارم اگر تو مرا هدایت نمی‌کردی.
وجه چهارم: نظر به اینکه معصومین(ع)  در هر آنی و لحظه‌ای در حالت سیر تکاملی و ارتقای پی در پی در معرفت خدای متعال و آنچه که به دنبال آن حاصل می‌شود، برای آنها، از سعادت‌ها، هستند؛ لذا وقتی که به معرفت سابقشان و اعمال که مترشح از آن است، نگاه می‌کنند، احساس به تقصیر و کوتاهی کردن، می‌نمایند، و از آن استغفار می‌کنند. و بر این اساس می توان فرمایش پیامبر اکرم(ص)  را توجیه نمود که فرمودند: «وانی لاستغفر الله فی کل یوم سبعین مره».
وجه پنجم: نظر به اینکه ائمه اطهار(ع)  در اوج معرفت خدای متعال هستند، لذا هر چه قدر خود را در انجام طاعات و عبادات خسته کنند و نهایت سعی را به جا بیاورند، باز هم اعمال خود را شایسته حضرت حق نمی‌بینند، پس طاعات خود را نا تمام و کمتر از حدود شأن خالق، می شمارند، و از آن استغفار می‌کنند همانگونه که یک گنهکار واقعی از گناهانش استغفار می‌کند.
وجوه پنجگانه‌ی علامه مجلسی(ره) به اتمام رسید، و اینجا  علامه (ره) می‌فرماید: هر کس جرعه‌ای گوارا از جام عشق چشیده باشد، ابایی از پذیرفتن این وجوه عالی نخواهد داشت. و عارف محب کامل اگر نگاهی به غیر محبوبش یا توجهی به غیر مطلوبش بنماید، خود را از بزرگترین خطاکاران حساب می‌کند. خدا ما را توفیق دهد تا به درجات محبین نایل شویم.
 منبع : نشریه شیعه شناسی ، شماره۵