سید ابوفاضل رضوی اردكانی. (مركز مطالعات و تحقیقات اسلامی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم, 1370). 668 ص, وزیری.
مختار چهره بلند تشیع و شمشیر آخته آل پیامبر بود. قلب او از ستمهایی كه شمشیرهای جبّاران بر عترت مطّهر, روا داشته بودند, گداخته بود. او برای دست یافتن به حكومت, سختكوشانه تلاش كرد, امّا نه برای رسیدن به قدرت كاذب بلكه برای خونخواهی آل البیت و انتقام از سفّاكان خون ریز.آنچه آمد گوشه ای از داوری محقق, فقیه و مورّخ ژرفنگر, حضرت باقر شریف قریشی است. وی پس از این جملات اتهامات وارد شده بر ساحت پاك مختار را واهی دانسته و آرزو می كند در جهت زدودن ابهام از چهره پرشكوه و خونین این مجاهد بزرگوار, تحقیقی بنیادین پی افكند. آلوده سازی چهره های منوّر تاریخ, و قلّه های افراشته انسانیت برای جلوگیری از چونان آنان شدنها, قصّه پرغصّه و خاطره اندوه بار هماره نسلها و عصرهاست, و مختار نیز یكی از آنها.از این روی همت جناب رضوی اردكانی ستودنی است كه برای نمودن چهره راستین مختار دوسال به جدّ كوشیده و حاصل پژوهش وسیع خود را در هیئت این كتاب عرضه كرده است.
كتاب با مقدمه ای در تبیین انگیزه مؤلف در تدوین این كتاب آغاز می شود و آنگاه با فصل اوّل در گزارش زندگانی شخصی مختار: نام, نسب, و ویژگیهای اخلاقی و اجتماعی ادامه می یابد. مؤلف در فصل دوم, شخصیت مختار را از منظر اهل البیت ـ علیه السلام ـ و عالمان و مورخان و محدثان بزرگ به بررسی نهاده و چهره واقعی او را ترسیم كرده است. در فصل سوّم تهمتهای ناروایی كه در متون تاریخی به مختار نسبت داده شد, به دایره نقد ریخته و با تحقیق و تتبّع وسیع بی پایگی آنها را نمایانده است. فصل چهارم ویژه بررسی روابط محمدبن حنیفه با مختار است كه درضمن آن به چرایی عدم شركت محمدبن حنیفه در كربلا, اتهام اعتقاد مختار به امامت وی, نقش او در قیام مختار و … رسیدگی شده است. فصل پنجم عهده دار بررسی زمینه ها و فلسفه قیام مختار است, و در فصل ششم درضمن عناوینی چون: مختار مدافع اهل بیت ـ علیه السلام ـ مختار در زندان, مختار در كنار مسلم, مختار و ابن زبیر و … به كند وكاو در مقدمات قیام مختار پرداخته است. در فصل هفتم حوادث قبل از قیام گزارش شده است. دراین فصل درضمن چهاربخش با عناوین مختار در كوفه, تغییر كادر سیاسی كوفه, دعوت برای قیام, نقش ابراهیم اشتر در در شكل گیری قیام مطالب مهمی آمده است. در فصل هشتم با عنوان قیام, به چگونگی اعلام نبرد, اهداف اوّلیه قیام, چگونگی درگیری, روند جنگ, شعارها و … رسیدگی شده است. فصل نهم با عنوان پیروزی قیام: به چگونگی تسخیر كوفه, مراسم بیعت, تقسیم بیت المال, تشكیل حكومت, نصب استانداران و فرمانداران پرداخته و در بخش سوّم این فصل, به جبهه معارض مختار اشاره شده است و چگونگی برخورد آنها با مختار بحث شده است. در فصل دهم از شورش در كوفه سخن به میان آمده است و تحرّكات مخالفان مختار و توطئه تشكّل آنان گزارش شده و چگونگی و فرجام این شورش مورد بررسی قرار گرفته است. در فصل یازدهم به تفصیل از انتقام مختار از قاتلان آل البیت و فسادگران بنی امیه سخن به میان آمده, و در فصل یازدهم با عنوان (مرحله دوّم قیام)درگیری نیروهای مختار با حكومت شام و چیرگی آنان بر ابن زیاد و چگونگی شكست وی و قتل ابن زیاد بررسی شده و به تفصیل از آن سخن رفته است. در فصل سیزدهم درگیری مختار با عبداللّه بن زبیر و چگونگی آن گزارش شده و در فصل چهاردهم با گزارش چگونگی جنگ مصعب و مختار, با عنوان (پایان كار) و درضمن آن با عناوین جنگ مصعب و مختار, قتل مشكوك … و شهادت مختار, كتاب پایان یافته است.كتاب ماهیت مختار, قطعاً اوّلین اثری است كه به این گستردگی به مسأله قیام مختار رسیدگی كرده است. مؤلف در این پژوهش منابع بسیاری را در نور دیده و با ارزیابی نقد دقیق متون بسیاری, حقایق سودمندی را عرضه كرده است.كتاب به فهارس فنی نیازمند است. امید است چاپهای بعدی آن پیرا سته تر و با زیباییهای جنبی عرضه شود, ودر نشان دادن چهره اصیل آن قهرمان بزرگ توفیقی بیشتر به دست آید.
مجله آئین پژوهش شماره 10
هیچ نظری وجود ندارد