سیمای دجّال در ادب فارسی

قدیمی‏ ترین دیوان شعر که در آن کلمه دجّال و مفاهیم مرتبط با او در آن دیده می‏شود، دیوان حکیم ناصرخسرو قبادیانی (۳۹۴ ـ ۴۸۱ ق.) است. حکیم ناصرخسرو هفت بار کلمه دجّال را در دیوان اشعار خود آورده و دردو مورد «جهان‏» را به «دجّال‏» شبیه و مانند کرده است:
دجّال چیست؟ عالم و شب چشم کور اوستوین روز چشم روشن او یست، بی‏ریبعالم دجّال تست و تو به دروغشبسته‏ای و مانده‏ای و گشته یگانهاز دیگر شاعرانی که مضامین ‏زیبایی از کلمه دجّال ساخته، افضل‏الدین بدیل بن علی خاقانی، شاعر قرن ششم هجری است. در بین شاعران، خاقانی بیشتر از همه، این کلمه را در شعرخود آورده است. دجّال ۲۲ بار در شعر خاقانی دیده می‏شود. در شعر برخی شاعران دیگر کمابیش این کلمه دیده می‏شود.بعضی ترکیبات و مضامین که شاعران بااستفاده از کلمه دجّال ‏ساخته‏اند، چنین است:۱٫ دجّال بند: آن که دجّال را به بند می‏کشدقـلـزم دجلـه عطـا، مهدی دجّال بندکسری جمشید جام خسرو خورشیدفر
مجید بیلقانی *******۲٫ دجّال جفا: کنایه از دغل‏کار و ستمگرلب بگشا، هیکل عیسی بخوانکـز دم دجّال جـفا مرده‏انـد
مولوی *******۳٫ دجّال چشم: کنایه از یک چشمچرا سوزن چنین دجّال چشم‏استکه انـدر جیـب عیسی یافـت مأوا
خاقانی *******۴٫ دجّال خلقت: کنایه از بد نهادگر او هست دجّال خلقت به رغمشتو را کم ز عیسی مریم ندارم
خاقانی *******۵٫ دجّال رأی: کنایه از بداندیشچه می‏خواهی از این دجّال رأیانچه می‏جویی ازاین مهدی نمایان
عطار نیشابوری *******۶٫ دجّال شکل: کنایه از فریبکارکید این دجّال شکلان آخر اندر چه ‏فتادچون لوای مهدی آخر زمان آمد پدید
مجید بیلقانی *******۷٫ دجّال طبع: کنایه از بدنهاد وستم‏پیشهاز این دجّال طبعان وارهد دورنماند کار و بار عالم این طور
وحشی بافقی *******۸٫ دجّال فعل: کنایه از فریبندهنه روح‏الله بر این دیر است چون شدچنین دجّال فعل این دیر مینا
خاقانی *******۹٫ دجّال کیش: کنایه از دروغگو وبدکردارپی دجّال کیشان برگرفتهبه تو نیرنگ ایشان درگرفتهتو را دجّال شد چون هادی راهبه جز دوزخ کجا یابی وطنگاه
وحشی بافقی *******۱۰٫ دجّال عالم سوز: اشاره به‏فریب دادن دجّال جهانیان را ( فراگیرشدن ظلم و ستم در عالم)ای دریغا مهدیی، کامروز از هر گوشه‏اییک جهان دجّال عالم سوز سر برکرده‏اند
سنایی دجّال در ادبیات عرفانی نیز، گذشته از تعبیرات و معانی دینی وکلامی، کنایه از اهل نیرنگ و حیله‏ است.
منبع:ماهنامه موعود شماره ۱۰۵
 
 

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.