ایثار و محبت در زندگی زناشویی

توافق کامل اخلاقی بین دو نفر محال است. این امر آنقدر روشن و آشکار است که بعضی از فلاسفه گفته اند: «هر شخص منحصر به خود است. یعنی، از نظر ماهیت با دیگری تفاوت دارد». به عبارت علمی گفته می شود: انسان نوع منحصر به فرد است. یعنی هویت و ماهیت هر انسانی با انسان دیگر تفاوتی فاحش دارد. از این رو نباید انتظار داشت که زن و مرد توافق اخلاقی کامل داشته باشند.انسان در طول زندگی با سلیقه ها و خواهش های متفاوتی برخورد می کند. از این رو، کسی که در اندیشه ی تشکیل خانواده است، نخست باید به این مسئله ی مهم توجه و عنایت داشته باشد که دست یابی به توافق کامل در محیط خانوادگی ممکن نیست وانسان نباید چنین پندارد که خواستها و سلیقه هایش کاملاً تحقق می یابد.حال که تفاوت سلیقه و اختلاف روحیات برای همه ی انسانها امری اجتناب ناپذیر است چه تدابیری باید اندیشید که محیط و کانون گرم خانه، سرد و بی روح نشود و کدورت در زندگی راه نیابد؟زن و مرد و بقیه ی اعضای خانواده شیوه ی عفو و گذشت و ایثار و فداکاری را در پیش گیرند و مرد باید به این مهم بیش از دیگران اهمیت قائل شود. قرآن از این شیوه به «صفح» تعبیر می کند، یعنی نادیده گرفتن لغزشها و اشتباهات.اگر مرد در خانه بتواند بر قلبها حکومت کند، یعنی کاری بکند که محبت و نفوذ کلمه اش در دل زن و فرزندان جای بگیرد، در این صورت به نحو احسن به اداره و تدبیر امور منزل موفق خواهد شد.
نقش سازنده ی ایثارعزیزان، این جمله را پیوسته سرمشق زندگی خود قرار دهید که انسان باید همیشه حُسن نیت داشته باشد و همیشه به خوبیهای افراد و جامعه نظر داشته باشد،مشکلاتش حل خواهد شد. ولی، اگر بدبین و منفی نگر باشد زندگی دنیا برای او دشوار می شود و در آخرت نیز ممکن است که به شکل انسان وارد صف محشر نشود.مَثَل افراد منفی باف و بدبین، مثل مگسی است که همواره در پی یافتن آلودگیها و محیط های کثیف است. اینان نقاط مثبت و خوبیهای همسر خود را نمی بینند و زحمات صبح تا شامی که صرف شستنلباس، تهیه ی غذا، بچه داری و نظافت منزل و… نموده را به هیچ می انگارند و کوچکترین چیزی را که به مذاقشان خوش نیاید، بهانه ی اعتراض و فریاد قرار می دهند.انسان در خانه و هر محیط اسلامی دیگر باید حسن نیت داشته باشد مسایل را بر صحت حمل نماید، به امور زندگی خوشبین باشد، بدیها و اشتباهات همسرش را با دیده ی عفو بنگرد و خوبیهای او را همواره در نظر داشته باشد. اصولاً حسن نیت و خوش بینی باید در زندگی انسان حکمفرما باشد. زیرا، آنچه مسلم است هر شخص، از جمله همسر انسان، دارای نقاط مثبت اخلاقی و امتیازهای خاصی است که اگر آنها مورد توجه قرار گیرد، زندگی پیوسته شیرین خواهند ماند. این امر در اجتماع نیز چنین است و چون نقاط قوّت نظام و خدمات انقلاب پرشکوه اسلامی لحاظ شود، هرگز خطاهای جزئی و کاستیهای لازمه ی انقلاب را نمی بیند و آنها را بهانه ی مخالفت نمی کند. دشمنان اسلام خوبیها و نقاط مثبت انقلاب را نادیده می گیرند و نقاط ضعف امور اجرایی را می بینند و آنها را بزرگ جلوه می دهند.
بدگمانی در باره ی برادر مسلمان و خانوادهرسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله وسلم) فرموده اند:«اَحسنوا ظُنونکُم باخوانکُم تغتنموا بها صفاء القلب و نقاء الطّبع» (1)«گمانتان را درباره ی برادران دینی خود نیکو بدارید، تا دلهای شما صفا و طهارت پیدا کند.»هم چنین در مصباح الشریعه وارد شده است: «چون یکی از برادران دینی خود را در حالت ناپسندیده و یا بر عمل مکروهی دیدید، تا هفتاد مرتبه رفتار او را تأویل به خوبی و حمل بر معنای مطلوب کنید و اگر بعد از این تأویل، دلهای شما آرامش پیدا نکرد البته نفسهای خویش را ملامت و سرزنش کنید که نتوانسته اید فعلی را که از یک فرد مسلمان دیده اید و تا هفتاد مرتبه جای تأویل داشت، پرده پوشی کنید و او را معذور دارید. پس شما با این نفس مضطرب سزاوارتر به ملامت هستید» (2)از این رو، انسان همیشه باید به خوبیها و امتیازهای اجتماع، محیط و خانه و دوستان نظر کند. و کار دیگران را حمل بر صحت کند. و اشتباهات را نادیده بگیرد.
حسن نیت نتیجه ی صفای دلالبته، حسن نیت و نظر داشت به خوبی افراد نتیجه ی صفای دل انسان است. انسانی که صفات رذیله را از خود زدوده و با نفس خود جهاد کرده باشد می تواند چنین باشد. در این صورت نشاطش همیشه محفوظ است. این گونه افراد هیچگاه اختلافی در منزل پیدا نمی کنند و توقع بیجا هم از کسی ندارند.
نتیجه ی دنیوی حسن نیتچون انسان معصوم نیست و جایز الخطا است نباید توقع داشت که زن اشتباهی نکند و همواره بر وفق مراد مرد کارها سامان داده شود، بلکه امکان وقوع خطا طبیعی و غیر قابل اجتناب است و مرد باید این نقاط ضعف را با دیده ی اغماض بنگرد، در برابر، کارهای نیک زن و نقاط قوت او تجلیل و سپاسگزاری کند.اگر انسان چنین کند، دنیایش آباد می شود، نزاعها و اختلافات رخت برمی بندد، نشاطش همیشه پایدار می ماند، اهل اجتماع و خانه هم به او احترام می گذارند، هرگز به ضعف اعصاب دچار نمی شود، از محبتی که دیگران به او دارند کاسته نمی شود، و فرزندانش هیچ گاه به امراض روانی چون حسد، عقده و کمبود، مبتلا نمی شوند.
نتیجه ی اخروی حسن نیتو اما مهمتر از آن سعادت اخروی است که قرآن به آن وعده داده است:«ولیعفوا و لیَصفحوا الا تُحبّون أن یَغفرالله لَکم و الله غفورٌ رحیمٌ» (3)«اهل ایمان باید همیشه بلند همت باشند و با خلق خدا عفو و «صفح» پیشه کنند و از بدیهای یکدیگر درگذرند. آیا دوست نمی دارید که خدای هم در حق شما مغفرت و احسان فرماید؟! البته خدا بسیار آمرزنده است.»به فرموده ی امیرالمؤمنین (علیه السلام) «اگر دنیا برای انسان چنین باشد که او را زنجیر کنند و برهنه بر روی خارهای بیابان بکشانند، همین کهبداند در پس این دنیا آسوده و خوشحال خواهد بود، این سختیها را هیچ می انگارد.» حالیا که اسلام عزیز، ما را به عفو و بلکه «صفح» فرا خوانده است، یعنی خطاها و اشتباهات را نادیده بگیریم، مثبت گرا و خوشبین باشیم، بدی را به دل نگیریم و در مقابل، خوبیها و نقاط مثبت را در نظر بگیریم، تا هم دنیای خود را آباد کنیم هم آخرت را. جداً اگر چنین کنیم خداوند تبارک و تعالی روز قیامت بدیهای ما را نیز نادیده می گیرد و چه چیزی با ارزشتر از اینکه در صحرای هولناک و مضطرب کننده ی محشر گناهان انسان نادیده گرفته شود و پرونده ی سیاه اعمالش را پیش نکشند؟! این یک امتیاز اخروی انسان را کفایت می کند تا بدیهای دیگران، مخصوصاً خانواده اش را نادیده بگیرد. عزیزان، این آیه ی شریفه را همیشه بخاطر داشته باشید، هر صبح و شام بدان اندیشه کنید و عمل نمایید و بدانید که سعادت دنیوی و اخروی شما در گرو عمل به آن است. جا دارد که این کلام رحمانی رzا با آب طلا بنویسید و جهیزیه ی دختران خود قرار دهید:«ولیعفوا و لیَصفحوا الا تُحبّون أن یَغفرالله لَکم و الله غفورٌ رحیمٌ» (4)آری! عفو کنید از بدیهای یکدیگر تا خداوند گناهان شما را در روز قیامت عفو نماید. منفی باف و بدبین نباشید، بدیها و اشتباهات یکدیگر، مخصوصاً همسر خویش، را نبینید تا پروردگار عالم بدیها و گناهان شما را در روز قیامت نادیده بگیرد.
زن و مرد لباس یکدیگرندقرآن در توصیف و بیان رابطه ی زن و مرد به تعبیری بسیار زیبا و دقیق پرداخته و در آیه ۱۸۷ از سوره ی مبارکه ی بقره چنین فرموده است:«هُنّ لباسٌ لَکم و أنتم لباسٌ لَّهُنّ» (5)«آنها (زنان) لباس ستر و عفاف شما هستند و شما هم لباس عفت آنها هستید.»یعنی، اگر اختلافی بین شما پیش آید، در میان خود آن را برطرف کنید. آن را به پیش دیگری نبرید حتی پدر و مادر خود.پس، زن حق ندارد که اختلافات فی مابین را برای پدر و مادر یا نزدیکانش باز گوید و مرد را نیز، چنین حقی نیست.
روش حل اختلافاختلافات و نزاع را حتی الامکان در چارچوب خانه نگاهدارید و اگر چاره ای جز بازگو کردن اختلافات نماند به روشی که قرآن به ما نموده است عمل کنیم، آنجا که فرمود:«و إن خفتُم شِقاق بَینهُما فَابعثُوا حَکماً مِن اهله و حکماً من اهلها إن یُریدَ إصلاحاً یُوفّق اللهُ بینهما إنّ الله کان علیماً خبیراً» (6)«چنانکه می ترسید که نزاع و اختلاف سخت بین زن و شوهر پدید آید، از طرف خویشان مرد و نزدیکان زن داوری انتخاب کنید. اگر مقصود اصلاح بین زن و شوهر باشد، خداوند آنها را در آن کار موفق می کند، بدرستی که خدا بر همه چیز دانا و آگاه است.»حکمیّت و داوری هنگامی است که خانواده در آستانه ی از هم پاشیدن و طلاق قرار بگیرند و دیگر هیچ چاره ای وجود نداشته باشد.در آن هنگام است که باید از طرفین کسی یا کسانی بنشینند و کدخدا منشانه قضیه را خاتمه دهند و صلح و صفا را برقرار نمایند.پس، مطرح کردن اختلاف و نزاع در بیرون از خانواده در آخرین مراحلی است که منهدم شدن یک نظام خانوادگی و مسئله ی طلاق مطرح شده باشد، نه این که با کوچکترین اختلاف سلیقه و یا نزاع مسئله ی داوری مطرح شود.
نتیجهآنچه که از آیه ی مبارکه استفاده می شود این است که تا سر حدّ امکان اختلافات خانوادگی در بیرون از منزل مطرح نشود. به گاهِ ضرورت باید مراحل مختلف «موعظه»، «قهر» و… طی شود و اگر نتیجه بخش نبود و ترس طلاق می رود، اختلاف را به داوری نزدیکان ببرند.در ضمن، بنابراین تعبیر اگر لباس انسان آلوده باشد، این آلودگی باعث شرمندگی برای انسان است نه برای لباس، هم چنین، نقاط ضعف مرد یا زن را پیش دیگران مطرح کردن، مثل آن است که انسان لباسش را آلوده و چرکین کند و آنگاه به دیگران نشان دهد.این بی آبرویی و شرمندگی برای خود او دارد.بنابراین، زن و مرد نخست باید در منزل اختلاف پیدا نکنند، ولی اگر اختلافی هم پیش آمد در خانه حل کنند و به بیرون از منزل نبرند.دوم این که در محیط خانه باید عفو «صفح» حاکم باشد و زن و شوهر خود را طوری تربیت کنند که اساساً بدیها و نقاط ضعف یکدیگر را مشاهده نکنند. خویشتن دار بوده و نسبت به یکدیگر خوشبین باشند.
سخن یکی از بزرگانیکی از بزرگان می گفت در ماههای اول ازدواج چون غریزه ی جنسی قوی است ضعف های اخلاقی و حتی بدیهای ظاهری از هر دو طرف نادیده گرفته می شود. خاصه اگر زن و شوهر به هم دیگر علاقه داشته باشند. زیرا: «حُبُّک للشّیء یُعمی و یُصمُّ» (7)دوستی و محبت تو به چیزی، باعث کوری و کری می شود.اما، با گذشت یک سال، زن و مرد خودمانی تر می شوند، و از آن پس بدی و نقاط ضعف، یکی پس از دیگری نمایان می شود و بدنبال آن محیط خانه رو به سردی می گذارد، و گاهی هم منجر به طلاق و جدایی می شود یا زندگی به سوختن وساختن بدل می گردد و طبیعتا ًفرزندانی که در این خانه رشد می یابند عقده ای بار می آیند.
محبت فطری مرد و زنالبته، طبق فطرت الهی، خداوند مودّت و محبت را از ابتدا بین زن و شوهر قرار داده است. اما، معمولاً انسانها با اشتباهاتشان به این محبتضربه می زنند.«و من آیاته أن خلق لکم من انفسکم ازواجاً لتسکنوا الیها و جعل بینکم مودّه و رحمهً إنّ فی ذلک لقومٍ یتفکّرون» (8)«و از آیات لطف خداوند آن است که برای شما از جنس خودتان جفتی آفرید که در کنار او آرامش بیابید و با هم انس بگیرید و میان شما رأفت و مهربانی برقرار فرمود، در این امر نیز (که در حقیقت پایه ی زندگی و آسایش و راحتی و خوشی بر آن است) برای مردم با فکر ادله و حکمت الهی روشن و آشکار است.»اگر منفی بافیها، بدبینی ها، زخم زبانها در زندگی راه پیدا کند، محبت خداداد رخت برمی بندد. زیرا یک زخم زبان کوچک، به رخ کشیدن اشتباهات و… عاملی بزرگ برای از میان بردن محبت تکوینی است. از این رو در اسلام به مردان سفارش شده است که به زنان خود اظهار دوستی و محبت کنند چنانکه رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله وسلم) فرموده اند:«قولُ الرّجل للمرأته أنی أحبُّک لا یذهبُ من قلبها ابداً» (9)«سخن مرد به همسرش که «تو را دوست دارم» هیچ گاه از قلب او زدوده نخواهد شد.»روش و برخورد پیشوایان دین (علیهم السلام) را سرمشق خود قرار دهید و شیوه ی عفو و صفح را پیش گیرید. این امر در گرمی و استحکام نظام خانواده و تربیت اولاد اثرات مطلوب و بسزایی دارد.
نمونه ای از رفتار بزرگانمرحوم کاشف الغطاء (رضوان الله تعالی علیه) که از علمای بزرگ و مراجع عالم اسلام است، روزی در محراب عبادت نشسته بودند، گدایی به ایشان نزدیک شد و از او درخواست مقداری پول کرد. ایشان به دلایلی به وی پولی ندادند اما سائل آب دهان به صورت مرحوم کاشف الغطاء انداخت! پس از این عمل کاشف الغطاء به پا خاستند و شخصاً میان صفهای نماز گشتند و برای او پول جمع آوری کردند. این نمونه ی برخورد پیروان ائمه معصومین (علیهم السلام)بود.رفتار آن فرزانگان بس جای شگفتی است.چنانکه امام سجاد (علیه السلام)در بردباری و عفو و گذشت به گونه ای بودند که در برابر خطا و اشتباهات همواره به عفو و اغماض می پرداختند، بلکه در برابر هر بدی و رفتار سویی، احسان و نیکی می کردند.
تذکرای عزیزان، عفو را در وجود خود ملکه ی راسخ کنید، از بدیها درگذرید و اشتباهات را به دیده ی اغماض بنگرید و در زندگی مثبت گرا باشید. هم چون مگسی نباشید که همیشه نقاط ضعف را می جوید. بلکه سعی کنید که همواره نقاط روشن و مثبت و خوب دیگران (مخصوصاً در محیط خانه) را ببینید و نقاط ضعف و منفی را نادیده بگیرید، که در این صورت اختلافی بین شما بروز نمی کند و اگراختلافی رخ دهد، به سرعت برطرف می شود. مهمتر این که در روز قیامت پروردگار عالم نامه ی سیاه چنین اشخاصی را نمی گشاید و قلم عفو بر گناهان آنها می کشد.منبع:کتاب خانواده در اسلام
پی نوشت :

۵۲-مصباح الشریعه: صفحه ی ۳۸۰.۵۳-همان: صفحه ی ۳۸۱.۵۴-سوره ی نور، آیه ی ۲۲.۵۵-سوره ی نور، آیه ی ۲۲.۵۶-سوره ی بقره، آیه ی ۱۸۷.۵۷-سوره ی نساء، آیه ی ۳۵.۵۸-من لا یحضر الفقیه جلد ۴، ص ۳۸۰.(و من عشق شیئاً اغشی بصره. (نهج البلاغه فیض، صفحه ۳۳۰)}. هر که به چیزی عشق ورزد، چشمش کور می شود.۵۹-سوره ی روم، آیه ی ۲۱.

 

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.