اهداف مأمون از احضار امام جواد به بغداد 

اهداف مأمون از احضار امام جواد به بغداد

هدف مأمون از احضار امام جواد× به بغداد، علاوه بر تحت نظر قرار دادن آن حضرت و کنترل اعمال و رفتار امام جواد× و قطع روابط ایشان با شیعیان و دوستان اهل بیت^ و سایر اهدافی که در جریان احضار امام رضا× به «مرو» اتفاق افتاد این بود که:

الف) با جذب حضرت به دستگاه پر زرق و برق خلافت و فراهم کردن تمامی وسائل زندگی و آسایش برای ایشان، به ویژه با توجه به شرایط سنی امام جواد×، امام را از فکر مبارزه و موضع‌گیری علیه خلافت باز دارد و در افکار عمومی، مواضع فکری تشیع و امامت شیعه را زیر سؤال برد.

ب) با جذب حضرت به دستگاه خود و تظاهر به دوستی و تکریم و تعظیم امام جواد× حسن نیت خود را نسبت به خاندان پیامبر| نشان دهد و برائت ذمه خویش را از خون امام رضا× برای توده‌های مردم به اثبات رساند.

ج) با این اقدام، بر درستی سیاست و روش خود در دوران حضرت رضا× تأکید ورزد و به همگان بفهماند که اگر سیاست و موضع‌گیریهای او نادرست بود و دستگاه خلافت وی، اسلامی نبود، دو نفر از امامان شیعه به چنین دستگاهی نزدیک نمی‌شدند.([۱])

متهم کردن امام جواد×

خلیفه عباسی با آن همه شکست در حیله‌هایش علیه امام جواد×، باز به فکر توطئه‌ای دیگر برای شکستن شخصیت آن حضرت بود. این بار تصمیم گرفت امام جواد× را نزد شیعیان بی پروا از ارتکاب محرمات معرفی کند. از این رو به «ابن ابی دُوُاد» گفت:

شیعیان چه خواهند کرد اگر ما ابوجعفر را در حالت مستی و در حالی که خود را به عطر «خلوق» آلوده کرده به سوی آنان بیرون بریم؟

ابن ابی دواد این مطلب را با برخی دوستانش در میان گذاشت و از نتیجه آن پرسید؟ به او گفته شد این کار اثری بر شیعیان ندارد؛ زیرا آنان معتقدند که خداوند در هر زمان و در هر حالی حجتی در روی زمین دارد که به وسیله او بر بندگانش اتمام حجت می‌کند و هر گاه در زمان چنین حجتی کسی از نظر بزرگواری و نسب خانوادگی در ردیف او باشد، گویاترین دلیلِ حجتِ خدا بودن او آن است که وی در میان همه بستگانش مورد تعرض حکومت قرار گیرد.

ابن ابی دواد این نظر را به خلیفه منتقل کرد و او گفت: درباره اینان امروز هیچ چاره و حیله‌ای وجود ندارد، ابو جعفر را بیازارید!([۲])

جیره خواران حکومت نیز دست کمی از ارباب خود نداشتند؛ آنان یا به تحریک مأمون و یا به قصد خوش خدمتی به دستگاه، امام× را ناجوان‌مردانه مورد تهمت‌های ناروا قرار می‌دادند. «عمر بن فرج» یکی از آنان بود که وقتی امام جواد× درباره موضوعی با او صحبت می‌کرد، به امام جواد× گفت: گمان می‌کنم مست باشی! امام ناراحت شد و او را نفرین کرد.([۳])

برخورد و انزجار امام جواد× از مأمون

امام جواد× نه تنها درگفتار، بلکه در رفتار نیز بر موضع خود علیه مأمون تأکید می‌ورزیدند و به مناسبت‌های مختلف: مخالفت و انزجار خود را از مأمون، دستگاه خلافت و وابستگان به آن، اعلام می‌کردند.

اولین برخورد امام جواد× با مأمون عباسی روزی بود که پس از احضار امام به بغداد، مأمون برای شکار بیرون می‌رفت؛ مرکب خلیفه در مسیر خود از کنار کودکانی گذشت که مشغول بازی بودند، امام جواد× نیز در کنار آنان ایستاده بودند. تمام کودکان با مشاهده مرکب مأمون از سر راه و گریختند جز امام×، مأمون به آن حضرت نزدیک شد و گفت: ای پسر! چرا همانند کودکان دیگر فرار نکردی؟ امام× فرمود: نه راه تنگ بود که بخواهم با رفتنم آن را برای تو بگشایم و نه گناه و جرمی داشتم تا از ترس آن فرار کنم. مأمون از گفته و سیمای امام× شگفت زده شد. پرسید نامت چیست؟ فرمود: محمد. فرزند کیستی؟ فرزند علی الرضا×. مأمون امام رضا× را به نیکی یاد کرد و به راه خود ادامه داد.([۴])

زنده داشتن یاد پدر

یکی از جلوه‌های مبارزه امام جواد × با دستگاه خلافت، یادآوری جنایت مأمون با زنده نگه داشتن یاد امام هشتم× بود. آن حضرت، شیعیان را به سوگواری و مرثیه سرایی برای امام رضا× و زیارت قبر آن حضرت تشویق می‌کردند.

«ابوطالب قمی» یکی از یاران امام جواد× می‌گوید: نامه‌ای به ابوجعفر «ابن الرضا×» نوشتم و از او اجازه خواستم تا برای پدرش ابوالحسن× مرثیه بسرایم. آن حضرت در پاسخ نوشت: «هم برای من و هم برای پدرم مرثیه بسرای»!([۵])

امام جواد× سفارش به مرثیه سرایی برای پدر بزرگوارشان می‌کرد، و توصیه می‌کرد که برای من نیز مرثیه بسرایید. برخی ساده اندیشان این طور تصور می‌کردند که چون امام× دامادی خلیفه را پذیرفته است خطری از جانب دستگاه او را تهدید نمی‌کند، ولی امام جواد× به آنها فهماند که هرگز امامان معصوم با حاکمان جور سازش نخواهند داشت و او نیز سرنوشتی چون پدرش خواهد داشت

[۱]. تاریخ زندگانی امام جواد، ص۱۴۶.

[۲]. بحارالانوار، ج ۵۰، ص۹۵ـ۹۴.

[۳]. همان، ص۶۳ـ۶۲.

[۴]. کشف الغمه، ج۴، ص۱۳۴؛ مسند الامام الجواد×، ص۵۶.

[۵]. رجال کشی، جزء ۶، ص۵۶۷.

ارسال یک دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.