الأمر الإلهی فی خلق فاطمه (علیها السلام)
فقد روی أنّ النبیّ (صلى الله علیه وآله) بینما کان جالساً بالأبطح إذ هبط علیه جبرئیل(علیه السلام) فناداه : « یا محمد! العلیّ الأعلى یقرئک السلام ، وهو یأمرک أن تعتزل خدیجه أربعین صباحاً » فبعث إلى خدیجه بعمار بن یاسر وأخبرها بالأمر الإلهی، وأقام النبی (صلى الله علیه وآله) أربعین یوماً یصوم نهاراً ویقوم لیلاً، فلمّا کان تمام الأربعین هبط جبرئیل (علیه السلام) فقال : « یا محمّد! العلیّ الأعلى یقرئک السلام ، وهو یأمرک أن تتأهّب لتحیته وتحفته » . فبینما النبی (صلى الله علیه وآله) کذلک إذ هبط میکائیل ومعه طبق مغطى بمندیل سندس ، فوضعه بین یدی النبی (صلى الله علیه وآله) وأقبل جبرئیل (علیه السلام) وقال: « یا محمّد! یأمرک ربّک أن تجعل اللیله إفطارک على هذا الطعام ». فأکل النبی (صلى الله علیه وآله) شبعاً وشرب من الماء ریّاً ، ثم قام لیصلی فأقبل علیه جبرئیل وقال : « الصلاه محرمه(۱) علیک فی وقتک حتى تأتی منزل خدیجه، فإنّ الله ـ عزّوجلّ ـ آلى على نفسه أن یخلق من صلبک فی هذه اللیله ذریه طیبه » . فوثب رسول الله (صلى الله علیه وآله) إلى منزل خدیجه رضی الله عنها .
قالت خدیجه رضی الله عنها : وکنت قد ألفت الوحده ، فکان إذا جنّنی اللیل غطیت رأسی ، وأسجفت ستری وغلقت بابی ، وصلّیت وردی ، وأطفأت مصباحی ، وآویت إلى فراشی ، فلمّا کان تلک اللیله لم أکن بالنائمه ولا بالمنتبهه ، إذ جاء النبیّ فقرع الباب فنادیت : « من هذا الذی یقرع حلقه لا یقرعها إلاّ محمّد(صلى الله علیه وآله) ؟ .. قالت خدیجه : فنادى رسول الله (صلى الله علیه وآله) بعذوبه کلامه وحلاوه منطقه : « افتحی یا خدیجه ، فإنّی محمّد » وفتحت الباب ودخل النبیّ المنزل ، فلا والذی سمک السماء وأنبع الماء ما تباعد عنّی النبیّ (صلى الله علیه وآله) حتى أحسست بثقل فاطمه فی بطنی(۲) .
۴ ـ اُنس خدیجه بفاطمه (علیهما السلام) :
لمّا تزوّجت خدیجه بنت خویلد رسول الله (صلى الله علیه وآله) هجرها نُسوه مکه وکنّ لا یکلّمنها ولا یدخلن علیها، فلمّا حملت بالزهراء فاطمه (علیها السلام) کانت إذا خرج رسول الله (صلى الله علیه وآله) من منزلها تکلّمها فاطمه الزهراء فی بطنها من ظلمه الأحشاء ، وتحدّثها وتؤانسها ، فدخل یوماً رسول الله (صلى الله علیه وآله) وسمع خدیجه تحدّث فاطمه فقال لها : «یا خدیجه! من تکلّمین ؟ قالت : یا رسول الله إنّ الجنین الذی أنا حامل به إذا أنا خلوت به فی منزلی کلّمنی وحدّثنی من ظلمه الأحشاء، فتبسّم رسول الله (صلى الله علیه وآله) ثم قال : «یا خدیجه! هذا أخی جبرئیل(علیه السلام) یخبرنی أنّها ابنتی، وأنّها النسمه الطاهره المطهّره، وأنّ الله تعالى أمرنی أن اُسمّیها « فاطمه» وسیجعل الله تعالى من ذرّیتها أئمه یهتدی بهم المؤمنون»(3) .
وروی أنّه لمّا سأل الکفار رسول الله (صلى الله علیه وآله) أنّه یریهم انشقاق القمر ـ وقد بان لخدیجه حملها بفاطمه وظهر ـ قالت خدیجه : واخیبه من کذَّب محمّداً وهو خیر رسول ونبیّ فنادت فاطمه من بطنها : یا اُمّاه! لا تحزنی ولا ترهبی فإنّ الله مع أبی(۴) .
إنّ خدیجه التی وقفت مع رسول الله فی أیام محنته الاُولى وتعرّضت لهجران النساء عوّضها الله على صبرها وبذلها الغالی والنفیس من أجل نشر الدعوه الإسلامیه عوّضها بالبشرى بحملها بهذه البنت التی سیکون لها ولذریتها شأن عظیم .
فاطمه الولیده :
انقضت أیام الحمل واقترب موعد الولاده ولم تزل خدیجه تأنس بجنینها وتعیش الأمل على الفرحه بالولاده، فلمّا حضرتها الولاده أرسلت إلى نساء قریش ونساء بنی هاشم أن یجئن ویلین منها ما تلی النساء من النساء فی مثل هذا الظرف ، فأرسلن الیها : عصیتنا ولم تقبلی قولنا ، وتزوّجت محمّداً یتیم أبی طالب ، فقیراً لا مال له ، فلسنا نجیء ولا نلی من أمرکِ شیئاً ، فاغتمت خدیجه لذلک، فبینما هی کذلک إذ دخل علیها أربع نسوه طوال کأنّهن من نساء بنی هاشم ، ففزعت منهنّ ، فقالت إحداهن : لا تحزنی یا خدیجه ، فإنّا رسل ربّکِ إلیکِ ، ونحن أخواتک ، أنا ساره وهذه آسیه بنت مزاحم وهی رفیقتک فی الجنه ، وهذه مریم بنت عمران وهذه کلثم اُخت موسى بن عمران ، بعثنا الله تعالى الیکِ لنلی من أمرکِ ما تلی النساء من النساء فجلست واحده عن یمینها والاُخرى عن یسارها والثالثه من بین یدیها والرابعه من خلفها ، فوضعت فاطمه (علیها السلام) طاهره مطهره ، فلمّا سقطت إلى الارض أشرق منها نور حتى دخل بیوتات مکه، فتناولتها المرأه التی بین یدیها فغسلتها بماء الکوثر وأخرجت خرقتین بیضاوین فلفّتها بواحده وقنعتها بالثانیه ، ثم استنطقتها فنطقت فاطمه (علیها السلام) بالشهادتین ثم سلّمت علیهنّ وسمّت کلّ واحده منهن باسمها ، وأقبلن یضحکن إلیها ، وقالت النسوه : خذیها یا خدیجه طاهره مطهّره زکیه میمونه ، بورک فیها وفی نسلها، فتناولتها فرحه مستبشره، وألقمتها ثدیها فدرّ علیها(۵) .
وکانت خدیجه إذا ولدت ولداً دفعته لمن یرضعه، فلمّا ولدت فاطمه(علیها السلام) لم یرضعها أحدٌ غیر خدیجه(۶) .
تأریخ الولاده :
اختلف المؤرّخون فی تأریخ ولادتها (علیها السلام) إلاّ أنّ المشهور بین مؤرّخی الإمامیه أنّه فی یوم الجمعه فی العشرین من شهر جمادی الآخره فی السنه الخامسه من البعثه ، بینما قال غیرهم : إنّها ولدت قبل البعثه بخمس سنین(۷) .
روى أبو بصیر عن أبی عبدالله جعفر بن محمّد (علیهما السلام) قال : « ولدت فاطمه فی جمادی الآخره یوم العشرین سنه خمس وأربعین من مولد النبیّ (صلى الله علیه وآله) ، فأقامت بمکه ثمان سنین وبالمدینه عشر سنین ، وبعد وفاه أبیها خمسه وسبعین یوماً ، وقُبضت فی جمادی الآخره یوم الثلاثاء لثلاث خلون منه سنه إحدى عشره من الهجره »(8) .
ومن أسمائها : الصدّیقه هی الکثیره التصدیق، وقد کانت سلام الله علیها مصدِّقه لأبیها صادقه فی أقوالها صدوقه فی أفعالها ووفائها ، فهی الصدّیقه الکبرى، وعلى معرفتها دارت القرون کما ورد عن حفیدها الصادق (علیه السلام)(۹) .
والمبارکه باعتبار الخیر الکثیر الذی یأتی من قِبَلِها، وقد وصفها القرآن الکریم بالکوثر باعتبار أنّ النبیّ (صلى الله علیه وآله) قد انقطع نسله إلاّ منها، فهی اُمّ الأئمه الأطهار واُمّ الذریّه الطاهره لرسول الله (صلى الله علیه وآله) ، وکثره الذرّیه ـ التی دافعت عن رساله محمّد (صلى الله علیه وآله) وتحمّلت أعباء الوقوف أمام الظالمین والمنحرفین عنها ـ هی الخیر الکثیر أو أهمّ مصادیقه التی أعطاها الله لرسوله کما نصّ علیه فی سوره الکوثر .
وعن ابن عباس أنّ الرسول (صلى الله علیه وآله) قال : «ابنتی فاطمه حوراء آدمیه ، لم تحض ولم تطمث ، وإنّما سمّاها فاطمه لأنّ الله فطمها ومحبیها عن النار»(10) .
وعنه (صلى الله علیه وآله) : «أن فاطمه حوراء إنسیّه، کلّما اشتقت إلى الجنّه قبّلتُها»(11) .
وقالت اُمّ أنس بن مالک : کانت فاطمه کالقمر لیله البدر أو الشمس کفر غماماً إذا خرج من السحاب، بیضاء مشربه حمره، لها شعر أسود، من أشدّ الناس برسول الله (صلى الله علیه وآله) شبهاً(۱۲) .
ولقّبت بالطاهره لطهارتها من کلّ دنس وکلّ رفث، وأنّها ما رأت قطّ یوماً حمرهً ولا نفاساً(۱۳) کما جاء عن الإمام الباقر (علیه السلام) ، وقد شهد القرآن الکریم بطهارتها من الدنس فی آیه التطهیر .
وکانت سلام الله علیها راضیه بما قدّر لها من مراره الدنیا ومشاقّها ومصائبها وثوابها، مرضیه عند ربها کما أخبر بذلک القرآن الکریم عنها فی سوره الدهر، إذ ارتضى ربّها سعیها وآمنها من الفزع الأکبر ، وهی ممّن ( رضی الله عنهم ورضوا عنه )(۱۴) وخشی ربّه دون شک کما نلاحظ ذلک فی سیرتها .
والمحدَّثه هی التی تحدّثها الملائکه ، کما حدّثت الملائکه مریم ابنه عمران واُمّ موسى وساره امرأه ابراهیم إذ بشّرتها باسحاق ومن وراء اسحاق یعقوب .
وکنّاها رسول الله (صلى الله علیه وآله) باُمّ أبیها تعظیماً لشأنها، إذ لم یکن أحد یوازیها فی محبّته لها ورفعه مکانتها لدیه ، وکان یعاملها معامله الولد لاُمّه کما کانت تعامله معامله الاُم لولدها، إذ کانت تحتضنه وتضمد جروحه وتخفّف من آلامه .
کما کُنیت باُمّ الأ ئمه، إذ أخبر الرسول (صلى الله علیه وآله) أنّ الأئمه من ولدها وأنّ المهدیّ من نسلها(۱۵) .
ــــــــــــــــــــــ
(۱) قد یکون المراد هو الصلاه النافله .
(۲) بحار الأنوار : ۱۶ / ۷۹ ـ ۸۰ ، وروى هذا المضمون . الذهبی فی میزان الاعتدال : ۳ / ۵۴۰ ، والخطیب البغدادی فی تأریخه : ۵ / ۸۷ ، ومحب الدین الطبری فی ذخائر العقبى : ۵۴ ـ ۵۵ .
(۳) عن الثاقب فی المناقب ( للطوسی ) : ۱۸۷ . راجع مسند فاطمه (علیها السلام) للتّویسرکانی : ۷۵٫
(۴) عن الروض الفائق : ۳۱۴ ، والجنّه العاصمه : ۱۹۰ ، راجع مسند فاطمه (علیها السلام): ۷۷ .
(۵) دلائل الإمامه : ۸ و ۹ ، نزهه المجالس : ۲ / ۲۲۷ ، بحار الأنوار : ۱۶ / ۸۰ ـ ۸۱ ، أمالی الصدوق :۴۷۵٫
(۶) عوالم العلوم : ۱۱ / ۴۶ عن البدایه والنهایه : ۵ / ۳۰۷ ( طبع مصر ) .
(۷) تذکره الخواص ( لعبد الرحمن بن الجوزی ) : ۳۰۶ ، محمد بن یوسف الحنفی فی نظم درر السمطین : 175 ، الطبری فی ذخائر العقبى : ۶۲ ، مقاتل الطالبیین ( لأبی الفرج الإصفهانی ) : ۳۰ ، ومن مصادر الإمامیه : ابن شهر آشوب : ۳ / ۳۵۷ ، الکلینی فی أصول الکافی : ۱ / ۴۵۸ ، بحار الأنوار :۴۳ / : 6 ـ ۹٫
(۸) دلائل الإمامه : ۱۰ .
(۹) بحار الأنوار : ۴۳ / ۱۰۵ ، وراجع المناقب : ۳ / ۲۳۳ .
(۱۰) تاریخ بغداد : ۱۲ / ۳۳۱ الحدیث ۶۷۷۲ وکنز العمال : ۱۲ / ۱۰۹ .
(۱۱) تاریخ الخطیب البغدادی : ۵ / ۸۷ والغدیر : ۳ / ۱۸ .
(۱۲) مستدرک الحاکم : ۳ / ۱۶۱ .
(۱۳) بحار الأنوار : ۴۳ / ۱۹ .
(۱۴) سوره المائده (۵) : ۱۱۹ .
(۱۵) ینابیع المودّه : ۲ / ۸۳ ، ومنتخب الأثر : ۱۹۲ ، وکنز العمال : ۱۲ / ۱۰۵٫