أعلمیه عمر من علیّ (علیه السلام)!!!
کتب (ابن حزم الأندلسی) فی کتابه مایلی :
عَلِمَ کلُّ ذی حسّ علماً ضروریّاً أنّ الّذی کان عند عمر من العلم أضعاف ما کان عند علیّ من العلم!
نقول فی الجواب على ذلک :
فإنّ ممّا لا یدور فی أیّ خلد الشکّ فی أنّ أمیر المؤمنین علیّاً(علیه السلام) کان یربو بعلمه على جمیع الصحابه ، وکانوا یرجعون إلیه فی القضایا والمشکلات ، ولا یرجع إلى أحد منهم فی شیء ، وإنّ أوّل من اعترف له بالأعلمیّه نبیّ الإسلام(صلى الله علیه وآله)بقوله لفاطمه :
«أما ترضین أنّی زوّجتُکِ أوّل المسلمین إسلاماً ، وأعلمهم علماً»(1) .
وقوله(صلى الله علیه وآله) لها : «زوّجتک خیر اُمّتی ، أعلمهم علماً ، وأفضلهم حلماً ، وأوّلهم سِلماً»(2) .
وقوله(صلى الله علیه وآله) : «أعلم اُمّتی من بعدی علیُّ بن أبی طالب»(3) .
وقوله(صلى الله علیه وآله) : «علیٌّ خازن علمی»(4) .
وقوله(صلى الله علیه وآله) : «علیٌّ عیبه علمی»(5) .
وقوله(صلى الله علیه وآله) : «أقضى اُمّتی علیّ»(6) .
وقوله(صلى الله علیه وآله) : «قُسّمتِ الحکمهُ عشره أجزاء ، فاُعطی علیٌّ تسعه أجزاء ، والناس جزءاً واحداً»(7) .
وکیف کان(صلى الله علیه وآله) یقول لمّا یقضی علیٌّ فی حیاته : «الحمد للهِ الّذی جعل الحکمه فینا أهل البیت»(8)؟!
وبعده(صلى الله علیه وآله) عائشه ، فإنّها قالت : علیٌّ أعلم الناس بالسنّه(۹) .
وعمر بقوله : علیٌّ أقضانا(۱۰) .
ولعمر کلماتٌ مشهورهٌ تعرب عن غایه احتیاجه فی العلم إلى أمیر المؤمنین ، منها قوله غیر مرّه : لولا علیٌّ لهلک عمر(۱۱) .
وقوله : أللّهمَّ لا تبقنی لمعضله لیس لها ابن أبی طالب(۱۲) .
وقوله : لا أبقانی الله بأرض لستَ فیها أبا الحسن(۱۳) .
وقوله : لا أبقانی الله بعدک یا علیُّ(۱۴) .
وقوله : أعوذ بالله من معضله ولا أبو حسن لها(۱۵) .
وقوله : أللّهمّ لا تنزل بی شدیده إلاّ وأبو الحسن إلى جنبی(۱۶) .
وقال معاویه : کان عمر إذا أشکل علیه شیءٌ أخذه منه(۱۷) .
ولمّا بلغ معاویه قتل الإمام قال : لقد ذهب الفقه والعلم بموت ابن أبی طالب ! أخرجه أبو الحجّاج البلوی فی کتابه ألف باء(۱۸) .
ثمّ الإمام السبط الحسن الزکیّ ; فإنّه قال فی خطبه له : «لقد فارقکم رجلٌ بالأمس لم یسبقه الأوّلون ، ولا یدرکه الآخرون بعلم»(19) .
وقال ابن عبّاس حبر الاُمّه : ما علمی وعلم أصحاب محمّد(صلى الله علیه وآله) فی علم علیّ(رضی الله عنه) إلاّ کقطره فی سبعه أبحر(۲۰) .
وقد امتدح جمعٌ من الصحابه أمیر المؤمنین(علیه السلام) فی شعرهم بالأعلمیّه ; کحسّان ابن ثابت ، وفضل بن عبّاس . وتبعهم فی ذلک اُمّه کبیره من شعراء القرون الاُولى . والاُمّه بعد اُولئک کلّهم مجمعهٌ على تفضیل أمیر المؤمنین(علیه السلام) على غیره بالعلم ; إذ هو الّذی ورث علم النبیّ(صلى الله علیه وآله)وقد ثبت عنه بعدّه طرق قوله(صلى الله علیه وآله) : إنّه وصیّه ووارثه . وفیه(۲۱) : قال علیٌّ : «وما أرث منک یا نبیّ الله؟ قال : ما ورّث الأنبیاء من قبلی . قال : وما ورّث الأنبیاء من قبلک؟ قال : کتاب الله وسنّه نبیّهم» .(22)
مصادر
۱٫ مستدرک الحاکم ۳/۱۴۰ ، ح ۴۶۴۵ ; کنز العمّال ۶ : ۱۳ ۱۱/۶۰۵ ، ح ۳۲۹۲۵ .
۲٫ أخرجه الخطیب فی المتّفق ، السیوطی فی جمع الجوامع کما فی ترتیبه ۶ : ۳۹۸ کنز العمّال ۱۱/۶۰۵ ، ح ۳۲۹۲۶ .
۳٫ أخرجه الدیلمی عن سلمان ، وذکره الخوارزمی فی المناقب : ۴۹ ص ۸۲ ، ح ۶۷ ; ومقتل الحسین ۱ : ۴۳ ; المتّقی فی کنز العمّال ۶ : ۱۵۳ ۱۱/۶۱۴ ، ح ۳۲۹۷۷ .
۴٫ شرح النهج لابن أبی الحدید ۲ : ۴۸۸ ۹/۱۶۵ ، خطبه ۱۵۴ .
۵٫ شرح النهج لابن أبی الحدید ۲ : ۴۸۸ ; الجامع الصغیر للسیوطی ۲/۱۷۷ ، ح ۵۵۹۳ ; وجمع الجوامع له کما فی ترتیبه ۶ : ۱۵۳ کنز العمّال ۱۱/۶۰۳ ، ح ۳۲۹۱۱ وفیه : عتبه بدل عیبه .
۶٫ مصابیح البغوی ۲ : ۲۷۷ ۴/۱۸۰ ، ح ۴۷۸۷ ; الریاض النضره ۲ : ۱۹۸ ۳/۱۴۷ ; مناقب الخوارزمی : ۵۰ ص ۸۱ ، ح ۶۶ ; فتح الباری ۸ : ۱۳۶ ۸/۱۶۷ ; بغیه الوعاه : ۴۴۷ ۲/۴۰۶ ، رقم ۲۱ .
۷٫ حلیه الأولیاء ۱ : ۶۵ رقم ۴ ; أسنی المطالب للحافظ الجزری : ۱۴ ص ۷۱ .
۸٫ أخرجه أحمد فی المناقب ص ۱۶۸ ، ح ۲۳۵ ; محبّ الدین الطبری فی الریاض ۲ : ۱۹۴ ۳/۱۴۹ .
۹٫ الریاض النضره ۲ : ۱۹۳ ۳/۱۴۱ ; مناقب الخوارزمی : ۵۴ ص ۹۱ ، ح ۸۴ ; الصواعق : ۷۶ ص ۱۲۷ ; تاریخ الخلفاء : ۱۱۵ ص ۱۶۰ .
۱۰٫ حلیه الأولیاء ۱ : ۶۵ رقم ۴ ; تاریخ ابن کثیر ۷ : ۳۵۹ ۷/۳۹۷ ، حوادث سنه ۴۰ ه وقال : «ثبت عن عمر» ; تاریخ الخلفاء للسیوطی : ۱۱۵ ص ۱۶۰ .
۳/۱۴۲ .
۱۲٫ تذکره السبط : ۸۷ ص ۱۴۸ ; مناقب الخوارزمی ۵۸ ص ۹۷ ، ح ۹۸ ; مقتل الخوارزمی ۱ : ۴۵ .
۱۳٫ إرشاد الساری ۳ : ۱۹۵ ۴/۱۳۶ .
۱۴٫ الریاض النضره ۲ : ۱۹۷ ۴/۱۴۶ ; مناقب الخوارزمی : ۶۰ ص ۱۰۱ ، ح ۱۰۴ .
۱۵٫ تاریخ ابن کثیر ۷ : ۳۵۹ ۷/۳۹۷ ، حوادث سنه ۴۰ه ; الفتوحات الإسلامیّه ۲ : ۳۰۶ .
۱۶٫ أخرجه ابن البختری کما فی الریاض ۲ : ۱۹۴ ۳/۱۴۲ .
۱۷٫ مناقب أحمد ص ۱۵۵ ، ح ۲۲۲ ; الریاض النضره ۲ : ۱۹۵ ۳/۱۴۳ .
۱۸٫ الف باء ۱ : ۲۲۲ .
۱۹٫ أخرجه أحمد فی مسنده ۱/۳۲۸ ، ح ۱۷۲۱ کما فی تاریخ ابن کثیر ۷ : ۳۳۲ ۷/۳۶۸ ، حوادث سنه ۴۰ه ; ترتیب جمع الجوامع ۶ : ۴۱۲ کنز العمّال ۱۳/۱۹۲ ، ح ۳۶۷۴ .
۲۰٫ راجع ص ۱۲۰ من کتابنا هذا .
۲۱٫ أی فی حدیث وراثته النبیّ .
۲۲٫ الشفیعی الشاهرودی ، تلخیص الغدیر ، صفحه ۲۵۵٫