زمانی که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) از آخرین وصی خود حضرت مهدی(علیه السلام) و غیبت طولانی آن حضرت سخن میفرمودند، از آن حضرت سؤال شد: اگر امام و رهبر مردم از دیدهها غایب شود پس مردم چه بهرهای از او خواهند برد؟ پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) فرمودند: بهره مردم از حضرت مهدی(علیه السلام) در زمان غیبت مانند بهره بردن از آفتاب پشت ابر میباشد.این روایت را امام سجاد(علیه السلام) و امام صادق(علیه السلام) نیز با همین مضمون فرموده اند. و بعد از آن خود حضرت مهدی(علیه السلام) در جواب نامه اسحاق بن یعقوب که از آن، حضرت سؤالاتی کرده بود توسط دومین نائب خویش محمد بن عثمان چنین جواب دادند:«و امّا وَجه الانتفاع بی فی غیبتی فَکالأنتفاع بالشّمس اذا غیِّبتها عن الابصارِ السّحاب»( کمال الدین، ج ۲، ص ۴۸۳.)«بهره بردن از من در زمان غیبتم همانند بهره بردن از خورشید است هنگامی که از دیدهها در پشت ابرها مخفی شود.»تشبیه وجود شریف و مبارک امام زمان(علیه السلام) به خورشید پشت ابر از جانب امامان معصوم(علیهم السلام) دلایل زیبایی دارد که با شناخت نقش خورشید در منظومۀ شمسی وجوه تشبیه بیشتر و بهتر شناخته خواهد شد. (برخی وجوه تشبیه امام زمان(علیه السلام) به خورشید پشت ابر را تا ۳۰ مورد نقل کردهاند)خورشید دارای دو نوع نورافشانی است:
1. نور افشانی آشکار و مستقیم،
2. نورافشانی مخفی و غیرمستقیم.
در تابش مستقیم و آشکار، اشعۀ آفتاب به خوبی دیده میشود و قشر ضخیم هوا که اطراف کرۀ زمین را پوشانیده از شدت تابش آفتاب میکاهد و نور آن را ملایمتر عرضه میکند. در غیر این صورت اگر خورشید حرارت خود را بیشتر به زمین عرضه کند هیچ کس تحمل و تاب و توان درک نور آن را ندارد. وجود امام معصوم(علیه السلام) نیز در زمان ظهور همین گونه است و امام(علیه السلام) تنها قسمتی از نور وجودی خود را متناسب با تحمل انسانها عرضه میکند وگرنه هیچ کس توان رؤیت ظاهری، بصیرت باطنی و درک واقعی امام را نداشته و نخواهد داشت. به هر حال نور و حرارتی که از خورشید به هر سو پخش میشود باعث حیات و زندگی گیاهان، حیوانات و انسان میشود و رشد و نمو موجودات زنده، تغذیه و تولید مثل آنها، حسّ و حرکت و جنبش در زمین، آبیاری زمینهای مرده، غرّش امواج دریاها، وزش حیات بخش بادها، ریزش دانههای زندگی آفرین باران و برف، زیبایی خیره کننده گلها و نغمههای دلنشین مرغان، گردش خون در بدن موجودات زنده و تپش قلبها و… همه و همه به طور مستقیم یا غیر مستقیم به نور آفتاب بستگی دارد و بدون آن، همۀ اینها به خاموشی خواهد گرایید و حیات از کره زمین رخت برمیبندد و زمین را به دیاری سرد و خاموش و غیر قابل زندگی مبدل خواهد ساخت.
اما باید دانست تمامی این آثار و برکات خورشید، منحصر در تابش مستقیم و آشکار اشعههای آن نیست بلکه بسیاری از این فواید در زمانی که خورشید پشت ابر نورافشانی میکند نیز وجود دارد و تنها ابرها همانند یک شیشۀ مات، نور مستقیم خورشید را گرفته و پخش میکنند گرچه نور آفتاب به خوبی دیده نشود. (سیمای آفتاب، سیری در زندگانی حضرت مهدی(علیه السلام)، ص ۳۷۶)
بنابراین آنان که گمان میکنند چون امام(علیه السلام) چراغ هدایت است، برخورداری از نور وجودش در گرو دسترسی به اوست و چون مؤمنان از فیض وجود مبارک ایشان در زمان غیبت محروم هستند، هیچ بهرهای نمیتوانند از امام خویش ببرند سخت در اشتباه هستند. گرچه وجود امام(علیه السلام) در زمان حضور باعث مراجعه مردم به آن حضرت(علیه السلام) برای پاسخ به مسائل شرعی و مشکلات علمی و اجرای حدود و عمل به قوانین مقدس اسلام میباشد، اما اینها همه، بخش کوچکی از آثار وجود آن حضرت است و تأثیر امام معصوم(علیه السلام) در نظام آفرینش والاتر از آن است که به حساب آید و درک شود.
وجوه تشبیه امام(علیه السلام) به خورشیدبه هر صورت تشبیه امام(علیه السلام) به خورشید (حجه الاسلام و المسلمین گنجی فرمودند: تشبیه امام(علیه السلام) به خورشید از روی ناچاری بوده و از باب تشبیه معقول به محسوس است تا برای عموم مردم قابل فهم باشد و بتوانند درک کنند، وگرنه خورشید و تمامی کهکشانها و عالم هستی ذرهای از شعاع نورانی وجود امام زمان(علیه السلام) است. (سخنرانی معظم له در بیت المهدی(علیه السلام)) دلایل فراوانی دارد که به برخی از آنها اشاره میشود. (علامه مجلسی در بحارالانوار، ج ۵۲، ص ۹۳ و آیت الله جوادی آملی در کتاب امام مهدی(علیه السلام) موجود موعود، ص ۱۳۵ به برخی از این وجوه اشاره کردهاند.)
1. همان طور که خورشید محور منظومه شمسی است، امام زمان(علیه السلام) نیز محور عالم هستی و قطب عالم امکان است.
2. وجود خورشید علاوه بر نورافشانی مستقیم باعث به وجود آمدن نیروی جاذبه، وزش باد، ریزش باران، رویش گیاهان و… است. وجود امام زمان(علیه السلام) نیز باعث وجود و ثبات آسمانها و زمین، تدبیر امور عالم، هدایت ظاهری و باطنی موجودات و… میباشد (علیه السلام)بوجوده ثبتت الارض و السماء) (دعای عدیله، مفاتیح الجنان؛ به وجود آن حضرت است که آسمان و زمین پابرجای مانده است.)
3. وجود ابر، خورشید را پنهان نمیسازد، چراکه خورشید بزرگتر از آن است که لکهای ابر بتواند او را مخفی سازد، بلکه ابر تنها دیدگان مردم را میپوشاند. وجود مبارک امام زمان(علیه السلام) نیز بزرگتر، والاتر و برتر از آن است که پردۀ غیبت بتواند او را محجوب سازد بلکه این پردۀ غیبت، دیدگان غفلت زده را پوشانده است.
4. ابر، دیدگان زمینیان را از وجود خورشید مخفی ساخته اما آنان که توانایی حرکت بر فراز ابرها را دارند نظارهگر خورشیدند. همین طور وجود مبارک حضرت ولی عصر(علیه السلام) از چشم دنیاطلبان و خاکیان که ابر تعلقات دنیوی بر روی آن نشسته مخفی است، نه آنان که در آسمان معنویات و بر افلاک قدم نهادهاند.
5. وجود ابر بر روی خورشید تنها مانع رسیدن نور خورشید به بخشی از زمین است و قسمتهای دیگر زمین از نور مستقیم آن بهرهمند میشوند. همین طور است وجود مبارک امام عصر(علیه السلام) که تنها عدهای از فیض دیدار او محروم هستند اما عدهای دیگر میتوانند در زمان غیبت به محضر حضرتش شرفیاب شوند.
6. خورشید از زمین و دیگر کرات و سیارات و ستارهها بینیاز است و همۀ آنها نیازمند او هستند. وجود مبارک امام زمان(علیه السلام) نیز از همۀ موجودات و مخلوقات بینیاز است و همگی نیازمند فیض او هستند.
7. دست بشر از رسیدن به خورشید کوتاه و از نابود ساختن آن کوتاهتر. همین طور ذهن بشر از رسیدن به مقام و جایگاه حضرت مهدی(علیه السلام) کوتاه و از نابود ساختن آن کوتاهتر است.
8. بهرهمندی هر خانهای از خورشید به اندازه روزنهای است که به سوی آن باز کرده باشد. بهرهمندی از فیض وجود امام زمان(علیه السلام) و نور معنوی آن حضرت نیز بستگی به مقدار معرفت هر شخص و به مقدار روزنهای است که انسان در خانۀ دلِ خود برای حضرت(علیه السلام) باز کرده باشد.
9. خورشید، همیشه و همه جا در حال نورافشانی است مگر برای کسانی که خود را در پشت دیوارهای ضخیم یا در قعر چاهها مخفی کرده باشند. نور وجود امام(علیه السلام) در همه قلبها و همه زمانها و مکانها در حال تابیدن است مگر آنان که خود را در پشت دیوار گناه و در قعر چاه معصیت گرفتار کرده باشند.
10. خورشید، نور خود را در شب به ماه منعکس میکند تا در شب هم بتوان از نور او بهره برد. امام زمان(علیه السلام) نیز در عصر غیبت، نور وجود خویش را به نائبان خود منعکس کرده تا دیگران بتوانند از نور او بهره ببرند.
11. نور و حرارت خورشید در مکانهای مختلف و در کشورهای متعدد متفاوت است در برخی نقاط بیشتر و بهتر از نور و گرمای خورشید بهره میبرند، ولی در برخی نقاط زمین بهره کمتری میبرند. عنایات و توجه حضرت بقیه الله الاعظم(علیه السلام) به برخی کشورها و افراد، بیشتر و بهتر است و به برخی مکانها کمتر است.
12. هرچه اجسام صاف و شفافتر باشند نور خورشید بیشتر و بهتر در آنها تجلی و ظهور میکند و هرچه مردم خالصتر و شفافتر باشند نور وجود آن حضرت(علیه السلام) در آنها بیشتر تجلّی خواهد کرد.
مجله ماهنامه امام شناسی شماره ۲۳
هیچ نظری وجود ندارد