اعلام وصایت از ابتدا تا انتها منطق شیعه این است که امین وحی خدا حضرت رسول الله الاعظم(صلی الله علیه و آله) از همان روز نخستی که رسالت خودش را ابلاغ نمودهاند، وصایت و خلافت بعد از خودش را نیز اعلام کرده است. همان روزی که فرمان الاهی نازل شد «و انذر عشیرتک الأقربین؛ خویشان نزدیک خود را بیم ده» (شعراء / ۲۱۴) و هنگامی که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) خویشان نزدیک خود را دعوت کرد و رسالت خود را به آنان ابلاغ فرمود، نخستین کسی که برخاست و اظهار اسلام و ایمان نموده و دعوت رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را اجابت کرد حضرت علی(علیه السلام) بود، آنگاه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) دست بر روی شانۀ علی(علیه السلام) نهاده، فرمودند: «هذا أخی و و وصیّی و خلیفتی من بعدی إسمعوا له و اطیعوه؛ این برادر و وصیّ و جانشین من بعد از من است، گوش به حرفش بدهید و اطاعتش کنید». (این روایت متواتر مورد اتفاق شیعه و سنی است). بنابراین همان روز آغاز، بذر وصایت و خلافت در کنار بذر رسالت افشانده شد؛ سپس پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) در طول بیست و سه سال مکرراً مسئله خلافت امیر المؤمنین را تذکر دادند تا در افکار عمومی مسلمانان جا بیفتد، مانند روایتهای متواتر زیر:«یا علی أنت منی بمنزله هارون من موسی؛ علی مع الحق و الحق مع علی؛ من کنت مولاه فهذا علی مولاه ». (کافی / ۸/ ۱۰۴)
امامت، حافظ دین خداامین وحی خدا حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) در زمان حیات خویش بنحو احسن از امانت رسالت و دین الاهی پاسداری کردند و هنگام رفتن از دنیا به امر خداوند متعال این امانت را به امام معصوم بعد از خودش امیر المؤمنین علی (علیه السلام) سپردند و حتی امامان بعد از حضرت امیر (علیه السلام) تا آخرین امام یعنی حضرت مهدی را یک به یک مشخص نمود و از آنان نام بردند تا هر کدام در زمان خود نگهبان دین و پاسدار رسالت باشند. {هو الذی ارسله بالهدی و دین الحق لیظهره علی الدین کله و لو کره المشرکون} (توبه / ۳۳) او کسی است که پیامبر خود را با هدایت و آیین حق فرستاد تا او را بر همۀ آیینها غالب گرداند، هر چند مشرکان کراهت داشته باشند.» این آیه نشان میدهد، آن رسالتی که از جانب خدا آمده، که دین خاتم و آیین حق است، باید تا قیامت در عالم بماند و بر همۀ ادیان غالب شود و این ممکن نیست مگر این که بدست افرادی معصوم سپرده شود و آنان کسی نیستند جز ۱۲ نفر از خاندان نبوت، همان اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) که نخستین آنان حضرت علی(علیه السلام) و آخرینشان حضرت مهدی(عجل الله تعالی الشریف) هست. برتریهای اهل بیت(علیهم السلام) پیامبر خاتم حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) تمامی کمالات انبیا و رسولان الاهی را دارند و البته امّت ایشان نیز واجد تمامی کمالات امتهای گذشته به معنای واقعیاش هستند. بنابراین کسانی که رهبری امت اسلامی پس از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را عهده دار میشوند باید هم سنخ رسول خدا(صلی الله علیه و آله) باشند و تمامی کمالات امتهای عالم و پیامبرانشان را دارا باشند.
مفهوم گستردۀ امتامت تنها شامل حال انسان نمیشود، بلکه تمامی موجودات عالم، امت هستند. در آیۀ شریفه قرآن میخوانیم: {و ما من دابه فی الارض و لا طائر یطیر بجناحیه الا امم امثالکم} (انعام / ۳۸)«هیچ جنبندهای در زمین و هیچ پرندهای که با دو بال خود پرواز میکند نیست، مگر این که امتهایی همانند شما هستند.» پس معلوم میشود که تمام موجودات عالم در هدف خلقت خویش مقصدی دارند و رو به آن مقصد در حال حرکت هستند و قهراً نیرویی حاکم بر تمامی هستی است که آن را حرکت میدهد و جلو میبرد و آن نیروی حرکت دهنده، همان مقام ولایت است که تکویناً زمام هدایت هر موجودی را بدست گرفته، در مسیر طبیعی خودش پیش میبرد. تدبیر تمام عالم خلقت، از رویش بذر در دل خاک تا گردش ستارگان و افلاک، مقصدی دارند و امامی دارند که بر اساس دلایل عقلی و نقلی فراوان، آنان، اهل بیت عصمت و طهارت یعنی مظهر کامل ولایت مطلق حضرت رب العالمین هستند و معنای قاده الامم که در زیارت جامعه کبیره میخوانیم، همین است، یعنی رهبر همه گروهها و امتها.
نزول ملائکه در شب قدربه همین منظور هر ساله در شب قدر که تدبیر تمامی برنامههای عالم خلقت صورت میگیرد، ملائکه الله خدمت امام هر عصر و زمان میرسند و با اذن و اجازه ولی زمان به تدبیر عالم مشغول میشوند؛ یعنی در یک برنامه رسمی ابتدا باید به آستان اقدس امام زمان(عجل الله تعالی الشریف) شرفیاب شده، پس از عرض ادب از مقام ولایت اذن گرفته، سپس دنبال کارخود بروند. امام کاظم موسی بن جعفر(علیه السلام) میفرمایند: «ما من ملک یهبطه الله فی امر ما یهبطه الابدأ بالامام فعرض ذلک علیه و انّ مختلف الملائکه من عند الله تبارک و تعالی الی صاحب هذا الامر؛ هیچ ملکی نیست که دنبال کاری برود، مگر این که ابتدا خدمت امام(علیه السلام) میرسد و مأموریت خود را به او عرضه میکند و از جانب خدا همه فرشتگان عالم مأمورند که به حضور صاحب الأمر برسند و با اذن ایشان دنبال کارشان بروند.» (نور الثقلین / ۵/ ۶۳۸) امیر المؤمنین علی(علیه السلام) میفرمایند: «والذی رفع السماء بغیر عمدٍ لو أنّ احدهم رام أن یزول من مکانه بقدر نفسٍ واحدٍ لما زال حتی آذن له و کذلک یصیر حال ولدی الحسن(علیه السلام) و بعده الحسین(علیه السلام) و تسعه من ولد الحسین(علیهم السلام) تاسعهم قائمهم(علیه السلام) » قسم به خدایی که آسمان را بی ستون بر افراشت. هر یک از فرشتگان بخواهند بقدر یک نفس از جای خود تکان بخورند، تا اذن من نباشد قادر بر حرکت نخواهند بود. (و البته این مقام منحصر در من نیست) بلکه پس از من فرزندم حسن متصدی این امر است و بعد از او حسین و نه نفر از فرزندان حسین(علیهم السلام) که امامان پس از او هستند و نهمین فرزند حسین(علیه السلام) حضرت قائم آل محمد(علیه السلام) خواهد بود.» (بحارالانوار / ۲۷ / ۳۶)و این است معنای مختلف الملائکه: یعنی شما اهل بیت(علیهم السلام) محل رفت و آمد فرشتگان هستید و آنها به خانه و بیت شما رفت و آمد و صعود و نزول دارند.
مجله ماهنامه امام شناسی شماره ۲۳
هیچ نظری وجود ندارد