کتابشناسی موضوعی شیعه

«شیعه» که در اصل لغت به معنای «پیرو» است1، در اصطلاح به کسانی گفته می‌شود که جانشینی پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم را حق اختصاصی خانواده رسالت می‌دانند و در معارف اسلام، پیرو مکتب اهل بیت هستند. هم اکنون چهارده قرن از آغاز پیدایش شیعه می‌گذرد. علامه طباطبایی(ره) در این باره می‌فرماید:«آغاز پیدایش شیعه را، که برای اولین بار به شیعه علی علیه‌السلام معروف شدند، همان زمان پیغمبراکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم باید دانست و جریان ظهور و پیشرفت دعوت اسلامی، در 23 سال زمان بعثت، موجبات زیادی در برداشت که طبعا پیدایش چنین جمعیتی را در میان یاران پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم ایجاب می‌کرد.»
واژه شیعه، در این معنا، نخستین‌بار در زمان رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم به کار برده شد و سلمان، ابوذر، مقداد، و عمار با این اسم مشهور شدند. گذشته از همه اینها نام «شیعه علی» و «شیعه اهل‌بیت» در سخنان پیغمبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم (روایات مرتبط به فضایل امیرمؤمنان علیه‌السلام ) بسیار دیده می‌شد. از جمله روایات بیانگر این مطلب، این دو روایت است:1. جابر می‌گوید: نزد پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم بودم که علی علیه‌السلام از دور نمایان شد. پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم فرمود: سوگند به کسی که جانم در دست او است، این شخص و شیعیانش در قیامت رستگار خواهند بود.2. ابن عباس می‌گوید: وقتی آیه «ان الذین آمنو و عملوا الصالحات، اولئک خیرالبریة» نازل شد، پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم به علی علیه‌السلام فرمود: مصداق این آیه، تو و شیعیانت هستید که در قیامت خشنود خواهید بود و خدا هم از شما راضی خواهد بود.این دو حدیث، به همراه چند حدیث دیگر، در کتاب الدرالمنثور (ج 1، ص379) و غایة المرام (ص 326) آمده است.2از دیرباز تاکنون، درباره اعتقادات، مبانی و اصول فکری و دینی شیعه، مطالعات و تحقیقات فراوانی صورت گرفته است. دانشمندان و محققان اسلامی، و به ویژه شیعی، پژوهش‌های ارزشمندی درباره صفات و ویژگی‌های فکری و اعتقادی، مبانی اخلاقی و امتیازات شیعه، تاریخ پر فراز و نشیب آن، شخصیت‌های برجسته شیعی، پیشوایان دینی شیعه، وقایع و حوادث تلخ وشیرینی که در طول تاریخ برای شیعیان رخ داده است، آثار و تألیفات، فرق و مذاهب گوناگون، و دیدگاه‌های فقهی، تفسیری، حدیثی، قرآنی، عرفانی و فلسفیِ آنان انجام داده‌اند که در کتابخانه‌ها و مراکز فرهنگی و حوزه‌های علمی و دانشگاهی سرتاسر جهان به یادگار بر جای مانده است. محقق و نویسنده ارجمند، جناب آقای رضا حکیمی در مقاله‌ای با عنوان چهارصد کتاب در شناخت شیعه، کتاب‌ها و رسایلی را که دانشمندان و بزرگان شیعه تألیف کرده‌اند، گرد آورده است. وی غیر از معرفی منابع و مآخذ شیعی، 150 کتاب و رساله را که دانشمندان بزرگ اهل سنت و نویسندگان دیگر مذاهب، درباره مناقب و مسائل مربوط به اهل‌بیت، و به ویژه امام علی علیه‌السلام و امام مهدی(عج)، نوشته‌اند، برشمرده است.3از سوی دیگر، آثار فراوانی در رد دیدگاه‌ها و آرای شیعه نگاشته شده است. استاد علامه مرتضی عسکری از قول یکی از دوستانش، که از علمای هنداست، نقل کرده است که «دویست کتاب به زبان‌های مختلف، فقط در هند علیه نظریه شیعه و تحریف قرآن چاپ کرده‌اند».4محققان و نویسندگان اسلام‌شناس و خاورشناس اروپایی و غربی نیز تلاش‌های بسیاری برای شناخت اسلام و شیعه انجام داده‌اند و آثاری درباره اندیشه‌ها و اعتقادات شیعه نگاشته‌اند. اما بیشتر این مطالعات و تألیفات، از سویی، با انگیزه‌های غیرعلمی و احیانا سیاسی و همراه با تعصب و غرض‌ورزی نگاشته شده‌اند و در نتیجه، تشیع را فرقه‌ای فرعی و علت پیدایش آن را نزاعی صرفا سیاسی و اجتماعی دانسته‌اند و از سوی دیگر، بیشترین منابع و مآخذ تحقیق آنان را در زمینه فرهنگ شیعی و اسلامی، مصادر اهل سنت و دیدگاه‌های خاص آنان تشکیل می‌دهد5.در این جا سخنان دو تن از شخصیت‌های علمی اهل سنت و شیعه را در این باره نقل می‌کنیم:شیخ محمود شلتوت، مفتی اعظم و رئیس سابق جامع‌الازهر، ضمن بیان کاستی‌های موجود در زمینه مطالعات و تألیفات درباره فرق و مذاهب اسلامی، علاقه‌مندان به تحقیق و شناخت درست مذاهب اسلامی را از مراجعه به منابع غیراصیل برحذر داشته، می‌گوید: «بیشتر کسانی که درباره فرق و مذاهب اسلامی کتاب نوشته‌اند، تحت تأثیر روح پلید تعصب بوده‌اند. از این‌رو تألیفاتشان همواره آتش دشمنی و کینه را در میان فرزندان یک امت دامن زده است. هر یک از این ملل و نحل‌نویسان، تنها و تنها از یک زاویه دید، به مخالفان خویش می‌نگریسته‌اند: رأی مذهب مخالف را سخیف شمردن و عقیده طرف مقابل را به سفاهت منسوب داشتن؛ آن هم با اسلوبی که شر و زیانش بیشتر است تا خیر و سودش. از این جهت است که هر کس که اهل انصاف باشد، نباید از روی این کتاب‌ها، درباره مذاهب اسلامی اظهار نظر کند، بلکه باید درباره هر فرقه‌ای به کتاب‌ها و مآخذ مخصوص آن فرقه رجوع کند تا بدین وسیله به حق نزدیک شود واز خطا دور ماند.»6دکتر سید حسین نصر، در مقدمه خود بر کتاب شیعه در اسلام، ضمن معرفی این کتاب، روش تحقیق و مطالعه غربیان را مورد انتقاد قرار داده، می‌نویسد:«این کتاب، جزئی از طرحی است که جهت معرفی تشیع به مغرب زمین، در شرف انجام است و هر چند در طی قرون گذشته، دانشمندان مغرب‌زمین مطالعات زیادی را درباره جوانب گوناگون اسلام و تمدن اسلامی به سامان رسانیده‌اند، اما اکثریت این آثار، با نهایت تعصب و غرض‌ورزی صورت گرفته و کوشش برای تحریف اسلام در آنها هویدا است. وانگهی تقریبا تمام منابع اروپاییان، در تحقیقاتی که درباره اسلام انجام می‌گیرد، از منابع اهل تسنن است و هرگاه از قرآن، حدیث، سیره پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم ، فقه و کلام سخن می‌گویند، معمولاً مقصود همان نظر اهل سنت است؛ حتی اگر این نظر نیز تحریف‌شده و مغرضانه مطرح شده باشد».وی در ادامه می‌افزاید:«در آثار موجود به زبان‌های اروپایی، تشیع را به صورت یک فرقه فرعی معرفی کرده و تمام دید و علت وجودی آن را به یک نزاع صرفا سیاسی و اجتماعی تقلیل داده و کمتر به علل دینی، که باعث پیدایش شیعه گردیده، توجه نموده‌اند.»7ما در این نوشتار، برآنیم که برخی از آثار و تألیفات و تحقیقاتی را که در زمینه شیعه‌شناسی نگاشته شده است، در دسترس علاقه‌مندان به مطالعه و پژوهش در این زمینه معرفی کنیم. گفتنی است که این کتاب‌شناسی، صرفا به معرفی موضوعاتی که دربردارنده عناوین «شیعه» و «تشیع» است، بسنده کرده است و برای رعایت اختصار، از ذکر آثاری با عناوین دیگر، همچون «اهل‌بیت» علیه‌السلام ، «الفرقة الناجیة»8، «امامیه»، «فریقین» و «روافض»9 که بیشتر از سوی دانشمندان اهل‌سنت و مخالفان، به شیعیان اطلاق می‌شود، خودداری گردیده است.غیر از آثار و کتاب‌های نگارش‌یافته تلاش کرده‌ایم تا پژوهش‌هایی را نیز که در سال‌های اخیر و بیشتر، پس از انقلابِ شکوهمند اسلامی، به قلم دانش‌جویان و دانش‌پژوهان مراکز علمی و دانشگاهی ایران، به عنوان پایان‌نامه تحصیلی، تدوین یافته، به اجمال معرفی کنیم. برای تهیه و تنظیم این مجموعه آثار، از مراکز علمی و اطلاعاتی و منابع متعددی استفاده شده است که بدین وسیله، از مساعدت همه همکاران و مسؤولان آن مراکز و نیز نویسندگان گرامی آثار قدردانی و تشکر می‌شود.
فهرست موضوعی و الفبایی کتاب‌هاهر چند شاید لازم باشد برخی از کتاب‌ها، به لحاظ تنوع و تکثر موضوعات، ذیل عناوین گوناگونی قرار گیرند، اما به‌طور کلی، فهرست آثار و کتاب‌های گردآوری شده را می‌توان در انواع ذیل طبقه‌بندی کرد:
الف. کتاب‌های شیعه در زمینه فرهنگ عمومی و جهاد علمی (کتاب‌شناسی‌ها، فرهنگ‌نامه‌ها و دانش‌نامه‌ها)1/1. آثارالشیعة الامامیه؛ عبدالعزیز جواهرکلام،تهران،چاپخانه‌مجلسی،1307ش.2/2. دائرة المعارف شیعه (ترجمه اعیان الشیعه)؛ سید محسن امینی، ترجمه 5کمال‌موسوی،تهران،اسلامیه،1345ش.3/3. دائرة‌المعارف تشیع؛ بهاءالدین خرمشاهی،تهران،سازمان‌دائرة‌المعارف‌تشیع.4/4. دائرة المعارف شیعه؛ سید محمدرضا جوهری‌زاده، مؤسسه انتشارات اسلامی، تهران، 1352 ش.5/5. دائرة‌المعارف الاسلامیة الشیعیه؛ حسن الامین، بیروت، دارالتعارف، چاپ چهارم، 1410 ق.6/6. دائرة‌المعارف الشیعیة العامه؛ محمدحسین اعلمی، بیروت، مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1413 ق.7/7. الذریعة الی تصانیف الشیعه؛ شیخ آغابزرگ‌تهرانی،بیروت،دارالاضواء، 1403ق.8/8. طرح تدوین کتاب‌شناسی بزرگ شیعه؛ رضا مختاری، مرکز بررسی‌های اسلامی الغدیر، 1376ش.9/9. طرح تدوین دائرة‌المعارف تشیع؛ تهران، بنیاد اسلامی طایر، 1362 ش.10/10. مأخذ حدیث از دیدگاه شیعه؛ محمد حسین جلالی، ترجمه علی‌رضا میرزا محمدنور، تهران، 1360.11/11. مصنفات شیعه(ترجمه و تلخیص الذریعه)؛ شیخ‌آغابزرگ تهرانی، به اهتمام محمد آصف فکرت، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1373 ش.12/12. معجم مصنفات الشیعة حول القرآن؛ قم، نشر دارالقرآن.13/13. معجم مخطوطات الشیعة حول القرآن؛ مؤلف ناشناخته در (کتابخانه تخصصی مرکز فرهنگ و معارف قرآن).14/14. معجم‌الدراسات القرانیة عند الشیعة الامامیة؛ عامرالحلو، بیروت، دارالموسم للأعام، 1411 ق.15/15. میراث حدیث شیعه؛ مهدی مهریزی و صدرایی خوئی، قم، مؤسسه فرهنگی دارالحدیث.16/16. تبویب الذریعة الی تصانیف الشیعه؛ السید احمد الدیباجی الاصفهانی، تهران، المکتبة الاسلامیه، 1352 ش.17/17. معالم العلماء فی فهارس کتب الشیعة و اسماء المصنّفین؛ ابن‌شهر آشوب مازندرانی، نجف، مطبعه حیدریه، 1380 ق.18/18. المعجم المفهرس لالفاظ احادیث وسائل الشیعه؛ مؤسسه تحقیقاتی و اطلاع‌رسانی خانه کتاب ایران، با اشراف علی‌رضا برازش،تهران، جلوه پاک، 1374ش.19/19. المعجم المفهرس لالفاظ وسائل الشیعه؛ السیدحسن الطیبی، تهران، منشورات الاعلمی، 1396 ق.20/20. مقدمه‌ای بر فقه شیعه(کلیات و کتاب‌شناسی)؛ سیدحسین مدرسی طباطبائی، ترجمه محمد آصف فکرت،مشهد،بنیادپژوهش‌های اسلامی، 1360 ش.
ب. کتاب‌های شیعه در زمینه تراجم و رجال21/1. آشنایی با ستارگان هدایت (مراجع تقلید شیعه)؛ حسین آوردی، با مقدمه‌ای از رضا استادی، قم، دفتر نشر برگزیده، 1374 ش.22/2. آقامحمد باقر بن محمد اکمل اصفهانی، معروف به وحید بهبهانی، سرآمد محققان و دانشمندان شیعه در سده دوازدهم هجری؛ علی‌دوانی، تهران، امیرکبیر، 1362 ش.23/3. آیت‌الله شهید شیخ فضل‌الله نوری، پاسدار خط فقاهت شیعه در جنبش مشروطیت؛ تهران، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، 1362 ش.24/4. اعلام الشیعه؛ شیخ آغابزرگ تهرانی.25/5. اعیان الشیعه؛ سیدمحسن الامین، بیروت، دارالتعارف، 1406 ق.26/6. اخبار شعراء الشیعه؛ ابوعبیدالله مرزبانی(تلخیص سیدمحسن امین عاملی، مؤلف اعیان الشیعه)، با تحقیق محمدهادی امینی، نجف، حیدریه، 1388 ق.27/7. احسن الودیعة فی تراجم اشهر مشاهیر مجتهدی الشیعة؛ محمدمهدی موسوی اصفهانی، بغداد.28/8. با دانشمندان شیعه و مکتب آنها آشنا شویم؛ قم، 1362 ش.29/9. با دانشمندان شیعه و مکتب آنها آشنا شویم؛ قم، مهر، 1357 ش.30/10. بر ستیغ آرمان‌ها (ترجمه جزء چهارم اعیان الشیعه)؛ سید محسن امین، تهران، مؤسسه انتشارات طور، 1364 ش.31/11. پژوهشی درباره تفسیر شیعه و تفسیرنویسان آن مکتب؛ رجب‌علی مظلومی، تهران، آفاق،1404 ق.32/12. تاریخ فقهاء شیعه امامیة؛ محمدباقر محقق، تهران، هفتمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی، 1373 ش.33/13. تراجم علمای شیعه؛ علی دوانی، قم، دارالتبلیغ اسلامی، 1389 ق.34/14. الدرجات الرفیعة فی طبقات الشیعه؛ صدرالدین السید علی‌خان مدنی شیرازی الحسینی، قم.35/15. روحانیت شیعه؛ بی‌نا، بی‌تا.36/16. ریاحین الشریعة در ترجمه دانشمندان بانوان شیعه؛ ذبیح‌الله محلاتی، تهران، دارالکتب الاسلامیه.37/17. زندگانی زعیم بزرگ عالم تشیع، حضرت آیت‌الله بروجردی؛ علی دونی، قم، 1340 ش.38/18. زندگانی پیشوای بزرگ عالم تشیع، آیت‌الله العظمی آقای سیدمحسن حکیم؛ سیدعباس میرزاده اهری، بی‌نا، بی‌تا.39/19. سلسله مراجع تقلید شیعه، از کلینی…؛ جلال زرین، گیلان، مرتضویه، 1348 ش.40/20. شرح زندگانی دانشمندان شیعه، جناب علی بن مهزیار اهوازی؛ محمدحسین هدایت اهوازی، اهواز، مؤسسه فرهنگی انتشارات آیات، 1373 ش.41/21. شهدای روحانیت شیعه در صد ساله اخیر؛ علی ربانی خلخالی، قم، انتشارات مکتب الحسین علیه‌السلام ، 1402 ق.42/22. شخصیت‌های اسلامی شیعه؛ جعفر سبحانی، تهران، صدر، بی‌تا.1043/23. شهیدان راه فضیلت، زندگی‌نامه 130 شهید عالم شیعه، از قرن 4 تا 14 هجری (ترجمه شهداء الفضیله)؛ عبدالحسین امینی، ترجمه جلال‌الدین فارسی، تهران، روزبه، 1355 ش.44/24. طبرسی و مجمع‌البیان (همراه با مقدمه‌ای در بیان اوضاع سیاسی و فرهنگی و مذهبی عصر وی و بحثی در تشیع)؛ حسین کریمان، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1361 ش.45/25. طبقات مفسران شیعه؛ عبدالرحیم عقیقی بخشایشی، قم، نشر نوید اسلام، 1371 ش.46/26. طبقات اعلام الشیعه (فی القرن الخامس والرابع)؛ شیخ آغابزرگ تهرانی، تحقیق، علی‌نقی منزوی، بیروت، دارالکتاب العربی،1390 ق.47/27. علمای بزرگ شیعه از کلینی تا خمینی؛ جرنادقانی، قم، معارف اسلام، 1364 ش.48/28. فقهای نامدار شیعه؛ عبدالرحیم عقیقی بخشایشی، قم، کتابخانه آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی، 1372 ش.49/29. فهرست اسماء مصنفی الشیعه(رجال النجاشی)؛ ابوالعباس احمد بن علی النجاشی، تحقیق موسی شبیری زنجانی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1411 ق.50/30. فلاسفه شیعه؛ عبدالله نعمه، با مقدمه محمدجواد مغنیه، ترجمه جعفر غضیان، تبریز، کتاب‌فروشی ایران، 1347 ش.51/31. فهرست اسماء علماء الشیعة و مصنفیهم؛ الشیخ منتجب الدین علی بن عبیدالله قمی رازی، تحقیق عبدالعزیز الطباطبائی، قم، مجمع‌الذخائر الاسلامی، 1404 ق.52/32. گرایش چند شخصیت بزرگ به تشیع؛ محمدحسن قبیسی، محمد محمدی‌اشتهاردی، قم، جواد، بی‌تا.53/33. محقق ثانی، مقتدای شیعه؛ محمدجواد پیمان، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1372.54/34. معجم‌اعلام الشیعه؛ السید عبدالعزیز الطباطبائی، قم، مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث، 1417 ق.55/35. معجم مؤلفی الشیعه؛ علی الفاضل القائینی النجفی، وزارت ارشاد اسلامی، 1405 ق.56/36. مشاهد العترة الطاهرة و اعیان الشیعه؛ سیدعبدالرزاق کمونه حسینی.57/37. مؤلفوالشیعة فی صدر الاسلام؛ السید عبدالحسین شرف‌الدین، بغداد.58/38. مفسران شیعه؛ محمدعلی شفیعی، دانشگاه شیراز، 1349 ش.59/39. مشاهیر تشیع در افغانستان؛ عبدالمجید ناصری داودی.60/40. معالم العلماء فی فهرس کتب الشیعة و اسماء المصنفین؛ ابن‌شهر آشوب مازندرانی، نجف، مطبعه حیدریه، 1380 ق.61/41. مستدرکات عیان الشیعه؛ حسن الامین، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1412 ق.62/42. من اعیان الشیعه (ابوعلی الفارس، حیاته و مکانته بین ائمة العربیة و آثاره فی القراءات و النحو)؛ عبدالفتاح اسماعیل شلبی،قاهره،دارنهفته‌مصر،1388ق.63/43. نسمة السحر بذکر من تشیع و شعر؛ یوسف بن یحیی حسنی، با تحقیق کامل سلمان الجبوری، بیروت، دارالمورخ العربی، 1420 ق.
ج. کتاب‌های تحقیقی شیعه، در زمینه مسائل کلامی و مذهبی شیعه (شناخت اصول و مبانی اعتقادی)64/1. آغاز دانش با اصول عقاید شیعه؛ عباس مخبر دزفولی، تهران، کتابخانه صدر، بی‌تا.65/2. آراء حول المرجعیة الشیعیه؛ جمعی از محققان، بیروت، دارالروضه، 1415 ق.66/3. الامامیة عند الشیعه؛ محمدجواد خراسانی، چاپ مشعل آزادی، 1396 ق.67/4. اسلام در پرتو تشیع؛ حسین خراسانی، تهران، چاپخانه میهن، 1336 ش.68/5. احیاء الشیعة فی مذهب الشیعه؛ الشیخ محمد الخالص، بغداد، 1382 ق.69/6. اصل الشیعة و اصولها؛ شیخ محمدحسین کاشف‌الغطاء، قم، مؤسسه امام علی علیه‌السلام ، 1415 ق.70/7. اسلام و شیعه؛ چهرگانی تبریزی، تبریز، سروش، 1323 ش.71/8. اصول تشیع؛ ابراهیم انصاری زنجانی، تهران، 1354 ش.72/9. اصول اعتقادات شیعه؛ سیدجعفر موسوی اردبیلی، تهران، مرتضوی، 1348 ش.73/10. الاسلام علی شوء التشیع؛ حسین خراسانی، تهران، مطبعه آفتاب.74/11. الامامة فی اهم الکتب الکلامیة وعقیدة‌الامامیه؛ السیدعلی‌الحسینی المیلانی، قم، منشورات الشریف الرضی، 1372ش.75/12. امامت از دیدگاه تشیع؛ محمدحسین مظفر، ترجمه حبیب‌الله رهبر، تهران.76/13. ارمغان تشیع؛ گروهی از نویسندگان، مشهد، معارف اسلام و قرآن، 1347 ش.77/14. احقاق الحق لابطال الباطل برد ابطال اصول الشیعه بالدلائل العقلیه؛ سیدامیر کاظم رئیس، نگینه، (به‌زبان اردو).78/15. احیاء الشریعة فی مذهب الشیعه؛ محمد بن محمدمهدی الکاظمی الخالصی، بغداد، 1370 ش.79/16. از مبدأ تا معاد در معارف و اصول عقاید شیعه؛ اسماعیل مرعشی، اهواز.80/17. اصول شیعه؛ سیدریاض‌الدین صاحب قبله، حیدرآباد رکن، سیرت زهرا کمیتی، 1380 ش.81/18. اصباح الشیعة بمصباح الشریعه؛ قطب الدین البیهقی الکیدری، قم، مؤسسة الامام‌الصادق علیه‌السلام ، 1416 ق.82/19. اصول پنج‌گانه شیعه؛ سیدجعفر موسوی(اردبیلی)، تهران، مرتضوی، 1348 ش.83/20. اصول عقاید دینی و مذهبی شیعه؛ خسرو مؤدب کازرونی.84/21. اکذوبة تحریف القرآن بین الشیعة و السنه؛ رسول جعفریان، تهران، معاونت روابط بین‌الملل سازمان تبلیغات اسلامی، 1406 ق.85/22. امامت و تشیع براساس قرآن و سنت، عقل برای ارائه منابع و عقاید شیعه اثنی‌عشریه؛ علی اکبر محب الاسلام، 1366 ش.86/23. اگر پاپ و مارکس نبودند، به ضمیمه شیعه مصلحتی و مصلحت شیعه؛ علی شریعتی، نشر حجت، بی‌تا.87/24. الایدئولوجیا الشیعه فی رثاء الحسین علیه‌السلام ؛ محمدکامل سلیمان، بیروت، دارالکتاب اللبنانی، 1402 ق.88/25. اسلام و تشیع؛ ضیاءالدین بن محمد استرآبادی، تهران، کتابخانه مسجد چهل‌ستون، 1358 ش.89/26. اسلام و تشیع؛ سیدمصطفی سیادتی، تهران، مکتب قرآن، 1408 ق.90/27. بشارة الشیعه؛ ملامحسن فیض کاشانی، در مجموعه رسائل، چاپ سنگی، 1311 ق.91/28. بشارة المصطفی صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم لشیعة المرتضی علیه‌السلام ؛ ابوجعفر عمادالدین الطبرسی، تحقیق جواد القیومی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، 1402 ق.92/29. بداء از نظر شیعه؛ سیدعلی فانی اصفهانی، ترجمه سیدمحمدباقر بنی‌سعید لنگرودی، قم، داوری، 1395 ق.93/30 بین الشیعة و اهل‌السنه؛ سلیمان دنیا، بغداد، ذرارة الاوقاف ادارة الثقافه.94/31. پاسخ به بداندیشان یا حمایت از اسلام و تشیع؛ محمدعلی انصاری.95/32. پاسخ داروی یا بررسی عقائد شیعه؛ حسین کاشانی، تهران، کتاب‌فروشی اسلامیه، 1345 ش.96/33. پیام ایران به نجد، حجاز و مصر(امام به عقیده ما شیعه امامیه ناخدا است نه خدا…)؛ میرزا خلیل کمره‌ای، تهران، کتابخانه شمس، 1382 ش.97/34. پاسخ شبهاتی پیرامون مکتب تشیع؛ عباس علمی موسوی، ترجمه احمد بهشتی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی.98/35. تشکیلات مذهب شیعه؛ ابومحمد وکیلی قمی، تهران، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، 1345ش.99/36. تشیع سرخ؛ علی شریعتی، تهران، 1365 ش.100/37. تشیع مولود طبیعی اسلام؛ سید محمد باقر صدر، ترجمه و پاورقی‌ها از علی حجتی کرمانی، تهران، روزبه، کتابخانه بزرگ اسلامی، 1345 ش.101/38. تعالیم و عقاید شیعه؛ محمدرضا مظفر، ترجمه محمد مجتهدی شبستری، تهران، محمدی، 1347 ش.102/39. تحقیقی کوتاه درباره شیعه؛ یحیی نوری، انتشارات فراهانی، تهران بازار بین الحرمین.103/40. تشیع یا اسلام راستین؛ شهید سیدمحمدباقر صدر، ترجمه علی اکبر مهدی‌پور، تهران، روزبه.104/41. تحفة الشیعه در اثبات رجعت؛ سیدحسین موسوی ارومی، قم، کتاب‌فروشی حقیری، 1358 ش.105/42.تشیع پایگاه انقلاب؛سرشار، قم، هجرت، بی‌تا.106/43. تحفة الامامیة فی حقیقة مذهب الشیعه؛ محمد علی گلستانی اصفهانی، بمبئی، بی‌نا، 1340 ق.107/44. تحفة المهدیة و تحفة الشیعة در رجعت و علائم ظهور…؛ حسین عرب‌باغی، تهران، کتاب‌فروشی مؤمنی‌زاده، یلدا، حقیری، 1347 ش.108/45. تشیع و اسلام،(ترجمه کتاب التشیع و الاسلام)؛ سیدمحمدباقر صدر، با ترجمه و مقدمه علی حجتی کرمانی، قم، مرکز بررسی‌های اسلامی، 1354 ش.109/46. التشیع، ظاهرة طبیعیة فی اطار الدعوة الاسلامیه؛ السید محمدباقر الصدر، قاهره بی‌نا، 1397 ق.110/47. تشیع؛ دائرة المعارف تشیع، سعید محبی، تهران، 1373 ش.111/48. تشیع یا مکتب نهایی انسان‌ها؛ شیخ قاسم اسلامی، بی‌نا، 1352 ش.112/49. تذکرات دیانتی در حقیقت تشیع؛ مشهد، تهران، تبریز، (غلامرضا کتاب‌فروشی، حجره صمدی، آقای سروش)، 1324 ش.113/50. چگونه شیعه باشیم؟(راه و رسم پیشوایان شیعه، ترجمه کتاب اخلاق الائمه و آداب الشیعه)؛ ملامحسن فیض کاشانی، ترجمه اسدالله ناصح، تهران، کانون انتشارات محمدی، 1353 ش.114/51. چهار رساله (اسلام، تشیع، اصل امامت و…)؛ یحیی نوری، تهران، بنیاد علمی و اسلامی مدرسه، 1361 ش.115/52. چرا باید فقط شیعه باشیم؟؛ میرسیداحمد اوضاتی، تهران، پایگاه اسلامی مسجد الرحمن.116/53. چرا شیعه شدم؟(مناظره مستر جان احمد با علمای اسلامی)؛ محمد رازی، تهران، فراهانی، بی‌تا.117/54. چگونه و چرا شیعه شدم؛ رضا آقایانس جواد، تهران، 1350 ش.118/55. چرا مذهب شیعه را انتخاب کردم؟؛ ترجمه ونگارش حسین حقانی زنجانی، تهران، انتشارات اسلامی،1350 ش.119/56. چرا مذهب تشیع را انتخاب کردم؟(ترجمه کتاب لماذا اخترت مذهب التشیع)؛ محمدامین مرعی انطاکی، ترجمه محمدحسن مرعشی شوشتری، تهران، کتابخانه صدر، 1349 ش.120/57. الحصون المنیعة فی رد ما اورده صاحب المنار فی حق الشیعه؛ شام، 1327 ق.121/58. حقائق عن الشیعه؛ صادق مهدی الحسینی، کربلا، منشورات هیئة دعاة النشر الدینی، 1379 ق.122/59. حدیقة الشیعة؛ احمدبن محمد مقدس اردبیلی، تهران، گلی، 1353 ش.123/60. حیوة النفس(رساله استدلال حیوة النفس در اصول عقاید اسلام و شیعه)؛ احمدبن زین‌الدین احسائی، ترجمه سیدکاظم رشتی، مکتب شیعیان، تبریز، 1396 ق.124/61. خصائص الشیعة(التی جاءت بهاالشریعه)؛ سیدمحمد مهدی موسوی کاظمی قزوینی،بغداد، 1341 ق.125/62. درس‌هایی درباره مکتب شیعه؛ سیدمحسن موسوی گرگانی، ترجمه محمدبحرینی کاشمری، قم، شفق.126/63. دفاع از حریم تشیع؛ ابوالفتوح رازی، ترجمه محمد محمدی اشتهاردی، قم، مهر، 1354 ش.127/64. الدفاع عن الشیعه؛ عزالدین آل یس، بغداد، بی‌نا، 1352 ق.128/65. روح التشیع؛ عبدالله نعمه، بیروت، دارالفکر اللبنانی، 1405 ق.129/66. رساله فلسفه مذهب شیعه؛ سیدسلطان رضا عقیلی، دهلی(به‌زبان اردو).130/67. رهبری در تشیع؛ روح‌الله حسینیان، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1371 ش.131/68. رجعت از نظر شیعه؛ نجم‌الدین طبسی، قم، 1359 ش.132/69. ریشه شیعه و پایه‌های آن؛ محمدحسین آل‌کاشف الغطاء، ترجمه علی‌رضا خسروی، تهران، شرکت سهامی چاپ، 1317 ش.133/70. الرسول و الشیعه؛ تهران، انتشارات مسجد چهل ستون.134/71. رد هفوات شیعه بمکابرات شنیعه؛ محمدماه عالم صاحب قبله چشتی، لکهنو، بی‌نا، 1337 ق (به زبان اردو).135/72. سراج الشیعة و آداب الشریعه؛ عبدالله مامقامی، گیلان، مرتضویه، 1348 ش.136/73. سرّ تفوق شیعه در اسلام؛ حسین عمادزاده، تهران، مکتب قرآن.137/74. شناخت شیعه؛ حسن سعید، ترجمه مهدی پیشوایی، تهران، مدرسه چهل ستون، 1359 ش.138/75. شناخت شیعه پیروان علی علیه‌السلام ؛ حسین‌عمادزاده،تهران،مکتب‌قرآن.139/76. شیعه چه می‌گوید؟؛ مهدی سراج انصاری، قم، علمیه، 1385 ق.140/77. الشیعه؛ محمدصادق السید محمدحسین الصدر، بغداد، مطبعة الکرخ، 1352 ق.141/78. شیعه در اسلام؛ سیدموسی سبط، تهران، چاپخانه عالی، 1329 ش.142/79. الشیعة و الرجعه؛ محمدرضا الطبسی النجفی، نجف.143/80. الشیعة فی القرآن؛ صادق الحسینی الشیرازی، بیروت.144/81. شیعه اثناعشری در اسلام؛ محمدحسن کاشانی نجفی، تهران.145/82. الشیعة الاثنی‌عشریة(فی الاسلام الایرانی، جوانب روحیة و فلسفیه)؛ هنری کربن، ترجمه ذوقان قرقوط، قاهره، مکتبة مدبولی 1413 ق.146/83. شیعه از دیدگاه پیامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم ؛ نوری و حسینی، تهران، کتابخانه مدرسه چهل‌ستون جامع، 1395 ق.147/84. الشیعة بین الحقائق و الاوهام؛ السیدمحسن الامین، بیروت.148/85. الشیعة فی عقائد و احکامهم؛ السید امیرمحمد الکاظمی القزوینی، کویت.149/86. شیعه کیست و تشیع چیست؟(ترجمه الشیعة و التشیع)؛ محمدجواد مغنیه، ترجمه علی اکبر کسائی، تهران، اقبال، 1344 ش.150/87. شیعه و عاشورا؛ محمدجواد مغنیه، ترجمه فیروز حریرچی، تهران، پدیده، 1344 ش.151/88. شیعه علی علیه‌السلام ؛ احمد صادقی اردستانی، یزد، کانون انتشارات جوادیه، 1356 ش.152/89. الشیعة والتشیع؛ محمدجواد مغنیه، بیروت، دارالجواد، 1409 ق.153/90. شب‌های پیشاور در دفاع از حریم تشیع؛ محمدبن علی اکبر سلطان الواعظینی، تهران، کتاب‌فروشی اسلامیه، 1342 ش.154/91. الشیعة والاقتباع لیوم الطف؛ محمدبن مهدی خالصی،بغداد،1332 ق.155/92. الشیعة معتقدا و مذهبا؛ صابر طعیمه، بیروت، مکتبة الثقافه، 1408 ق.156/93. الشیعة فی المیزان؛ محمدجواد مغنیه، بیروت، دارالجواد، 1409 ق.157/94. شیعه در پیشگاه قرآن و اهل‌بیت علیه‌السلام (ترجمه جلد 15 بحارالانوار)؛ علامه محمدباقر مجلسی، تهران، کتابخانه مسجد حضرت ولی‌عصر(عج)، 1397 ق.158/95. شیعه(مجموعه‌آثار)؛ علی شریعتی، حسینیه ارشاد، تهران.159/96. شیعة الهدی(در رد موسی جاراللّه در کتابش به نام الوشیعه)؛ شیخ مهدی حجار نجفی، بصره.11160/97. الشیعة و الامامه؛ شیخ محمدحسین مظفر، 1370 ق.12161/98. الشیعة فی رد العروبة فی المیزان(تألیف عبدالرزاق الحصان)؛ سیدمحمدصادق بن سید محمدحسینی صدرالدین کاظمی، بغداد.13162/99. شیعه در اسلام؛ سیدموسی آقامیر، تهران، 1369 ق.14163/100. الشیعه و الاسلام؛ شیخ عبدالحسین غروی تبریزی.15164/101.الشیعة و المنار(در رد اعتراضات مجله «المنار» بر شیعه)؛علامه سیدمحسن امینی، بیروت، 1328 ق.16165/102 شیعیت (بررسی عقاید و آداب شیعه به زبان انگلیسی)؛ شیخ پادشاه حسین هندی، 1356 ق.17166/103. شیعه در حدیث دیگران؛ مهدی محقق، تهران، شرکت سهامی انتشار، 1362 ش.167/104. شیعه‌شناسی از نظر فریقین؛ سیدمحمد علی کاظمینی بروجردی، تهران، مشعل، 1353 ش.168/105. شیعه کیست و مبنا و مستنداتش چیست؟؛ مصطفی بازرگان، تهران، چاپخانه شمس، 1349 ش.169/106. شیعه می‌پرسد؛ سیدعلی اکبر موسوی (محب الاسلام)، تهران، مرتضوی، 1355 ش.170/107. شیعه و تشیع؛ محمدجواد مغنیه، ترجمه سیدشمس‌الدین مرعشی، قم، مجمع ذخائر اسلامی، 1355 ش.171/108. شیعه و مهدویت؛ حبیب‌الله مزروقی شمیرانی، قم، علامه 1345 ش.172/109. شیعه و نبوت؛ علی گلزاده غفوری، تهران، الفتح.173/110. شیعه و امامت؛ محمدحسین مظفر، ترجمه محمود عابدی، تهران، مؤسسه اهل‌البیت علیهم‌السلام ، 1361 ش.174/111. شیعه و تهمت‌های ناروا؛ محمد جواد شری، ترجمه محمدرضا عطائی،مشهد،آستان‌قدس‌رضوی، 1366 ش.175/112. الشیعة والتصحیح الصراع بین الشیعة و التشیع؛ موسی موسوی، قاهره، الزهراء للاعلام العربی، 1409 ق.176/113. شیعه یک حزب تمام؛ علی شریعتی، تهران، حسینیه ارشاد.177/114. شیعه پاسخ می‌دهد؛ سیدرضا حسینی‌نسب، نشر مشعر، 1374 ش.178/115. شیعه و شورا؛ حزب جمهوری اسلامی.179/116. شیعه امامیه در برابر قرآن؛ عائشه یوسف المناعی، قم، ششمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی، مجمع جهانی تقریب مذهب اسلامی، 1372 ش.180/117. شبهات حول الشیعه؛ ابوطالب تجلیل تبریزی، قم، دارالقرآن الکریم، 1417 ق.181/118. صفات شیعه؛ شیخ صدوق، تهران، انتشارات اعلمی.182/119. صفات الشیعه(طبعت مع فضائل الشیعة و مصادقة الاخوان)؛ شیخ صدوق، تحقیق و نشر مؤسسه الامام المهدی(عج)، قم، 1410 ق.183/120. ظهور شیعه به ضمیمه مصاحبه پروفسور کربن؛ محمدحسین طباطبائی، تهران، مرصاد، کانون انتشارات جیبی، 1356 ش.184/121. عدل از دیدگاه تشیع؛ محمد محمدی ری‌شهری،قم،1354 ش.185/122. عزاداری از دیدگاه مرجعیت شیعه؛ علی ربانی خلخالی.186/123. عقائد الشیعه؛ اطهربن بروجردی، تبریز، مطبعه آقامشهدی، 1331 ق.187/124. عقاید شیعه در دین و توحید؛ حسن ترسلی کاشانی، مشهد، خراسانی، 1397 ق.188/125. عقاید و اعتقادات شیعه؛ محمدولی شفیعی، تهران، مصطفوی، 1349 ش.189/126. عقائد الشیعه؛ ملاعلی اصغر نیّر بروجردی، تهران، اسلامیه، 1322 ق.190/127. علی و الشیعه؛ نجم‌الدین شریف العسکری، نجف، آداب.191/128. عقیدة الشیعه(فی الامام الصادق و سائر الائمة علیهم‌السلام )؛ السید حسین یوسف مکی العاملی، بیروت، دارالاندلس، 1382 م.192/129. عقائد الشیعة الامامیة الاثنی عشریه؛ سید ابراهیم موسوی زنجانی، نجف، آداب، 1387 ق.193/130. عقیدة الشیعة الامامیه(عرض و دراسة)؛ هاشم معروف الحسنی، بیروت، دارالکتاب‌اللبنانی، 1376ق.194/131. قرآن در اسلام از دیدگاه تشیع؛ علامه سیدمحمدحسین طباطبائی، قم،جامعه‌مدرسین‌حوزه‌علمیه،1375ش.195/132. کتاب نداء تشیع؛ تقی شریف کاشانی، تهران، 1324 ش.196/133. کتاب الشیعه(من اصحاب الحدیث)؛ ابوالعباس احمدبن محمدبن سعید، معروف به ابن‌عقده، م 333 ق.18197/134. کتاب الشیعه(من اصحاب الحدیث و طبقاتهم)؛ قاضی ابوبکر جعابی.19198/135. گفتار شیعه در اصول و فروع؛ شمس‌الدین نجفی، 1349 ش.199/136. گفت‌وگوهای شیرین یک نفر زن شیعه به نام حسنیه؛ سیدعلی اکبر شعفی، تهران، 1343 ش.200/137. گفت‌وگوهای یک زن شیعه با علمای سنی؛ ابراهیم استرآبادی، اصفهان.201/138. لماذا نحن الشیعه؟؛ محمدالرضی الرضوی، قاهره، مطبوعات النجاح بالقاهره، 1398 ق.202/139. مع الشیعة الامامیه؛ شیخ محمد مغنیه، بیروت، مکتبة الاندلس، 1956م.203/140. مسارالشیعه؛ شیخ مفید.204/141. مسؤولیت شیعه بودن؛ علی شریعتی، تهران، انتشار، 1350 ش.205/142. معنویت تشیع و 22 مقاله دیگر؛ محمدحسین طباطبائی، تهران، اندیشه، 1355 ش.206/143. مبانی تفکر شیعه؛ محمدرضا مظفر، ترجمه جمال موسوی، تهران،کتابخانه بزرگ اسلامی، 1358 ش.207/144. مبانی دین و مذهب شیعه؛ سیداحمد نجفی خردمند، قم، دارالتبلیغ اسلامی، 1350 ش.208/145. مذهب شیعه و اعتقاد ما؛ سیدمحمد مهدی علومی، تهران، علمی، 1344 ش.209/146. معارف الشیعه؛ علی گرامی، شیراز، کتاب‌فروشی اسلام.210/147. منشور عقاید امامیه (شرحی گویا و مستدل از عقاید شیعه اثناعشری)؛ جعفر سبحانی، قم، مؤسسه الامام الصادق علیه‌السلام ، 1376 ش.211/148. مسائل اعتقادی از دیدگاه تشیع(ترجمه کتاب عقائد الامامیه)؛ محمدرضا مظفر، ترجمه محمد محمدی اشتهاردی، قم، 1364 ش.212/149. منابع اندیشه مذهبی شیعه؛ علی شیروانی، قم، شفق.213/150. معاد از دیدگاه فرق اسلامی شیعه، معتزله، اشاعره؛ محمدابراهیم ایزدخواه، تهران، هفتمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی، 1373 ش.214/151. مناهج المعارف یا فرهنگ عقائد شیعه؛ میرسیدابوالقاسم جعفر موسوی خوانساری، با مقدمه و حواشی میرسیداحمد روضاتی،تهران، 1351 ش.215/152. نظریة الامامة لدی الشیعة الاثنی‌عشریه؛ احمد محمودصبحی، بیروت، دارالنهفتة العربیه، 1411 ق.216/153. وظایف الشیعه(شرح دعای ندبه)؛ عباسعلی ادیب، اراک، ربانی، 1341 ش.217/154. ولایت از دیدگاه مرجعیت شیعه؛ محمد مقیمی و امیر معراجی، تهران.218/155. ویژگی‌های فکری شیعه؛ محمدرضا مظفر، ترجمه خلخالی، مکتبة النجاح.219/156. هدیة التشیع؛ الشیخ احمد الوائلی، بیروت، دارالزهد، 1400 ق.
د. کتاب‌های شیعه در زمینه فرق و مذاهب (شناخت فرقه‌ها و نحله‌های اسلامی و شیعی و مباحثات دانشمندان و چهره‌های برجسته شیعه با دیگران)220/1. پنجمین مجمع علمای شیعه و سنی افغانستان؛ تهران، مؤسسه فرهنگی ثقلین، 1377 ش.221/2. تاریخ شیعه و فرقه‌های آن تا قرن چهارم؛ محمد جواد مشکور، تهران، کتاب‌فروشی اشراقی، 1362 ش.222/3. التحفة الاثنی عشریة فی الرد علی فرق الشیعه(تلخیص و ترجمه تحفة الاثنی عشریة)؛ السید محمود شکری الالوس.223/4. تحقیقی کوتاه پیرامون رابطه تشیع و تسنن؛ رسول جعفریان، اراک، جهاد دانشگاهی، 1365 ش.224/5. ترجمه فرق الشیعه؛ ابوالقاسم سعدبن عبدالله اشعری قمی، تهران.225/6. تصوف و تشیع؛ هاشم معروف الحسنی، ترجمه سیدمحمد صادق عارف، مشهد، بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، 1369 ش.226/7. تلخیص المؤمنین عن مکاند الشیخیین المعروف به فرق بین الشیعة و الشیخی؛ خواجه معین الدین چشتی، کانپور.227/8. حقیقت مذهب حنفیه بجواب حقیقت مذهب شیعه؛ نورحسین صاحب صابر، لاهور، اصنی عشری، (زبان اردو).228/9. دراسة عن الفرق فی تاریخ المسلمین الخوارج و الشیعه؛ احمد محمد احمد جلی، ریاضی، مرکز الملل فیصل للبحوث والدراسات‌الاسلامیه، 1408 ق.229/10. الشیعة بین الاشاعرة المعتزله؛20 هاشم معروف الحسن، مصر.230/11. الشیعة و التشیع فرق و تاریخ؛ احسان الاهی ظهیر، لاهور، ادارة ترجمان السنه، 1404 ق.231/12. الشیعة والوهابیه؛ علامه سیدمهدی موسوی قزوینی کاظمی.21232/13. علماء الشیعة و الصراع مع البدع و الخرافات الدخیلة فی الدین؛ الشیخ محمد الخالص، بیروت و لندن، دارالفارابی، دارالینابیع، دارالنهر و دارالحکمه، 1418 ق.233/14. فرق الشیعه؛ حسن بن موسی نوبختی، نجف، مطبعه حیدریه، 1355 ق.234/15. گفت‌وگوهای شیعه و جالب (ترجمه الاحتجاجات العشره)؛ آیت‌الله طاهری شیرازی، ترجمه محمد محمدی اشتهاردی، قم، انتشارات مؤسسه مطبوعاتی علامه، 1349 ش.235/16. مناظرات ده‌گانه با علمای اهل‌سنت پیرامون بعضی عقائد شیعه؛ السید عبدالله الشیرازی، ترجمه محمد محمدی اشتهاردی، مشهد، مدرسه علمیه امام امیرالمؤمنین علیه‌السلام ، 1359 ش.236/17. مناظره و بحث آزاد بهایی از شیعه، سنی، صوفی، مسیحی، مادی؛ حسن مصطفوی.237/18. هم‌بستگی میان تصوف و تشیع(ترجمه الصلة بین التصوف و التشیع)؛ کامل مصطفی شیبی، ترجمه، تلخیص نگارش علی اکبر شهابی، دانشگاه تهران، 1354 ش.
ه. کتاب‌های مخالفان و نویسندگان غیرشیعی در تبیین، نقد و یا رد اعتقادات و اندیشه‌های مذهبی شیعه238/1. اصول مذهب الشیعة الامامیة الاثنی عشریه؛ ناصربن عبدالله بن علی القفاری، 1415 ق.239/2. اصول العقیدة بین المعتزلة و الشیعة الامامیه؛ عائشة یوسف المناعی، قطر، دارالثقافه، 1412 ق.240/3. اثر التشیع علی الروایات التاریخیة فی القرن الاول الهجری؛ عبدالعزیز محمدنور ولی، المدینة النبویه، دارالخضیری للنشر و التوزیع، 1417 ق.241/4. الاحزاب المعارضه فی صدر الاسلام، الخوارج والشیعه؛ ولهاوزن و یولیوس، ترجمه عبدالرحمن بدوی، قاهره، مکتبة النهضة المصریه، 1958 م.242/5. الامام جعفر الصادق رائد السنة و الشیعه؛ عبدالقادر محمود، مصر.243/6. الخطوط العریضة للاسس التی قام علیها دین الشیعة الامامیة الاثنی عشریه؛22 محب‌الدین الخطیب، قاهره، 1388 ق.244/7. السیادة العربیة والشیعة والاسرائیلیات فی عهد بنی‌امیه؛ فان فلوتن، تعریب حسن ابراهیم حسن و محمد زکی ابراهیم،القاهره،النهضة‌المصریه،1965م.245/8. الشیعة والقرآن؛ احسان الاهی ظهیر، پاکستان، ادارة ترجمان السنة، 1403 ق.246/9. الشیعة و تحریف القرآن؛ محمد مال الله، با مقدمه محمد احمد النجفی، عربستان، مکتبة ابن تیمیه، 1409 ق.
و. کتاب‌ها و رسائل تاریخی (درباره تاریخ و زمینه‌های پیدایش و سیر تطور شیعه از آغاز تا کنون، مناسبات فرهنگی‌سیاسی‌و پیشینه علمی ـ ادبی)247/1. آل بویه، نخستین سلسله قدرتمند شیعه(نموداری از زندگی جامعه اسلامی در قرن‌های چهارم و پنجم)؛ علی اصغر فقیهی، تهران، صبا، 1366 ش.248/2. آشنایی با حوزه‌های علمیه شیعه؛ سید حجت موحد ابطحی، حوزه علمیه اصفهان، 1365 ش.249/3. امیرمؤمنان و آذربایجان، دولت‌های شیعه در تاریخ؛ محمدجواد مغنیه، ترجمه محمد آیت‌اللهی، تبریز، روزنامه مهدآزادی، 1346 ش.250/4. الادب فی ظل التشیع؛ عبداللّه نعه، صیدا، 1372 ش.251/5. اثر الشیعة الجعفریه (فی تطویر الحرکة الفکریة فی بغداد و منهم الفیلسوف الکندی)؛ الشیخ عبدالواحد الانصاری، بغداد.252/6. ایرانیان مسلمان در صدر اسلام و سیر تشیع…؛ محمد محمدی اشتهاردی، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1371 ش.253/7. ادبیات انقلاب در شیعه؛ صادق آئینه‌وند، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1359 ش.254/8. بینش تاریخی شیعه (سخنرانی)؛ علی شریعتی، تهران، انتشارات جواد، 1357 ش.255/9. پژوهشی در تاریخ حدیث شیعه؛ مجید معارف، تهران، مؤسسه فرهنگی و هنری ضریح، 1374 ش.256/10. تحفه تشید در تاریخ اولین امارت شیعه؛ علی اکبر تشید، مجله تاریخی، 1324 ش.257/11. تاریخ تدوین حدیث و تذکره شیعه محدثین؛ مولانا سیدمرتضی حسین صاحب قبله، رادپسندی،(به‌زبان اردو).258/12. تاریخ فقه شیعه؛ محمد مهدی الآصفی، ترجمه عبدالرضا محمد حسین‌زاده، قم، قدس، 1372 ش.259/13. تاریخ شیعه و علل سقوط بنی‌امیه؛ فان فلوتن، ترجمه سیدمرتضی هاشمی حائری، تهران، اقبال، 1325 ش.260/14. تاریخچه انشقاق اسلام به دو فرقه شیعه و سنی؛ فقیر محمد مردوخ، 1341 ش.261/15. تاریخ شیعه؛ علامه محمدحسن مظفر، ترجمه و نگارش سیدمحمدباقر حجتی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1368 ش.262/16. تاریخ الامامیة و اسلامهم من الشیعة منذ نشاة الشیع حتی مطلع القرن الرابع الهجری؛ عبدالله فیاضی، بیروت، منشورات مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1395 ق.263/17. تاریخ انتشار تشیع در ایران؛ اصحابی دامغانی، قم، 1350 ش.264/18. تاریخ تشیع اصفهان از دهه سوم قرن اول تا پایان قرن دهم؛ مهدی بن‌محمد باقر فقیه‌ایمانی،تهران،1374ش265/19. تاریخ تشیع در ایران؛ احمد مشکوة کرمانی، تهران، 1358 ش.266/20. تاریخ سیاسی صدر اسلامی، شیعه و خوارج؛ ترجمه محمود افتخارزاده، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1375 ش.267/21. تاریخ تشیع در ایران (از آغاز تا قرن هفتم هجری)؛ رسول جعفریان، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1368 ش.268/22. تاریخ گسترش تشیع در ری؛ رسول جعفریان، تهران،آستان مقدس حضرت عبدالعظیم، 1371 ش.269/23. تأسیس الشیعة الکرام لعلوم الاسلام؛ السیدحسن الصدر، انتشارات اعلمی.270/24. التشیع و اثره فی شعر العصر العباسی الاول؛ محسن غیاض، با مقدمه شرقی شیف، بغداد، جامعة بغداد، 1973 ق.271/25. تشیع، مقاومت و انقلاب؛ جمعی از نویسندگان، بی‌نا، 1368 ش.272/26. تشیع و مشروطیت در ایران و نقش ایرانیان مقیم عراق؛ عبدالهادی حائری، تهران، امیرکبیر، 1360 ش.273/27. التشیع، نشأته… معالمه؛ هاشم الموسوی، قم، مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه، 1414 ق.274/28. التشیع، نشوه، مراحله، مقوماته؛ السید عبدالله الغریفی، بیروت، دارالمراسم للاعلام، 1411 ق.275/29. تشیع، سیری در فرهنگ و تاریخ تشیع؛ دائرة المعارف تشیع، تهران، 1373 ش.276/30. تشیع و تصوف تا آغاز سده دوازدهم هجری؛ کامل مصطفی شیبی، ترجمه علی‌رضا ذکاوتی قراگزلو، تهران، امیرکبیر، 1359 ش.277/31. تشیع و ستم‌گران تاریخ؛ سیدعلی صدر،تهران،مسعود،1361 ش.278/32. تشیع در مسیر تاریخ؛ سیدحسین محمد جعفری، ترجمه سید محمد تقی آیت‌اللهی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1373 ش.279/33. التشیع بین جبل عامل و ایران؛ علی مروة، لندن، ریاض الریس للکتب و النشر.280/34. تشیع در هند؛ جان نورمن هالیستر، ترجمه آزرمیدخت مشایخ فریدنی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، 1373 ش.281/35. تشیع علوی و تشیع صفوی؛ علی شریعتی، 1352 ش.282/36. تشکیل دولت صفوی و تعمیم مذهب تشیع؛ محمدکریم یوسف جمال، اراک، امیرکبیر، 1372 ش.283/37. جغرافیای تاریخی و انسانی شیعه؛رسول‌جعفریان،قم،انصاریان،1371ش.284/38. جنبش‌های شیعی در تاریخ اسلامی؛ هاشم معروف الحسنی، ترجمه سیدمحمدصادق عارف، تهران، آستان قدس رضوی، 1371 ش.285/39. جامعه‌شناسی تشیع اثناعشری؛ اسماعیل نوری علاء، تهران، ققنوس، 1357 ش.286/40. حلب و التشیع؛ ابراهیم نصراللّه،بیروت، مؤسسة الوفاء، 1403 ق.287/41. دیوان اشعار التشیع الی القرن الثالث/ التاسع؛ الطیب العشاش، بیروت، دارالغرب الاسلامی، 1997 م.288/42. دولة التشیع فی بلاد الغرب؛ نجیب زبیب، با مقدمه محمدحسین بزی، بیروت،دارالامیر للثقافة‌والعلوم،1413ق.289/43. دولت‌های شیعه در طول تاریخ؛ محمدجوادمغنیه، ترجمه محمدبحرینی کاشمری، قم، شفق.290/44. دورالشیعة‌فی‌التاریخ؛ محمدجواد مغنیه، نجف.291/45. راز شیعه بودن ایرانیان؛ داود الهامی، قم، نشر حجت، 1357 ش.292/46. روش مبارزه تشیع با حکومت‌های طاغوتی؛ سیدرضا تقوی دامغانی، قم، انتشارات سراط، بی‌تا.293/47. زمینه‌های تفکر سیاسی در اسلام در قلمرو تشیع و تسنن؛ محمد مسجد جامعی،تهران، الهدی، 1369 ش.294/48. سهم شیعه در تأسیس و ابتکار علوم اسلامی؛ سیدعلی اکبر برقعی قمی، تهران.295/49. الشیعه‌و فنون الاسلام(تلخیص کتاب تأسیس الشیعة‌الکرام لعلوم الاسلام)؛ آیت‌اللّه سید حسن صدر، صیدا، 1331ق.296/50. الشیعة و فتحها الدول النصطوریه؛ [ناشناخته.]23297/51. شیعیان لبنان؛ ترجمه خسروشاهی، قم، دارالتبلیغ اسلامی.298/52. الشیعة والحاکمون؛ محمدجواد مغنیه، بیروت، دارمکتبة الهلالی، 1404 ق.299/53. شیعه و زمامداران خودسر(ترجمه الشیعة والحاکمون)؛ محمدجواد مغنیه، ترجمه مصطفی زمانی، قم، 1343 ش.300/54. الشیعة فی التاریخ(الشیعة و الامامه)؛ الشیخ محمد حسین المظفر، 1352 ق.24301/55. الشیعة فی موکب التاریخ؛ جعفر سبحانی، قم، مؤسسه امام صادق علیه‌السلام ، 1413 ق.302/56. الشیعة فی التاریخ؛ محمدحسین آل‌زین‌العاملی، صیدا، عرفان، 1357 ق.303/57. شیعه و پایه‌گذاری علوم اسلامی (ترجمه الشیعة و فنون الاسلام)؛ سیدحسن صدر، ترجمه و پاورقی سیدمحمد مختار سبزواری،25تهران، انتشارات روزبه، 1357 ش.304/58. شیعیان لبنان در کام طوفان؛ حرکة المحرومین.305/59. شیعه در لبنان؛ سیدامام موسی‌صدر، تهران، بعثت، 1351 ش.306/60. شیعه و عاشورا؛ محمدجواد مغنیه، ترجمه فیروزه حریرچی، تهران، پدیده، 1344 ش.307/61. شیعه در مصر از عصر امام علی علیه‌السلام تا…؛ صالح الوردانی، ترجمه قاسم مختاری، سازمان‌تبلیغات اسلامی، 1376 ش.308/62. صحنه‌های خونین از تاریخ تشیع در افغانستان از 1250 تا 1320 قمری؛حسین‌علی‌یزدانی،مشهد،1370ش.309/63. العلویون فدائیو الشیعة المجهولون؛ الشیخ علی عزیز آل ابراهیم، کویت، 1396 ق.310/64. علل ظهور تشیع در ایران و خصوصیات آن؛ محمدباقر حدادزاده، دانشکده حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی دانشگاه تهران، 1335 ش.311/65. فلسفه شورش‌های شیعه؛ محمود حکیمی، تهران، سید جمالی.312/66. قیام‌های شیعه در تاریخ اسلام؛ صادق آئینه‌وند، تهران، سپاه پاسداران.313/67. قدرت‌رهبران‌شیعه؛مهدی عسکری، نشر آملی.314/68. مذهب تشیع و آرمان‌های ملی ایرانی؛ عسکر حقوقی، تهران، 1353 ش.315/69. مناسبات فرهنگی معتزله و شیعه تا آغاز دوره المغول معتزله در شیعه؛ رسول جعفریان، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، 1372 ش.316/70. مکتب تشیع در مسیر تاریخی؛ حسین خراسانی، تهران، محمدی، 1341 ش.317/71. مختصر تاریخ الشیعه؛ احمد عارف الزین، صیدا، 1332 ق.318/72. مسلمین شیعه در لبنان؛ میرابوالفتح دعوتی، تهران، بعثت، 1351 ش.319/73. نشأة التشیع؛ السید طالب الخراسانی، قم، شریف رضی، 1412 ق.320/74. ندای شیعه (چرا امام حسین قیام کرد؟)؛ میر سید احمدروضاتی،تهران،پایگاه‌اسلامی مسجد الرحمن.
ز. آثار و تألیفات در زمینه سیره و تاریخ زندگانی پیشوایان دینی (فضایل و مناقب، سیره اخلاقی، سیاسی و اجتماعی اهل‌بیت علیهم‌السلام )321/1. اعیان الشیعه(زندگانی امام زین‌العابدین علیه‌السلام به ضمیمه رساله حقوق و کلمات قصار آن حضرت)؛ حسین وجدانی، تهران، امیرکبیر، 1361 ش.322/2. امامان شیعه و جنبش‌های مکتبی؛ محمدتقی مدرسی، ترجمه حمیدرضا آژیر، مشهد، بنیاد پژوهش‌های‌اسلامی‌آستان‌قدس رضوی، 1369 ش.323/3. اخلاق جعفری شیعه اثناعشری؛ جعفر صبوری قمی، 1395 ق.324/4. اخلاق الائمة و آداب الشیعه؛ ملامحسن فیض کاشانی، ترجمه اسدالله ناصح،کانون انتشارات محمدی،1353ش.325/5. امام صادق علیه‌السلام ، مؤسس مذهب شیعه؛ گروهی از نویسندگان.326/6. الامام جعفر الصادق، رائد السنة و الشیعه؛ عبدالقادر محمود، مصر.327/7. پیشوای هشتم شیعیان؛ شیخ باقر ساعدی خراسانی، مشهد.328/8. ثورة الشیعه، عصر امام حسن علیه‌السلام ؛ عباس سعیدی، تهران، بعثت، 1358 ش.329/9. چهارده معصوم، خورشیدهای تابان عالم تشیع؛ محمدباقر رفیعی طاری، 1358 ش.330/10. حیات فکری و سیاسی امامان شیعه؛ رسول جعفریان، قم، سازمان تبلیغات اسلامی، 1369 ش.331/11. حضرت علی علیه‌السلام و شیعیانش؛ نجم‌الدین عسکری، ترجمه علی کرمی، تهران.332/12. زندگی دهمین پیشوای شیعه، حضرت امام هادی علیه‌السلام ؛ مدرسی چهاردهی، تهران، غدیر، 1352ش.333/13. شرح زندگانی چهارمین امام شیعه؛ علی پناه اشتهاردی، تهران، فروغی.334/14. شیوه امامان شیعه؛ سادات حسینی، تهران، 1353 ش.335/15. فرازهای حساس زندگی پیشوایان شیعه؛ حیدری قزوینی، تهران، رسالت قلم، 1398 ق.336/16. فلسفه صلح دومین پیشوای شیعه؛ محمد مقیمی، تهران، معراجی.337/17. مغز متفکر جهان شیعه؛ مرکز مطالعات اسلامی استراسبورگ، با مقدمه ذبیح‌اللّه منصوری، تهران، انتشارات جاویدان، 1354 ش.338/18. مبارزات رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم و ائمه شیعه علیهم‌السلام با غلات؛ میرزا خلیل کمره‌ای، تهران، کتاب‌فروشی شمس، 1382 ق.339/19. نقش پیشوایان شیعه در بازسازی جامعه؛ سیدمحمدباقر صدر، ترجمه علی اسلامی، روزبه.340/20. هشتمین امام شیعیان، امام رضا علیه‌السلام ؛ علی غفوری، تهران.
ح. آثار و تألیفات در زمینه مسائل فقهی و احکام شرعی341/1. اجتهاد و تقلید در اسلام و شیعه؛علامه‌سیدمحمدحسین‌طباطبائی،رسالت.342/2. ارث الشیعه؛ عباس‌علی ادیب، طباطبائی، 1375 ش.343/3. احکام الشیعة فی فتاوی المؤلف حضرت آیة‌اللّه العلامه الحاج میرزا حسن الحائری؛ حاج‌میرزا حسن حائری، تبریز، 1349 ش.344/4. تحقیقی پیرامون اهمیت اذان و اقامه و سومین شهادت(اقتباس و ترجمه بخشی از کتاب ارزشمند اجماعیات فقه الشیعة، تألیف سیداسماعیل مرعشی)؛ ترجمه محمد محمدی‌اشتهاردی، قم، مسجد جمکران، 1376 ش.345/5. دروس فی فقه الشیعه(تقریر دروس آیت‌اللّه سیدابوالقاسم خوئی)؛ محمد مهدی خلخالی، نجف، آداب، 1378 ق.346/6. دین و شؤون و طرز حکومت در مذهب شیعه؛ حاجی شیخ اسداللّه مامقانی، 1335 ش.347/7. ذکری الشیعه فی احکام الشریعه؛ شهید ثانی(محمدبن مکی العاملی)، مکتبة بصیرتی.348/8. رسائل الشیعة فی احکام الشریعه؛26 السید محسن الکاظمی، 1320.349/9. سیمای زن در آیینه فقه شیعه؛ زهرا گواهی، تهران، سازان تبلیغات اسلامی، 1369 ش.350/10. مبانی فقهی شرایط قاضی در فقه شیعه و مذاهب چهارگانه؛ حمید انصاری، 1371 ش.351/11. مسائلی از فقه شیعه؛ حاج سیدمحمد علی موحد ابطحی، قم، 1377 ش.352/12. موسوعة البرغانی فی فقه الشیعه؛ محمد صالح البرغانی القزوینی الحائری، تهران، نمایشگاه دائمی کتاب، 1369 ش.353/13. مستند الشیعة فی احکام الشریعه؛ ملامحمد مهدی النراقی، قم، انتشارات کتابخانه آیت‌اللّه مرعشی نجفی، 1405 ق.354/14. مختلف الشیعه(فی احکام الشریعه)؛ علامه حلی، قم، مؤسسة النشر الاسلامی، 1412 ق.355/15. نکاح درفقه شیعه وانعکاس آن درقانون مدنی ایران و اهمیت اجتماعی نکاح؛ مرتضی جلیلی، تهران، 1331 ش.356/16. نماز جمعه در روایات شیعه و سنی؛ محمدعلی تسخیری و محمود قانصوه، ترجمه مسلم صاحبی، سازمان تبلیغات اسلامی، 1365 ش.357/17. نماز با ترجمه فارسی و اصول و فروع اولیه مذهب شیعه؛ رضا سراج، تهران، کتاب‌فروشی حافظ.358/18. نگاهی به نظرات فقهی علمای شیعه و اهل‌سنت در شرایط معاملات؛ ناصر مکارم شیرازی، قم، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، 1372 ش.359/19. نماز شیعه، مطابق با فتاوی حاج سیدعبداللّه شیرازی و دیگر علما؛ منظور حسین اصغر نجفی، مکتبة اصغریه(به‌زبان اردو)
ط. آثار و کتاب‌های حدیثی شیعه360/1. اربعین (چهل حدیث) به عقیده شیعه؛ سید علی مولانا تبریزی، 1349 ش.361/2. اسرار آل محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم (ترجمه اولین کتاب شیعه در زمان امیرالمؤمنین علیه‌السلام )؛ سلیم بن قیس.362/3. تلخیص وسائل الشیعه؛ مهدی التبریزی الصادقی، قم، 1393 ق.363/4. تفصیل وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه؛ شیخ‌حرعاملی،تهران،المکتبة‌الاسلامیه، 1403 ق.364/5. جامع احادیث الشیعه؛ تحت اشراف حضرت آیت‌اللّه بروجردی، قم، مطبعه مهر، 1410 ق.365/6. نهج‌البلاغه یا درس‌های انسان‌ساز مکتب تشیع؛ حسن سعید، تهران، انتشارات کنگره هزاره نهج‌البلاغه، 1359 ش.
فهرست الفبایی برخی از پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکتری (رشته‌های الهیات، حقوق، علوم سیاسی و اقتصادی، تاریخ و ادبیات)1. اولوالامر از دیدگاه تشیع و تسنن؛ محمد سلطان مرادی، راهنما: آیت‌اللّه محمدهادی معرفت، مرکز تربیت مدرس دانشگاه قم، 78ـ1377 ش.2. ادله اثبات روح از نظر متکلمین شیعی، معتزلی و اشعری؛ طیبه فلاح‌زاده، راهنما: دکتر احمد احمدی، مرکز تربیت‌مدرس، دانشگاه قم، 78ـ1377 ش.3. استخراج اصطلاحات فقهی کتاب کشاف اصطلاحات الفنون و مقارنه آن با فقه شیعه؛ صدیقه سجادی، راهنما: دکتر علی رضافیض، دانشکده الهیات تهران، 1369ش.4. اخلاق در فقه شیعه؛ حسین صائب، راهنما: کاظم مدیر شانه‌چی، دانشگاه فردوسی مشهد، 73ـ1372 ش.5. اندیشه سیاسی علمای شیعه در زمینه مشروطه‌خواهی از جنبش تحریم تنباکو تا به توپ بسته‌شدن مجلس (1270 ـ 1287ش)؛ ناصر جمال‌زاده، راهنما: حسین بشریه، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس تهران، 1376 ش.6. اندیشه سیاسی فارابی و ارتباط آن با مذهب تشیع؛ بهرام منتظری، راهنما: دکتر علی اصغر حلبی، دانشکده علوم سیاسی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام ، 1368 ش.7. بررسی دیدگاه‌های مفسران معروف شیعه در زمینه علوم قرآن با طراحی تارنمای شیعی بر روی شبکه اینترنت؛ زهرا اخوان صراف، راهنما: آیت‌اللّه محمدهادی معرفت،دانشکده‌اصول‌الدین‌قم،1377ش.8. بررسی انطباق احایث شیعه بر احادیث نبوی در آیات الاحکام؛ معصومه دولت‌آبادی، راهنما: دکتر مجید معارف، دانشکده اصول الدین قم، 1377 ش.9. بررسی عصمت انبیا از دیدگاه فخر رازی و مقایسه آن با آرای شیعه؛ فریده فروغی اصل، راهنما: دکتر مجید معارف، دانشکده اصول‌الدین تهران، 1379 ش.10. بررسی انواع قتل و احکام آن از نظر فقه شیعه؛ سید رضی رضوی، راهنما: دکتر سیدمصطفی محقق داماد، مرکز تربیت مدرس دانشگاه قم،77ـ1376ش.11. بررسی مسئله سهو النبی صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم از دیدگاه متکلمان و فقیهان شیعه؛ عطاءاللّه اسماعیلی، راهنما: آیت‌اللّه محمدهادی معرفت، مرکز تربیت‌مدرس دانشگاه قم، 78ـ1377 ش.12. بررسی شرط اعلمیت در تقلید و سیر تاریخی آن در فقه شیعه؛ علی روح‌بخش زائری، راهنما: آیت‌اللّه حسین کریمی، دانشگاه قم، 1376 ش.13. بررسی تطبیقی استحسان و مصالح مرسله از دیدگاه شیعه؛ طاهره سلیمی، راهنما: محمدعلی راغبی، دانشگاه قم، 1379.14. بررسی مسائل کلامی کشاف و مقایسه آن با کلام شیعه؛ هادی آقاجانیان، راهنما: دکتر سیدمرتضی آیت‌اللّه زاده شیرازی، دانشگاه تهران، 1370 ش.15. بررسی تطبیقی سبق و رمایه و رابطه آن با سلاح‌های نوین از نقطه‌نظر مذاهب اربعه اهل‌سنت و مذهب؛ دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، 1370 ش.16. بهداشت در مذهب تشیع(دکتری)؛ علی‌اصغر حاجی سید، دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی تهران، 1330 ش.17. بررسی تحلیلی الگوهای رهبری سیاسی از دیدگاه شیعیان امامیه(دکتری)؛ سیدحسین سیف‌زاده، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 1365 ش.18. بررسی سندی و دلالی روایات شیعه در مورد زن؛ سیما علی‌پور، راهنما: دکتر محمدتقی دیاری، دانشگاه قم، 1379 ش.19. پژوهشی پیرامون غلات شیعه و موضع ائمه در این باب؛ اسکندر اسفندیاری، راهنما: استاد علی‌اکبر غفاری،دانشگاه‌امام‌صادق علیه‌السلام ،1370ش.20. پژوهشی در تاریخ حدیث شیعه از اصول اربعمأه تا کتب اربعه(دکتری)؛ مجید معارف، راهنما: دکتر سیدمحمدباقر حجتی، دانشگاه تربیت مدرس تهران، 1372 ش.21. پژوهشی در تفسیر آیات ولایت و تبیین جایگاه آنهادر سوره مائده از دیدگاه شیعه و اهل‌سنت؛ حمزه‌پور معتوقی، راهنما: دکتر محمدعلی لسانی فشارکی، دانشگاه تربیت‌مدرس تهران، 1376 ش.22. تحول مفهوم دولت از دیدگاه فقهای بزرگ شیعه(از محقق کرکی تا امام خمینی)؛ ابوالفضل نجفی لیواری، راهنما: دکتر ملک یحیی صلاحی، دانشکده علوم اقتصادی و سیاسی دانشگاه شهید بهشتی تهران، 1378 ش.23. تأثیر تفکر شیعه در نظم دوره صفوی؛ اسحاق طغیانی اسفرجانی، دانشگاه تربیت مدرس تهران، 1365 ش.24. تأویل و ضوابط آن نزد شیعه؛ محسن حسین‌زاده باجگیران، راهنما: دکتر مرتضی ایروانی، دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد، 1372 ش.25. تفاسیر شیعه(دکتری)؛ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 1332 ش.26. تفسیر اثری شیعه و تطور آن؛ محمدعلی سلمانی مروست، راهنما: دکتر جعفر خضیر، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس تهران، 1372 ش.27. تاریخ فقه و فقهای شیعه در قرن هشتم هجری؛ حسن ملاصالحی، راهنما: دکتر علی رضا فیض، دانشکده الهیات دانشگاه امام صادق علیه‌السلام ، 1371 ش.28. تاریخ فقه و فقهای شیعه از قرن ششم تا هشتم هجری؛ حجت روح‌اللهی، راهنما: آیت‌اللّه محمدابراهیم جناتی، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام ، 1371 ش.29. تاریخ و مبانی کلام شیعه تا عصر غیبت؛ محمدتقی باقریان، راهنما: آیت‌اللّه محمدهادی معرفت، مرکز تربیت مدرس دانشگاه قم، 78ـ1377ش.30. تحقیق و بررسی درباره قیام‌های عمده شیعی و تأثیر آن بر ادبیات عرب تا انقراض حکومت بنی‌امیه؛ سردار شهابی، راهنما: دکتر آذرتاش آذرنوش و دکتر نوراللّه کسایی، دانشکده الهیات دانشگاه تهران، 1372 ش.31. تحلیلی از میثاق (عهدالست) در روایات شیعه؛ منصور میر، راهنما: آیت‌اللّه سیدحسن مصطفوی، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام ، 1369 ش.32. توحید و شرک از نظر تشیع و وهابیت؛ ولی‌اللّه نوروزی‌مقدم، راهنما: دکتر احمد عابدی،دانشگاه‌قم،1380ش.33. توحید از دیدگاه تشیع و وهابیت؛ سیدصادق حسینی، راهنما: دکتر احمد بهشتی، مرکز تربیت مدرس دانشگاه قم.34. التفسیر بالمأثور عند الشیعة الامامیه؛ احسان امین، راهنما: دکتر محمدعلی آذرشب، دانشکده اصول‌الدین قم، 1377 ش.35. جایگاه عقل در مبانی تفکر شیعی؛ مرتضی رحیمی‌نژاد، راهنما: آیت‌اللّه یحیی انصاری شیرازی، مرکز تربیت‌مدرس‌دانشگاه قم، 75ـ1374 ش.36. حوزه علمیه شیعیان جهان؛ علی‌رضا آشتیانی، دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران، 1345 ش.37. روایات تطبیق در تفاسیر شیعه و تحلیل آنها؛ زهرا حسینی، راهنما: دکتر محمدکاظم شاکر،دانشگاه‌قم،1378 ش.38. رثا در ادب شیعه تا پایان قرن دوم هجری(دکتری)؛ عباس اقبالی، راهنما: دکتر صادق آئینه‌وند، دانشگاه تربیت‌مدرس تهران، 1373 ش.39. زندگی سیاسی و فرهنگی شیعیان در بغداد عباسیان از عصر غیبت (260 ق) تا سلطه سلجوقیان (450 ق) (دکتری)؛ حسن موسوی، راهنما: دکتر نوراللّه کسائی، دانشگاه تربیت‌مدرس تهران، 1377 ش.40. زنان سخنور شیعه(11ـ61 ه ق.) از فاطمه تا فاطمه؛ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، 1370 ش.41. زمینه‌های رشد و نضج شیعه از قرن چهارم تا ششم هجری؛ عباس مصلایی‌پور یزدی، راهنما: دکتر محمدجواد مشکور، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام ، 1369 ش.42. شعر حماسی شیعه در قرن اول هجری؛ مژگان جعفرزادگان، راهنما: دکتر علی میرلوحی، دانشکده زبان‌های خارجی دانشگاه اصفهان، 1373 ش.43. شخصیت‌های شیعه از دیدگاه ابن‌خلکان در وفیات الاعیان(نقد و بررسی)؛ مهدی رجبی، راهنما: علی دوانی، دانشکده الهیات دانشگاه امام صادق علیه‌السلام ، 1373 ش.44. شاعران پارسی‌گوی شیعه تا اواخر قرن هفتم؛ عباس محمدزاد رضایی، دانشگاه تربیت‌مدرس تهران، 1365 ش.45. علمای شیعه در عصر صفوی؛ محمدحسین رازنهان، دانشگاه تربیت مدرس تهران، 1365 ش.46. عقل‌گرایی در اصولی‌گری شیعی و توسعه سیاسی جمهوری اسلامی ایران(دکتری)؛ علی کریمی، مله، راهنما: دکتر محمود سریع‌القلم، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت‌مدرس تهران، 1376 ش.47. غلات و تأثیر آن در افکار و عقاید و تاریخ شیعه؛ نعمت‌اللّه سفری، راهنما: دکتر صادق آئینه‌وند، مرکز تربیت‌مدرس دانشگاه قم، 74ـ1373 ش.48. فدک در فقه شیعه؛ حسن رضازاده مقدم، راهنما: سیدحسین سیدی علوی، دانشگاه آزاد اسلامی مشهد، 1377 ش.49. فهرست اربعین حدیث‌های چاپ شده علمای شیعه از ابتدا تا پایان قرن دهم؛ محمدکاظم بهنیا، راهنما: دکتر سیدمحمدباقر حجتی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران، مرکزی، 1374 ش.50. فلسفه سیاسی شیعه و جامعه مدنی؛ علی‌رضا رجایی، راهنما: دکتر حاتم قادری، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت‌مدرس تهران، 1375 ش.51. فرهنگ سیاسی شیعه و تأثیر آن بر رفتار سیاسی مردم ایران از 1342 تا 1357 ش؛ یداللّه هنری لطیف‌پور، راهنما: دکتر رحیم ابوالحسنی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 1377 ش.52. فرهنگ سیاسی تشیع و سازوکار جامعه‌پذیری سیاسی آن؛ یونس کجوری گشنیانی، راهنما: دکتر محمد غفوری، دانشکده علوم اقتصادی و سیاسی دانشگاه شهید بهشتی تهران، 1375 ش.53. قیام شیعی مرعشیان با تکیه بر قیام شیعی سربداران(دکتری)؛ دانشکده ادبیات وعلوم انسانی دانشگاه تهران، 1363 ش.54. مکتب سامرا نقطه عزیمت رویکرد تاریخی شیعه در حوزه معرفت سیایس (رهیافتی بر مبانی نظریه‌های سیاسی شیعه در قرن اخیر)؛ مظفر نامدار طالشانی، راهنما: دکتر ملک‌یحیی صلاحی، دانشکده علوم اقتصادی و سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، 1372 ش.55. مهاجرت علمای شیعه از جبل‌عامل به ایران در عصر صفوی؛ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، 70ـ1369 ش.56. محدثات شیعه(دکتری)؛ نهله غروی نائینی، راهنما: استاد علی‌اکبر غفاری، دانشگاه تربیت‌مدرس تهران، 1372 ش.57. مفسران شیعه؛ بهرام محمدیان، راهنما: سیدامیر محمود انوار، دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی، 1372 ش.58. مقایسه بین تاریخ و تدوین حدیث از نظر شیعه و سنی؛ طاهره جعفری، راهنما: استاد علی‌اکبر غفاری، دانشگاه آزاد اسلامی تهران شمال، 1375 ش.59. مبانی احکام ثانویه در فقه شیعه؛ معروف علی احمدوند، راهنما: دکتر سیدمصطفی محقق داماد، مرکز تربیت‌مدرس‌دانشگاه قم، 76ـ1375 ش.60. مشترکات شیعه و سنی پیرامون حشر، برزخ و قیامت؛ محمدابراهیم ایزدخواه، راهنما: آیت‌اللّه محمدابراهیم جناتی، مرکز تربیت مدرس دانشگاه قم، 71ـ1370 ش.61. منابع اندیشه مذهبی شیعه؛ علی شیروانی، راهنما: آیت‌اللّه محمدهادی معرفت، مرکز تربیت‌مدرس دانشگاه قم، 73ـ1372.62. مبانی کلامی فقه شیعه؛ سعید ضیائی‌فر، راهنما: آیت‌اللّه محمدهای معرفت، مرکز تربیت‌مدرس دانشگاه قم، 77ـ1376 ش.63. نقد و بررسی آرای دکتر محمد نوردل درباره حدیث غدیر در کتاب «اثر التشیع علی الروایات التاریخیه فی القرن الاول الهجری»؛ مجید مجرد، راهنما:دکترسیدرضامؤدب، دانشگاه قم، 1381 ش.64. نقدی بر «تفسیر والمفسرون» ذهبی پیرامون سه تفسیر شیعی؛ محمدحسین برومند، راهنما: دکتر سیدمحمدباقر حجتی، دانشگاه تهران، 1368 ش.
پی‌نوشت‌ها:1. ر.ک: راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن؛ ماده «شیع» ابن فارس، معجم مقائیس اللغه، ماده «شیع».2.علامه طباطبایی، سیدمحمدحسین، شیعه در اسلام؛ ص 7-4؛ نیزرک: طبرسی،امین‌الاسلام،مجمع البیان؛ ج 10-9، ص 795؛3. رک: یادنامه علامه امینی؛ به اهتمام سید جعفرشهیدی‌و محمد رضا حکیمی، ص 497-568.4. خرمشاهی، بهاءالدین، دانش نامه قرآن وقرآن‌پژوهان؛ ج 1، ص 485.5. در این باره ر.ک مقاله «گذری بر مطالعات شیعی در غرب»؛ مندرج در «مقالات و بررسی‌ها»؛ نشریه علمی – پژوهشی دانشکده الهیات و معارف اسلامی تهران، دفتر 63، 1377 ش، ص153-183.6. ر.ک: النجفی، اسد حیدر، الامام الصادق و المذاهب الاربعه؛ ج 6، ص 391ـ392(به‌نقل از یادنامه علامه امینی؛ مقاله «400 کتاب در شناخت شیعه»، ص 500).7. ر.ک:علامه‌طباطبائی، سیدمحمدحسین، شیعه در اسلام؛ بامقدمه‌سید حسین نصر، ص الف (با اندک تلخیص و ویرایش).8. این عنوان، ناظر به حدیث «افتراق الامّة» است. (ر.ک: شیخ صدوق، الخصال؛ ص 584؛ معانی‌الاخبار؛ ص 323؛ بحارالانوار؛ ج 28، باب افتراق بعدالنبی صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم ؛ تفسیر العیاشی؛ ج 1، ص 331؛هندی، کنزالعمال؛ ح 1053ـ1061 و3083ـ30838.9. روافض(ج رافضه و رافض): یعنی کسانی که سنت شیخین را مردود شمرده‌اند، در برابر سنی، کسی که از سنت شیخین پیروی می‌کند.(ر.ک:صفار، محمدبن حسن، بصائر الدرجات؛ ص 40).10. ونیز چاپ جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1359 ش.11. آقا بزرگ تهرانی، الذریعه؛ ج 14، ص 274.12. همان، ص 271.13 و 14 و 15 و 16 همان، ص 272.17. همان، ص 274.19و18. همان، ص 271.20. و نیز، بیروت، دارالنشر للجامعین، 1961 م.21. الذریعه؛پیشین، ج 14، ص 274.22. صافی‌گلپایگانی، به پرسش‌ها و ایرادهای مؤلف کتاب یاد شده در نوشتاری با عنوان «مع الخطیب فی خطوطه العریضة»؛ پاسخ داده است.23. ر.ک: الذریعه؛ پیشین، ج 14، ص 272.24. ر.ک: همان، ص 271.25. این اثر برگردان فارسی دیگری دارد با عنوان«شیعه یا پدید آورندگان علوم اسلامی»؛ ترجمه سید علی اکبر برقعی قمی،(ر.ک: الذریعة،پیشین، ج 14، ص 274).26. الکاظمی الامرجی،السید محسن، الجامع الکبیر المسّمی برسائل الشیعه؛ تهران، کتاب‌فروشی مصطفوی، 1364 ش.