خاطره اى جاوید
عید قربان، یکى از اعیاد بزرگ اسلامى است. این روز، یادآور خاطره اى از زمان هاى بسیار دور است. درآن مبارک لحظه اى که پدر، فرزند خویش را براى لبیک به نداى ملکوتى حق، به قربانگاه مى برد تا فرمان الهى را با تمامى وجود به انجام برساند. آرى، آن پدر، پیامبر بزرگ الهى ابراهیم خلیل اللّه است و آن پسر، اسماعیل که هر دو تسلیم رضاى حق شده، از تمامى هستى خویش در راه وصال به قُرب الهى خاضعانه مى گذرند. آنها به همه پیروان خویش این درس بزرگ را به یادگار مى گذارند که براى عروج و رسیدن به حق، باید اسماعیلِ وجود را قربانى کرد و عاشق واقعى شد؛ عاشقى که همه هستى را در راه معشوق فدا مى کند تا رضایت او را فراهم آورد. عید قربان، عید فرصت هاست؛ فرصت تقرب به خداوند و پاکى نفس از آلودگى ها و تعلّقات دنیایی.
عید در کلام وحى
واژه عید، معانى مختلفى دارد که از جمله به معناى «خوگرفته» و آنچه انسان به آن عادت کرده، و نیز به معناى جشن و شادى آمده است. همچنین عید به چیزى گویند که در وقت معیّن باز مى گردد. واژه عید، تنها یک بار در قرآن به کار رفته است: «عیسى بن مریم عرض کرد: پروردگارا، از آسمان مائده اى بر ما بفرست تا براى اول و آخر ما عیدى باشد و نشانه اى از تو، و به ما روزى ده که تو بهترین روزى دهندگانی». از آنجا که روز نزول مائده، روز بازگشت به پیروزى و پاکى و ایمان به خدا بوده است، حضرت مسیح آن را عید نامید. در فرهنگ اسلامى هم، چون در پرتو فریضه بزرگ حج، صفا و پاکى فطرى نخستین به روح و جان باز مى گردد و آلودگى ها ازمیان مى رود، این روز عید نامیده شده است.
عید در کلام معصومان
ائمه معصوم علیهم السلام در کلام گهربار خویش، یادآور شده اند که هر روزى که انسان مرتکب گناهى نشده و از اوامر الهى پیروى کند، آن روز بر وى مبارک بوده و عید به شمار مى آید. امام على علیه السلام مى فرماید: «هر روزى که در آن معصیت خدا نشود، آن روز عید است». آن حضرت با محترم شدن روز عید قربان چنین مى فرماید:«حرمت امروز (عید قربان) زیاد و آرزوى بهره ورى از برکات آن به جا و امید مغفرت الهى در آن پسندیده است. پس ذکر خداى بزرگ را زیاد گویید و استغفار کنید و توبه نمایید که او توبه پذیر و مهربان است».
عید قربان در کلام امام خمینى رحمه الله
امام خمینى رحمه الله در طول حیات پربرکت خویش، ابراهیم وار از همه تعلّقات دنیایى در راه حفظ و بقاى آرمان ها و ارزش هاى اسلامى با تمامى وجود گذشت. ایشان مسلمانان جهان را به درس گرفتن از این روز مبارک دعوت نموده، چنین مى فرماید: «عید قربان، همه انسان هاى آگاه را به یاد قربانگاه ابراهیمى مى اندازد؛ قربانگاهى که درس فداکارى و جهاد در راه خداى بزرگ را به فرزندان آدم و اولیاى خدا مى دهد. این پدر توحید و بت شکن جهان، به ما و همه انسان ها آموخت که قربانى در راه خدا، پیش از آنکه جنبه توحیدى و عبادى داشته باشد، جنبه هاى سیاسى و ارزش هاى اجتماعى دارد و به همه ما آموخت که عزیزترین ثمره حیات خود را در راه خدا بدهید و عید بگیرید. خود و عزیزان خود را فدا کنید و دین خدا را و عدل الهى را بر پا نمایید».
عید قربان و حج اکبر
حج، یکى از مراسم با شکوه و پرفضیلت اسلامى است که زائران خانه خدا، هر ساله با شرکت در این مراسم روح بخش، به دعوت الهى لبیک گفته و عازم سفرى مى شوند که همه شعور و آرزوست؛ آرزوى رسیدن به معشوق. آنان با طواف کعبه، با ابراهیم بت شکن عهد و پیمان مى بندند که دیگر جز کعبه به گرد چیزى نگردند و با کشتن قربانى در مِنى، همه مظاهر غیر الهى را سر مى برند. در ایام حج، عید قربان از فضیلت خاص برخوردار است، به طورى که در روایات، به عنوان حج اکبر معرفى شده است. از امام صادق علیه السلام پرسیده شد: روز حج اکبر چه روزى است؟ حضرت فرمود: «روز حج اکبر، روز عید قربان، و حج اصغر، عمره است».
عید قربان و تسلیم رضاى حق
یکى از امتیازهاى مهم انسان در برابر دیگر موجودات، علم وآگاهى اوست. البته قلمرو آگاهى ها و شناخت انسان بسیار محدود است، به طورى که او نمى تواند از حکمت همه امور و راز و رمز آنان آگاه باشد. در مسئله حج و قربانى نیز توجه به این مطلب مهم است که ابراهیم علیه السلام در مقابل دستور الهى که او را به قربانى کردن فرزندش امر نموده بود، بدون اینکه از علت و فلسفه چنین عملى پرسش نماید، تسلیم فرمان خداوند شد و اسماعیل نیز در مقابل چنین امرى، هیچ گونه مقاومتى نشان نداد و به نداى حق لبیک گفت.
عید قربان؛ درس فداکارى
حضرت ابراهیم علیه السلام به دلیل عواطف مادرى، هاجر را از جریان ذبح اسماعیل آگاه نکرده بود، ولى شیطان به صورت پیرمردى بر هاجر ظاهر شد و جریان را به او گفت. آن بانوى خداشناس پاسخ داد: «هزار جان من و اسماعیل، فداى راه خدا باد. اى کاش هزار فرزند داشتم و همه را در راه خدا قربان مى کردم». به این ترتیب، او حاضر شد تا شوهرش ابراهیم علیه السلام فرزندش را فداى حق کند. او حتى به خاطر اجراى فرمان خدا، به این کار عشق مى ورزید و این درس بزرگ فداکارى و ایثار را براى همه زنان آزاده جهان به یادگار گذاشت. در ایران اسلامى نیز، مادران شهدا با الگو گرفتن از هاجر، فرزندان خویش را به مسلخ عشق برده، به این امر افتخار نمودند.
عید قربان و فرصت ها
عید قربان، فرصت ارتباط با خدا
عید قربان، فرصتى گران بها براى ارتباط با پروردگار است. انسان با نگرشى عمیق به این روز و با تفکّر و تأمّل در آن، مى تواند این ارتباط را قوى تر نموده و با گام هاى محکم و استوار، جاده پرپیچ و خم زندگى را به درستى پشت سر گذارد. رهبر معظم انقلاب اسلامى، حضرت آیت اللّه خامنه اى براى استفاده از این فرصت ارزشمند چنین مى فرماید: «مناسبت هاى بزرگ، به بهانه هایى براى مستحکم تر کردن رابطه قلبى و معنوى خود با خداى مهربان، رئوف، عزیز، حکیم و مقتدر است. منشأ همه قدرت ها در انسان در هر ذره اى از ذرات وجود، اراده الهى است. با این ارتباط معنوى، خود را به آن مرکز عظیم قدرت و عزت و حکمت، هر چه بیشتر مرتبط کنیم و بهره ببریم».
عید قربان، فرصت پاکسازى
براى حضور به درگاه حضرت حق، باید خود را از هر گونه ناخالصى پاک نمود و آینه وجود را از زنگار آلودگى و گناه صیقل داد تا نور حقیقت را در آن مشاهده نمود. براى شنیدن نداى ملکوتى حق، باید تمامى وجود را از گناه برحذر داشت و نفس خویش را از هر چه تعلّق دنیایى و رنگ غیرخدایى است، دور کرد و با خود خواهى ها و خواسته هاى نفسانى به مبارزه و جهاد پرداخت تا شایستگى ورود و حضور به درگاه حق را به دست آورد. عید قربان، فرصت نیکویى براى این جهاد و مبارزه است؛ جهادى که در روایات اسلامى، از آن به جهاد اکبر تعبیر شده است.
آن دل که گم شده است هم از جان خویش جو آرام جان خویش ز جانان خویش جو از تخت تن برون شو و بر تخت جان نشین از آسمان گذر کن و کیوان خویش جو مقصود هر دو عالم و مطلوب روزگار از این و آن مجوى و هم از جان خویش جو مولوى
عید قربان، فرصت ارتباط با خویشاوندان
انسان همواره نیازمند زندگى اجتماعى است و به بسیارى از خواسته ها و نیازهاى عاطفى و روحى خود، در سایه ارتباط با خویشاوندان و دوستان پاسخ مثبت مى دهد. در بعضى از زمان ها، فرصت چنین ارتباطى براى انسان بیشتر مهیّا مى شود. از شمار این فرصت ها، عید قربان است که یکى از اعیاد بزرگ اسلامى است و مسلمانان با قربانى کردن و جشن گرفتن در این روز و دید و بازدید از یکدیگر، پایه و اساس محبت و صمیمیت را بنا مى گذارند و ریشه اختلافات و مشکلات را مى خشکانند. انسان در پرتو چنین ارتباطى، به اهمیت و ضرورت صله رحم که در اسلام تأکید فروانى به آن شده، پى مى برد.
اسلام و قربانى کردن
لفظ «قربان» از قُرب به معناى نزدیکى، و بیانگر این است که در همه قربانى ها، نزدیکى جُستن به خدا یا قواى فوق طبیعى منظور بوده است. قربانى کردن از زمان خلقت حضرت آدم علیه السلام وجود داشته است و اختلاف هابیل و قابیل، فقط بر سر قربانى کردن رُخ داد. خداوند قربانى هابیل را قبول کرد، ولى قربانى قابیل مورد قبول حق واقع نشد. رسم قربانى کردن، از دیرباز در میان اقوام باستان با فرهنگ ها و تمدن هاى دیرینه رواج داشته است. این سنّت، گاه به صورت اهداى قربانى هاى خونین، زمانى قربانى هاى دسته جمعى انسانى و حیوانى، و گاهى به صورت هدایاى بى جان مرسوم بوده است. قربانى کردن در اسلام، قبل از هرچیز به خاطر یاد خدا مورد توجه است. با ذکر نام خدا که هدف نهایى قربانى و قرب و نزدیکى به اوست، مرز ایمان و شرک مشخص مى گردد.
اسلام و رد نظر خرافى در زمینه قربانى
در زمان جاهلیت، بعد از قربانى، خون آن را به دیوار کعبه مى مالیدند و با این کار، مى پنداشتند که قربانى شان بهتر مورد قبول قرار مى گیرد. اسلام چنین عمل خرافى را رد کرده و خداوند در قرآن کریم مى فرماید: «هرگز گوشت ها و خون هاى آن] قربانی] به خدا نمى رسد، اما تقواى شما به او خواهد رسید». در این آیه، خداوند اعتقاد زمان جاهلیت را مردود دانسته و تنها تقواى افراد را ملاک قبولى و تقرب به خداوند مطرح کرده است. آنچه براى افراد جاودانه مى ماند، تقواست و این توشه، جلب رضایت خداوند را به همراه دارد.
فلسفه اقتصادى قربانى
قربانى، افزون بر جنبه معنوى آن، که نمادى از فداکردن و فدا شدن در مسیر رضاى الهى و تحصیل تقوا و تقرب به خداست، باعث رسیدگى به مستمندان و فقیران در جامعه نیز مى شود. خداوند در قرآن کریم مى فرماید: «هم از این گوشت قربانى بخورید و هم به بینواى فقیر بدهید». هر ساله هنگامى که بیش از دو میلیون زائر خانه خدا، هر کدام گاو، شتر و گوسفندى ذبح مى کنند و براى مستمندان و فقیران مى فرستند، گرسنگان بسیارى سیر مى شوند. این برنامه تمرینى است تا حاجى، نه تنها در این مراسم، بلکه در همه زمان ها، چنین فکرى در ذهن داشته باشد و بداند یکى از چیزهایى که او را به کمال مى رساند، خدمت رسانى به نیازمندان است.
عید قربان و مناجات با خدا
در روز عید قربان، افزون بر قربانى و اعمال دیگر، نماز عید نیز خوانده مى شود. قبل و بعد از این نماز، تکبیرهایى گفته مى شود که همه، بزرگ شمردن خدا و توحید و ستایش او و شکر بر نعمت هدایت است. در قنوت نماز عید، خدا را به عظمت و جبروت، و عفو و رحمت و بخشش مى ستاییم و از او، به حق و منزلت این روز بزرگ که عید مسلمانان و مایه شرافت و افتخار پیامبر و خاندان اوست، درخواست مى کنیم که بر محمد صلى الله علیه و آله و آل او درود فرستد و ما را از خیرها و برکات خویش بهره مند سازد. در این نماز، از پروردگار مى خواهیم که خدایا، در هر خیرى که محمد و آل محمد صلى الله علیه و آله را در این روز وارد ساختى، ما را نیز داخل گردان و از هر بدى که محمد و آل محمد صلى الله علیه و آله را در این روز بیرون ساختى، ما را نیز خارج گردان. خدایا، ما از تو بهترین خیرها را مى طلبیم که بندگان نیکوکارت از تو خواسته اند. خدایا، از هر بدى که بندگان مخلصت از آن به تو پناهنده شده اند، به تو پناه مى برم.
هیچ نظری وجود ندارد