آغاز نگارش احادیث

از درگذشت پیامبر در سال یازدهم، تا سال 132، چیزی بیشتر از یک سده به‌درازا کشید. سخنان پیامبر در این سالها گردآوری نشد،([1]) تا این‌که عمر بن عبدالعزیز مروانی اُموی([2]) در زمان پادشاهی خود دستور به گردآوری سخنان پیامبر داد.([3]) ولی چنانکه می‌دانیم کار وی به درازا نینجامید و پس از دو سال و پنج ماه درگذشت، و گویند که کشته شد. (99ـ 101 ه.ق).
«ذهبی» در مورد رویدادهای سال (143 ه.ق) می‌نویسد:
«وفی هذا العصر شرع علماء الاسلام فی تدوین الحدیث والفقه والتفسیر؛ فصنّف «ابن جُرَیح» التصانیفَ بمکة؛ وصنف «سعید بن أبی عروبة»؛ و«حماد بن سلمة» وغیرهما بالبصرة؛ وصنّف «الأوزاعی» بالشام؛ وصنّف «مالک» الموطّأ بالمدینة، وصنّف «إبن اسحاق» المغازی؛ وصنّف «أبوحنیفة» وغیره الفقه والرأی بالکوفة؛ وصنّف «سفیان الثوری» کتاب «الجامع»؛ ثم بعد یسیر صنّف «هُشَیْم» کتبه؛ وصنّف «اللیث» بمصر و«ابن لهیعة» ثم «المبارک» و«أبویوسف» و«ابن وهب». وکثر تدوین العلم وتبویبه، ودُوّنت کتبُ العربیّة واللغة والتاریخ وأیام الناس».([4])
نخستین کتاب حدیثی ـ تاریخی در دسترس کتاب سلیم بن قیس هلالی است ولی در مصادر سنیان معمولاً موطأ مالک را نخستین کتاب حدیثی در دسترس می‌دانند([5])، چندی پس از مالک (م 179 ه.ق)، دوران طلایی حدیث آغاز شد([6])، (سال‌های آغازین سده سوّم) و مصنّفات، مسانید و سنن بسیاری تدوین شد که در بین شیعیان اصول چهارصدگانه به نام اصول أربعَ مأهًْ و در بین سنیان مهم‌ترین آنها شش کتاب، به نام صحاح ستّه است.
این کتاب‌ها عبارتند از:
1ـ صحیح بخاری یا الجامع الصحیح، از ابوعبدالله محمّد بن اسماعیل بخاری (م 256 ه.ق)؛
2ـ صحیح مسلم، از ابوالحسین مسلم بن حجّاج قشیری نیشابوری (م 261 ه.ق)؛
3ـ سنن ابن ماجه، از محمّد بن یزید بن ماجه قزوینی (م 273 ه.ق)؛
4ـ سنن ابی‌داود، از سلیمان بن أشعث بن اسحاق سجستانی (م 275 ه.ق)؛
5ـ جامع ترمذی یا سنن ترمذی؛ از ابوعیسی محمّد بن عیسی بن سَوْره (م279 ه.ق)؛
6ـ سنن نسائی، از ابو عبدالرحمن، أحمد بن شعیب (م 303 ه.ق).
این شش کتاب از همان آغاز تدوین، مورد توجه عثمانیان و سنیان قرار گرفت و تاکنون سرآمد کتاب‌های حدیثی سنی است که هریک از آنها ویژگی‌های خاص خود را دارد.([7])
 

[1]) در بخش‌هاى پس از اين به آن پرداخته خواهد شد.

[2]) عمر بن عبدالعزيز بن مروان بن حكم پسر ابوالعاص فرزند اميّه هشتمين خليفه اموى.

[3]) به اين نيز پرداخته خواهد شد.

[4]) الذهبي؛ تاريخ الاسلام؛ ج9، ص13.

[5]) استاد مرحوم شانه‏چى؛ تاريخ حديث؛ ص27.

[6]) همان؛ ص35.

[7]) در بخش یکم، اشاره خواهد شد.
منبع : اختصاصی مجمع جهانی شیعه شناسی