بِسْمِ اللهِ الرّحْمنِ الرّحِيمِ آیۀ شریفۀ {بِسْمِ اللهِ الرّحْمنِ الرّحِيمِ} در قرآن کریم 114 مرتبه تکرار گردیده است و در عظمت این آیۀ مبارکه امام صادق(علیه السلام) فرمودند: «ما نزل کتاب من السماء الاّ و اوّله بسم الله الرحمن الرحيم» ؛ (المحاسن البرقی/ج 1/ص 40) و در شرافت آن امام رضا(علیه السلام) میفرمایند: «ان بسم الله الرحمن الرحيم اقرب الی اسم الله الاعظم من سواد العين الی بياضها» ؛ همانا بسم الله الرحمن الرحیم به اسم اعظم خداوند، نزدیکتر است از سیاهی چشم به سفیدی آن. (عیون اخبار الرضا(علیه السلام)، شیخ صدوق/ج 1/ص 8) و در فضیلتش حضرت ختمی مرتبت(صلی الله علیه و آله) میفرمایند: «من قرء بسم الله الرحمن الرحيم کتب الله له بکل حرف اربعة آلاف حسنة و محی عنه اربعة آلاف سيئة و رفع له اربعة آلاف درجة»: هر کس {بِسْمِ اللهِ الرّحْمنِ الرّحِيمِ} گوید: خداوند به ازای هر حرفی چهار هزار حسنه و پاداش برای او مینویسد و از او چهار هزار گناه محو میکند و چهار هزار درجه به درجات او میافزاید. (بحارالانوار/ج 89/ص 258) با توجه به اهمیت این آیه، به تفسیر آن میپردازیم: «باء»: در بسم الله «باء» استعانت میباشد؛ یعنی استعانت و کمک میجویم با نام و اسم خداوند منان که مراد از «اسم الله» حضرات معصومین(علیهم السلام) میباشند – در فراز بعدی توضیحش خواهد آمد – در روایتی آقا امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمودند: «و اعلم ان جميع اسرار الله تعالی فی الکتب السماويه و جميع ما فی الکتب السماويه فی القرآن و جميع ما فی القرآن فی الفاتحة و جميع ما فی الفاتحة فی البسمله و جميع ما فی البسمله في باء البسمله و جميع ما في باء بالسمله فی النقطة التی هي تحت الباء، انا النقطة التي هي تحت الباء»؛ بدان همانا تمام اسرار خداوند متعال در کتب آسمانی موجود است و تمام آنچه در کتب آسمانی میباشد در قرآن کریم موجود است و تمام آنچه در قرآن است، در سورۀ فاتحه موجود است و تمام آنچه در فاتحه است موجود در بسم الله آن میباشد و تمام آنچه در بسم الله میباشد در باء آن موجود است و تمام آنچه در باء بسم الله میباشد در نقطه زیرین آن وجود دارد که حضرت فرمودند: منم آن نقطۀ زیرین باء) (ینابیع المودة/قندوزی/ج 1/ص 213) یعنی تمام اسرار خداوند و تمام قرآن، آقا امیرالمؤمنین(علیه السلام) میباشد. «اسم الله»: مراد از «اسم الله» اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) میباشند، جهت روشن شدن مطلب به 3 آیه اشاره میشود: 1. {وَللهِ الْأَسْماءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا} (سورۀ اعراف/آیه180) «و برای خداست نامهای نیکو، پس او را به آن نامها بخوانید.» امام صادق(علیه السلام) در تفسیر این آیۀ شریفه فرمودند: «نحن و الله الاسماء الحسنی التي لا يقبل الله من العباد عملا الاّ بمعرفتنا» ؛ به خدا سوگند ماییم آن اسماء و نامهای نیکوی الاهی که خداوند هیچ عملی از بندگان نپذیرد مگر آنکه با معرفت و شناخت نسبت به ما همراه باشد» (اصول کافی/ج 1/ص 143) امام رضا(علیه السلام) نیز در تفسیر این آیه فرمودند: «اذا نزلت بکم شديدة فاستعينوا بنا علی الله عزوجل و هو قوله {وَللهِِ الْأَسْماءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ} ؛ (هر گاه گرفتاری و ناراحتی و سختی برای شما پیش آمد خدا را با واسطه قرار دادن ما بخوانید؛ زیرا خداوند فرموده است: {وَللهِِ الْأَسْماءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ} (الاختصاص/شیخ مفید/ص 252) 2 – {وَذَرُوا الّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمائِهِ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} (اعراف/180) (و آنان را که در مورد اسماء و نامهای او کفر و عناد میورزند به خود واگذارید، به زودی به کردار بدشان مجازات خواهند شد.» علامه سید شرف الدین الحسینی در کتاب «تأویل الآیات» و عالم جلیل القدر «محمد بن علی الشریف الدیلمی اللاهیجی» در تفسیرش پیرامون این آیه مینویسد: «مراد از اسماء خدا، حضرات ائمه معصومین(علیهم السلام) میباشند؛ یعنی آنهایی که منکر ائمه هدی(علیهم السلام) [اسماء الله] میشوند و با آنها مخالفت میکنند به حال خودشان واگذارید که به زودی به کردار بدشان مجازات خواهند شد» (تأویل الآیات/ج 1،/ص 189؛ تفسیر شریف لاهیجی/ج 2/ص 133) 3 – {وَعَلّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلّهَا} (بقره/31) «و خداوند تمام اسماء را به آدم تعلیم داد.» در ضمن روایتی از امام حسن عسکری(علیه السلام) در تفسیر این آیۀ شریفه از «اسماء» – که به حضرت آدم (علیه السلام) تعلیم داده شد – تعبیر به اسامی اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) شده است. (تفسیر امام عسکری/ص 217) علامه سید شرف الدین در کتاب شریف «تأویل الآیات» ذیل این آیۀ شریفه روایتی را از رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) نقل میکند و مینویسد: «امام سجاد(علیه السلام) به نقل از پدر بزرگوارش از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) فرمودند: حضرت آدم(علیه السلام) وقتی در صلب خود نور را دید که از عرش تا پشت خود میدرخشد به خداوند فرمود: این نورها چه هستند؟ خداوند فرمود: این انوار را از مقدسترین نقطۀ عرشم به صلب تو منتقل نمودم و چون تو محل استقرار این انوار شدی، فرشتهها را امر به سجود برای تو نمودم، آدم فرمود: ای پروردگار! ممکن است آنها را برای من توضیح دهید؟ خداوند تبارک و تعالی فرمود: به بالاترین نقطۀ عرش نگاه کن. پس آدم(علیه السلام) نظر کرد، که انوار ما اهل بیت از پشت او در عرش منعکس شده بود. – مانند نگاه انسان در آیینه که خود را در آن میبیند – آدم عرض کرد. اینها چه هستند؟ خداوند فرمود: این محمد است من محمودم، اسمش را از اسم خود مشتق کردم و این علی است و من علی عظیم هستم، اسمش را از اسم خود مشتق کردم و این فاطمه است، من فاطر [جدا کننده] زمین و آسمان هستم. من روز قیامت دشمنانم را از رحمت خود دور میکنم و دوستانم را از هر چیز ناشایست جدا میکنم، اسمش را از اسم خود مشتق نمودم. و این حسن و حسین هستند، من محسن و قدیم الاحسان هستم، اسم آن دو را از اسم خود مشتق کردم. این پنج تن بهترین و برگزیدهترین مخلوقاتم هستند، به وسیله من توسل کن و در صورت بروز مشکلات و ناملایمات آنها را نزد من واسطه قرار ده؛ چرا که به خودم قسم خوردهام که به وسیلۀ آنها هیچ امیداوری را نا امید نکنم و هیچ ملتمس دعایی را با وسیله آنها رد نکنم. لذا آدم بعد از ارتکاب ترک اولی ارشادی، پروردگار را به وسیلۀ این انوار پاک قسم داد و خداوند هم او را ترفیع درجه داد. (تأویل الآیات/ص 44) با توجه به این سه آیۀ شریفه و دیگر آیاتی که مجال ذکر آن نیست فهمیده میشود که نام خداوند (اسم الله) حضرات معصومین(علیهم السلام) هستند همانگونه که از مولا امیرالمؤمنین(علیه السلام) تعبیر به «اسم الله» شده است. چنانکه در زیارت مخصوصه حضرت در روز میلاد پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) میخوانیم: «السلام علی اسم الله الرضی» (سلام بر اسم پسندیده خدا) (مفاتیح الجنان/زیارت مخصوصه امیرالمؤمنین در روز مولود پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)) «الله»: لفظ جلاله «الله» از سه حرف الف و لام و هاء تشکیل شده است و در عظمت آن همین بس هنگامی که نوزاد مسلمان به دنیا میآید اولین کلمهای که در گوش او تلقین میشود لفظ جلالۀ الله است (الله اکبر) و هنگامی که از دنیا میرود آخرین کلمهای که به او تلقین میکنند لفظ جلاله «الله» است. (لا اله الا الله) و عظمت این لفظ جلاله بدین سبب است که هر کدام از سه حرف الف و لام و هاء به موضوع نعمت ولایت و وجوب دوستی اهل بیت عصمت و طهارت و همچنین تبری و هلاکت دشمنان این خاندان اشاره دارد همانگونه که امام صادق(علیه السلام) در ضمن روایتی در تفسیر این لفظ جلاله فرمودند: «الف، آلاء الله علی خلقه و النعم بولايتنا، و اللام، الزام خلقه بولايتنا … فالهاء، هوان لحن خالف محمداً و آل محمد(صلی الله علیه و آله)» ؛ «الف» به معنای آلاء؛ یعنی نعمت ولایت اهل بیت عصمت و طهارت(علیهم السلام) که خداوند به مردم بخشیده است، «لام» به معنای لزام یعنی لزوم پیروی مردم از ولایت اهل بیت(علیهم السلام) است. «هاء» به معنای هوان یعنی ذلت و خواری دشمنان و منکران ولایت اهل بیت(علیهم السلام) است. (معانی الاخبار/شیخ صدوق/ص 3) «الرحمن»: بخشنده و رحمتگر بر مردم در دنیا؛ «الرحیم»: مهربان و بخشنده فقط بر شیعیان در آخرت. امام صادق(علیه السلام) در مورد «الرحمن الرحیم» فرمودند: «الرحمن» یعنی رحمانیت خداوند نسبت به عموم مردم جهان و «الرحیم» یعنی رحمانیت خداوند فقط نسبت به شیعیان آل محمد(علیهم السلام) (معانی الاخبار/ص3) خداوند روز قیامت تنها به شیعیان اجازه میدهد که برای بستگان و دوستان و همسایگان خود شفاعت کنند و آنان را با خود وارد بهشت نمایند
ماهنامه امام شناسی شماره 30
هیچ نظری وجود ندارد