اُمّ اَيْمَن اميــنِ عتـرت و گواه فاطمه«ع»

نام اصلي اين بانوي با ايمان و فداكار، «بركة بنتِ ثعلبه» بود.
از مسلمانان نخستين بود كه در دوران عسرت و سختي، اسلام را پذيرفت و از ياورانِ جبهه حق گشت. بنا به گفته‏اي، وي كنيز خواهر حضرت خديجه بود كه او را به پيامبر خدا بخشيد. برخي هم او را كنيز خود حضرت رسول خدا«ص» دانسته‏اند، بعضي نيز گفته‏اند كه كنيز «عبداللّه‏بن عبدالمطلب» بود و چون آمنه، حضرت محمد«ص» را به دنيا آورد، امّ ايمن حضانت و نگهداري و پرستاري از او را بر عهده گرفت تا آنكه به حدّ رشد و بزرگي رسيد. وقتي پيامبر خدا با حضرت خديجه ازدواج كرد، امّ ايمن را آزاد ساخت. از آن پس بود كه به همسري «عبيدبن‏زيد» درآمد كه از قبيله بني‏حارث در مكّه بود. ثمره اين ازدواج، فرزندي بود به نام «ايمن». از همين رو كنيه اين خانم «امّ‏ايمن » شد.
شوهرش در معركه «حنين» به فيض شهادت رسيد. پس از آن، پيامبر خدا«ص» او را به همسري «زيدبن‏حارثه» در آورد. ثمره اين وصلت نيز تولّد «اُسامه» بود كه از فرماندهان لايق تاريخ اسلام به شمار مي‏رود، جواني كه با سنّ و سال اندك، شايستگي آن را داشت كه به فرمان پيامبر، فرماندهي يك سپاه را عهده‏دار گردد.
«ام‏ايمن» يكي از بانوان گرانقدر عصر رسالت است كه جزء پيشتازان ايمان به دعوت الهي پيامبر(ص) مي‏باشد.
شوهر «ام‏ايمن» در جنگ «حنين» به فيض شهادت رسيد.
شايستگي‏ها
از مجموع نقلهاي تاريخي، چنين به دست مي‏آيد كه «امّ‏ايمن »،نزد پيغمبر اكرم، مكانت و منزلت ويژه‏اي داشته است. رسول خدا او را با عنوانِ «مادر» صدا مي‏كرد و هرگاه نگاهش به اين بانوي وفادار به دودمان رسالت مي‏افتاد، مي‏فرمود:«هذهِ بقيّةُ اهل بيتي» اين بازمانده خاندان من است.
گاهي رسول خدا«ص» با او برخوردي ملاطفت‏آميز و آميخته به مزاح داشت. از جمله آن كه روزي به محضر رسول خدا«ص» آمد و درخواست مركبي براي سوار شدن كرد. پيامبر فرمود: تو را بر «بچه شتر» سوار خواهم كرد. گفت: يا رسول‏اللّه‏، بچه شتر كه تاب مرا نمي‏آورد و بي‏طاقت است! حضرت فرمود: جز بر بچه شتر، سوارت نمي‏كنم! مگر نه اينكه هر شتري (در هر سنّ و سالي كه باشد) بچه شتر است!…
از كرامتهاي او چنين نقل شده كه پس از سفر هجرت، در گرماي طاقت‏سوز صحرا در ميان مكّه و مدينه، تشنه‏اش شد و هيچ آبي همراهش نبود، در عين حال، روزه هم داشت و از تشنگي نزديك بود كه از پاي افتد. در همين سوز و گداز عطش بود كه از سوي آسمان دلوي فرود آمد. «ام‏ايمن» آن را گرفت و از آبش نوشيد و سيراب شد. از آن پس مي‏گفت: بعد از سيراب شدن از آن آب آسماني هرگز عطشناك نشدم، در روزهاي بسيار گرم، روزه مي‏گرفتم ولي احساس تشنگي نمي‏كردم!
اهل بهشت
بهشتي بودن انسانها، در اين دنيا معلوم نمي‏شود. روز حساب و پاداش، قيامت است. ولي گاهي انسانهايي يافت مي‏شوند كه از فرط ايمان و عمل صالح و تقوا، اهل بهشت بودنشان در همين دنيا و در حال حيات، روشن است. و اين نكته بس مهمّي است، بويژه اگر خبر دهنده صادقي همچون حضرت رسالت، كسي را بعنوان اينكه «او اهل بهشت است» ياد كند. امّ‏ايمن اين افتخار بزرگ را داشت. هم از زبان پيامبر اكرم«ص» به بهشتي بودنِ او تصريح شده بود، هم از قول امام باقر«ع». امّا توضيحي پيرامون اين دو گواهي:
پس از شهادت همسرش، فرمود:
هر كس خرسند مي‏شود از اينكه با زني از اهل بهشت ازدواج كند، پس با
رسول خدا(ص) «ام‏ايمن» را با عنوان مادر صدا مي‏كرد و مي‏گفت او بازمانده خاندان من است.
رسول خدا(ص) و نيز امام باقر(ع) بر بهشتي بودن «ام‏ايمن» گواهي داده‏اند.
«امّ‏ايمن» ازدواج كند. زيدبن‏حارثه (از فرماندهان سپاه محمد«ص») بر ديگران سبقت گرفت و اين افتخار دست نيافتني را به خودش اختصاص داد. خداوند از اين ازدواج، فرزندي به آنان بخشيد كه او را به نام «اسامة‏بن‏زيد» مي‏شناسيم.
در حديثي‏هم نقل شده كه: اسماعيل جعفي از امام باقر«ع» درباره دين و ميزان معرفتِ ضروري نسبت به امور ديني پرسيد. حضرت پاسخ داد: دين، واسع و راحت است، ولي خوارج، جاهلانه آن را بر خويشتن تنگ و محدود ساختند. سپس حضرت درباره باورهايي كه راوي نسبت به توحيد خدا و رسالت پيامبر و ولايت اهل بيت و برائت از دشمنان و غاصبان اين دودمان اظهار داشت، تصديق نمود و آنگاه يادي از «امّ‏ايمن» كرد و فرمود: ام‏ايمن را ديده‏اي؟ من شهادت مي‏دهم كه او از بهشتيان است، با آنكه آنچه را شما الآن بر آن عقيده و انديشه هستيد، نمي‏دانست و نمي‏شناخت. وي، مورد اعتماد رسول خدا بود. هنگامي كه پيامبر مي‏خواست از مكّه هجرت فرمايد، امانتهاي مردم را پيش امّ‏ايمن قرار داد، و به علي«ع» فرمود كه آنها را به صاحبانش باز گرداند.
در جبهه نبرد
امّ‏ايمن ، از شيرزنان فداكاري بود كه در ميدانهاي نبرد اسلام با كفر هم شركت مي‏كرد. از جمله در جنگ اُحد، خيبر و حنين حضور داشت. در نبرد اُحد، به كار آبرساني به رزمندگان و مداواي مجروحان جنگ مي‏پرداخت. همسرش در جبهه حُنين به شهادت رسيد. در همين جنگ، شعارها و جملاتِ‏روحيّه بخشي به سپاه اسلام مي‏گفت.
در تاريخ جنگهاي زمان پيامبر، نام شش زن به چشم مي‏خورد كه به «سقايت» و رساندن آب به جبهه و مبارزان مي‏پرداختند، كه «امّ‏ايمن» يكي از آنان بود.
از افتخارات ديگر او، «هجرت» بود. از لوازم ايمان آوردن در آن دوره
سخت، بويژه در سالهاي نخست شكل‏گيري اسلام در مكّه، تحمّل سختيها و فشارها در راه عقيده بود. فشارهاي روزافزون مشركان قريش بر «اهل ايمان»، آنان را وادار به هجرت و دست شستن از خانه و ديار خويش كرد. يك بار، جمعي از مكّه به سرزمين حبشه هجرت كردند. بار ديگر، پيامبر و«ام‏ايمن» از شيرزنان فداكاري بود كه در جنگهايي چون اُحد، خيبر و حنين حضور داشت.
مسلمانان به مدينه مهاجرت نمودند.
«امّ‏ايمن» از كساني بود كه در هر دو هجرت شركت داشت و عنوان زيبنده «مهاجران نخستين» بر او نيز زيبنده بود.
معرفت و دانش
از ويژگيهاي ديگر اين بانوي بزرگوار، «روايت حديث» است. اينكه زني سخناني از مكتب و رهبر را آموخته و به خاطر بسپارد و به ديگران بازگويد و ناقل كلمات حضرت محمد«ص» باشد، نشانه درك والا و وثاقت در گفتار است. حتي كساني از صحابه نيز همچون «انس‏بن‏مالك» و ديگران، از قول او روايت نقل كرده‏اند.
وي، از كساني بود كه پس از رحلت پيامبر اكرم«ص» دردمندانه مي‏گريست. وقتي سبب گريه‏اش را پرسيدند، گفت: البته من مي‏دانستم كه پيامبر، بزودي چشم از جهان فرو خواهد بست و ما را به درد هجران مبتلا خواهد ساخت، ليكن گريه‏ام، بيشتر براي اينست كه با رحلت پيامبر، وحي قطع شده و اخبار آسمانها ديگر به ما نمي‏رسد!…
اين، ميزان درك و ديد او نسبت به جايگاهِ وحي و دستاوردهاي نزول فرشتگان بر پيامبر و پيوند مستقيم ملكوت با انسانهاي خاكي از طريق واسطه فيض، يعني «محمد مصطفي» را نشان مي‏دهد.
يكي از گواهان حقانيت حضرت فاطمه(س) در قضيه فدك، ام‏ايمن بود.
گواه فاطمه«س»
امّ‏ايمن ، وفاداري به اهل بيت عصمت را در عمل نشان داد و پس از رحلت رسول خدا، پروانه‏وار گرد چراغ ولايتِ اين دودمان وحي و نبوت مي‏چرخيد. از جمله محبّت خاصّي نسبت به حضرت زهرا«س» داشت.
حمايت او از «آل اللّه‏» در قضيّه فدك جلوه‏گر شد. «فدك» را كه باغي متعلّق به فاطمه زهرا بود و پيامبر به وي بخشيده بود، پس از پيامبر از طرف حكومت وقت، غصب كردند. حضرت زهرا«س» براي احقاق حق خويش، مجبور بود كه شاهداني بياورد كه گواهي دهند فدك از آنِ او بوده و بخشش رسول‏اللّه‏ به اوست. يكي از گواهان حضرت فاطمه«ع»، همين امّ‏ايمن بود. امّا شهادت او در دادگاه آن دوره، «محكمه پسند!» نشد، چرا كه بهانه آوردند كه وي، از «عجم» است و نه «عرب»، و شهادتش را ردّ كردند!…
بزرگاني همچون مرحوم «مامقاني» در كتاب رجال خويش، شاهد و گواه آوردنِ امّ‏ايمن را توسّط زهراي اطهر، دليل وثاقت و عدالت او گرفته و گفته‏اند: اگر ام‏ايمن، موثّق و مورد اطمينان نبود، هرگز كسي همچون فاطمه، او را گواه صدق ادعّاي خويش نمي‏آورد. گواه ديگر صدق و عدل او، اينكه در ردّ شهادت او هيچ عذر و بهانه‏اي نداشتند، جز اينكه «عجم» بودن او را عنوان كردند.
در مجلس ايراد خطابه‏اي هم كه فاطمه زهرا«س» در مسجد مدينه، در دفاع از حق خويش داشت، حاضر بود. اين هم دليل ديگري بر شهامت روحي و تعهّد اجتماعي اوست، در مسير عقيده و اعتلاي حق.
فرجام كار
امّ‏ايمن به نقل برخي تواريخ، چندين سال پس از وفات رسول خدا«ص» همچنان مي‏زيست و درگذشت او را برخي در عصر خليفه دوّم، بعضي هم در زمان عثمان نوشته‏اند.
آنچه از اين زن با اخلاص و ايثارگر براي نسلهاي بعد، باقي مانده است، يك دنيا وفا و صفا و ارجمندي است.همان كه سبب مي‏شد رسول خدا هم به ديدار او برود، حرمتِ او را نگاهدارد و زبان به ستايش او بگشايد و مادرش خطاب كند!
گام نهندگان در مسير ايمان و بصيرت و فداكاري، هميشه از اسوه‏هايي چون اين بانوي با فضيلت، درس مي‏گيرند.
آنان مي‏آموزند، و اينان، الهام مي‏گيرند…