۵٫ تقسیمات کشوری
رسول خدا(ص) پس از فتح عربستان، جهت اداره کشور پهناور خویش، استانداران، ولایتداران و امیرانی برای نواحی و شهرهای بزرگ معیّن و نصب نمودند.[۱]چنانکه عتاب بن اسید را به فرمانداری مکه منصوب نمودند و قیس بنمالک در همدان، عدی بنحاتم در منطقه طی و عمرو بن حزم در یمن… از جمله استانداران آن حضرت بودند، ایشان یمن را به مقاطعاتی تقسیم نمود و بر هر مقاطعه یکی از خانواده «لوذان» را که حاکم اصلی یمن بودند، نصب کرد.[۲]
۶٫ سیاست خارجی
۱-۶٫ اعزام سفیر و ارسال نامه به سران کشورها :ماموریت و رسالت الهی پیامبر(ص) جهانی بود و به هیچ وجه منحصر در مدینه یا حجاز نمی گردید؛ بدین خاط آن حضرت پس از تشکیل دولت خود در مدینه با دولت های بیگانه روابط برقرار ساخت و با اعزام سفیر و ارسال نامه به سران کشورها رسالت خود و اصول سیاست خارجی دولت خویش را اعلام می نمود. [۳] و مشخص می ساخت که هدف او به هیچ وجه کشورگشایی نیست؛ بلکه ابلاغ پیام الهی است. چنانکه در سال هفتم هجری نامههایی به بعضی از سران کشورها ارسال کرد و از آنها دعوت نمود اسلام را بپذیرند. و تذکر داد اگر مسلمان شدند، در سِلْم و امان خواهند بود و گرنه مسؤولیت گمراهی مردم نیز به عهده آنهاست.[۴] مجموعه اسناد سیاسى و ادارى که صدور آنها از پیامبر(ص)روایت شده، بالغ بر ۲۴۶فقره است که شامل: نامه، عهدنامه، صلح نامه، امان نامه، دعوت نامه به قیاصره و پادشاهان و امیران و سران قبایل مىباشد.[۵] در این نامه ها، پیامبر اکرم (ص) بر رعایت اموری نظیر؛ نکات ادبی و کاربرد الفاظ و القاب تشریفاتی به تناسب مقام [۶]، استدلال و منطق، تطمیع و تهدید و اطمینان از بسط نفوذ و پیروزی اسلام و…تاکید داشتند.[۷] سفیران پیامبر اکرم(ص) که به کشور های خارجی اعزام می شدند، از نظم و سازماندهی خوبی برخوردار بودند و به زبان مردم کشوری که به سوی آن اعزام شده بودند، سخن می گفتند. مشهورترین اعزام ها عبارت بود از اعزام سفیر به سوی؛ کسری پادشاه فارس؛ مقوقس، عظیم و بزرگ قبط؛ هرقل، پادشاه روم و عظیم بصری؛ نجاشی سلطان حبشه؛ حارث غسانی، پادشاه تخوم شام؛ هوذه بنعلی حنفی، پادشاه یمامه و همچنین به سلطان های عمان، بحرین، حارث و یمن سفیرانی فرستاده شد.
۲-۶٫ اداره رسایل و ترجمه :این اداره از چند نفر از اصحاب تشکیل شده بود که وظیفه ترجمه نامه ها و گفتگو ها و مذاکرات رسولاکرم(ص) و هیأتهای خارجی را برعهده داشت. بارزترین آنها زید بن ثابت بود که سمت مترجم را داشت و به زبانهای فارسی، رومی، قبطی و حبشی آشنا بود. همچنین عبداللّه بن ارقم، سرجیل بن حسنه، حنظله بن ربیع، حنظله بن صیفى و على بن ابىطالب(ع) از ارکان ورؤساى کاتبان پیامبر بودند. [۸]
۳-۶٫ عقد پیمان هاى سیاسى :بهترین نمودار دیپلماسیِ دولت اسلامى در عصر رسول خدا، عهدنامه ها و پیمان هایى است که بین حضرت و اقوام و فرق مختلف به امضا رسیده است. از مهم ترین آن ها پیمان حضرت با یهودیان مدینه [۹] و پیمان صلح حدیبیّه با قریش است.[۱۰]
۴-۶٫ پذیرش هیأتهای خارجی :در بدو ورود گروه مشخصی از اصحاب از هیأتهای خارجی استقبال می نمودند. پیامبر (ص)در مدینه دارالضیافهاى ترتیب داد تا وفود و هیأتهای سیاسى که براى دیدار آن حضرت و تشرف به اسلام و یا مقاصد دیگر به مدینه وارد مىشدند، از آنها پذیرایى شود.[۱۱] مغیره بنشعبه مأمور بود به میهمانان و وفود بیاموزد چگونه به رسول خدا(ص) تحیّت گفته و سکینه و وقار نزد رسولخدا(ص) را رعایت نمایند. گاهی مواقع پیامبر(ص) متواضعانه از هیأتهای سیاسى پذیرایی میکرد. این امر در خصوص هیأت نجاشی و شخص او در تاریخ ثبت است.[۱۲]
جمع بندیهمان گونه که مشاهده می شود پیامبر گرامی اسلام (ص)، به دلیل برخورداری از شئون و اختیارات مختلف الهی و در راستای فعلیت بخشیدن به اهداف عالى خویش در زمینههاىگوناگون سیاسى، اقتصادى، اجتماعى، فرهنگى، داخلی و خارجی، اقدام به تاسیس دولت نموده و پیشرفته ترین و کارآمدترین تشکیلات اداری و سازمان های مورد نیاز عصر خویش را به وجود آوردند به نحوی که علیرغم مدت زمان کوتاه و مشکلات و موانع متعدد، بیشترین و موثرترین دستاوردهای درخشان را در جهت آزادی، عدالت، هدایت، تکامل و ترقی مادی و معنوی جامعه بشری به ارمغان آورد. چنانکه گوستو لوبون می نویسد: «نفوذ اخلاقی همین اعراب زاییده اسلام، آن اقوام وحشی اروپا را که سلطنت روم را زیر و زبر نمودند، در طریق آدمیت داخل کرد و نیز نفوذ عقلانی آنان دروازه علوم و فنون و فلسفه را که از آن به کلی بی خبر بودند، به روی آنها باز کرد و تا ششصد سال استاد اروپائیان بودند.»[13] و فریدریش دیترسی، خاورشناس و محقق آلمانی نیز اذعان دارد؛ «علوم طبیعی، ریاضی، فلسفه، و ستاره شناسی که در قرن دهم، اروپا را جلو برد؛ سرچشمه آنها قرآن محمد(ص) می باشد و اروپا به آیین محمد(ص) بدهکار است.»[14]
پی نوشت ها :
[۱] – نظام الاداره والحکم فی الاسلام، ص ۵۵۵٫[۲] – ساختار حکومت پیامبر(ص)، پیشین.[۳] – مسلمانان در بستر تاریخ، یعقوب جعفری، ج ۱، ص ۸۰٫[۴] – این نامهها به عنوان اسناد سیاسی اسلام در کتب تاریخ مضبوط است و در کتاب «جمهره رسائل العرب» و «مکاتیب الرسول» آمده است.[۵] – ر. ک: مجموعه الوثاقه السیاسیه للعهد النبوی و الخلافه الراشده، محمد حمید الله، بیروت: دارالارشاد، ۱۹۶۸، ص ۲۰۴٫[۶] – مانند: «الی هرقل عظیم الروم»، «الی کسری عظیم فارس» و امثال اینها.[۷] – ر. ک: ساختار اجتماعی و سیاسی نخستین حکومت اسلامی در مدینه، پیشین، صص ۲۳۲ – ۲۳۶٫[۸] – ر. ک: دولهالرسول، ص ۲۷۴؛ تراتیب الاداریه، ج ۱، ص ۲۵۱؛ اسدالغابه، ج ۲، ص ۲۷۹٫[۹] – ر. ک: سیره ابن هشام، ج ۲، ص ۵۰۱٫[۱۰] – ر.ک: مکاتیب الرسول، علی احمدی، ص ۲۸۲٫[۱۱] – دولهالرسول، ص ۲۸۹٫[۱۲] – ر. ک: سیره ابنهشام، ج ۴، ص ۱۸۴؛ تراتیب الاداریه، ج ۱، ص ۳۹؛ دولهالرسول، ص ۲۸۹٫[۱۳] – تمدن اسلام و عرب، ص ۷۵۱٫[۱۴] – اسلام از دیدگاه اندیشمندان غرب، نصرالله نیک بین، دورود: سیمان و فارسیت، بی تا، ص ۵۲٫
هیچ نظری وجود ندارد