روز جوان

تأثیر گروه بر جوانپیوستن به گروه، جوان را نسبت به خود مطمئن می سازد و باعث می شود در میان جوانانی که با آنان اشتراک فکری و احساسی دارد، آزادانه دیدگاه های خود را بیان کند. در چنین حالتی، گروه به وی اعتماد می کند و متقابلاً او هم در گروه آرمان و ارزشی مطابق با توقعات خود به دست می آورد. پسران مطابق با خواست گروه می کوشند تا محدوده امکانات خود را پیوسته وسعت بخشند، موانع را از پیش پای خود بردارند و به خود و دنیا (و معمولاً پدر و مادر) بقبولانند که شایستگی مرد بودن را دارند. علاقه آنها به خطر کردن و بی باکی نیز ناشی از همین تمایل است.
نفوذ هم سالان و پدر و مادربسیاری از مردم معتقدند که ارزش های پدر و مادر و هم سالان جوان با هم در تضاد است و نفوذ پدر و مادر در دوران جوانی عملاً کم می شود؛ ولی در ارزش های هم سالان و پدر و مادر نقاط مشترکی وجود دارد و این نقاط مشترک، به دلیل وجود شباهت در فرهنگ آنهاست.
نفوذ هم سالانجوانان به راهنمایی، حمایت و همکاری هم سالان خود نیاز دارند. هرقدر هم که والدین و سایر بزرگ سالان با جوانان تفاهم داشته باشند، نفوذ بزرگ سالان عملاً محدود است؛ زیرا جوان و هم سالانش در تلاشند تا به موقعیت بزرگ سال برسند. جوانان شاید ندانند ـ و در حقیقت اغلب هم نمی دانند ـ که چگونه این تکلیف را با موفقیت به انجام برسانند. ولی می دانند که نوجوانان و جوانان نسل قبل هم چنین کاری کرده اند و چنین استدلال می کنند که اگر با هم سالان خود باشند آنان هم موفق می شوند.
مستقل شدن جواناستقلال از خانواده از اهداف جوانان است. والدین قاطع و اطمینان بخش که برای خودمختاری و رفتار منضبط به یکسان ارزش قائلند برای نوجوان توضیح می دهند که چرا از او انتظاراتی دارند یا او را از کارهایی منع می کنند و با این کار احساس استقلال را در او پرورش می دهند. جوانانی که والدین خودکامه دارند و صرفا به فرزندان می گویند که چه باید بکنند و نیز فرزندان والدین سهل گیر و بی بند و بار، یا والدین بی اعتنا و غیرمسئول و بی توجه، به مشکلات بسیاری دچار می شوند.
جوانان و مواد مخدریکی از دلایل روی آوردن جوانان به مواد مخدر صرفا این است که مواد مخدر در دست رس است. میان 75 تا 98 درصد جوانان مصرف کننده مواد مخدر اظهار داشته اند که می توانند به سهولت آن مواد را به دست بیاورند. جوانان طبعا نسبت به دنیای روبه گسترشی که در آن زندگی می کنند کنجکاوترند و بیش از بزرگ سالان خطر می کنند. احتمالاً دلیل آنها برای انجام چنین کاری بعضا آن است که شجاعت و حس ماجراجویی خودشان را به اثبات برسانند. تا اندازه ای هم دلیل تهور آنها این است که دست کم در آغاز کار اعتقاد ندارند که ممکن است آنها از این طریق به مصیبتی گرفتار آیند.
آشفتگی عاطفیبرخی از جوانانی که پیش از دوران بلوغ به مصرف مواد مخدر روی آورده اند اظهار می دارند که برای مواجهه با احساس اضطراب، بی حوصلگی، افسردگی، ترس از شکست و بی هدف بودن در زندگی هیچ راه دیگری جز مصرف مواد مخدر نمی شناسند. شایان توجه است که هدف عمده یکی از برنامه های درمانی، گذشته از آموزش دادن به جوانان برای مواجهه با دشواری ها و ایجاد روابط صمیمانه با دوستان، این بود که به آنها بیاموزند چگونه می توان بدون مصرف مواد مخدر شاد و خوشحال بود.
بیگانگی یا طردشدگیدر برخی موارد مصرف مواد مخدر از سوی جوانان حاکی از احساس بیگانگی و در نتیجه گرایش درونی به دنیای شخصی است که به واسطه مصرف مواد حاصل می شود. بسیاری از جوانان با نومیدی به آینده می نگرند. این گونه جوانان در واکنش به تبعیض اقتصادی، اجتماعی یا نژادی و زندگی دشوار و گاه در واکنش به بیماری های جسمانی و درهم ریختگی محیط اجتماعی و خانوادگیِ خودشان، هر گونه کوشش برای یافتن هویت واقعی خود را به طور کلی کنار می گذارند و به دنیای فراموشی و بی خبری مواد مخدر، یا به گفته جوانی معتاد به «مرگ موقت و زندگی بی درد»، پناه می برند.
شخصیت زدگیپاره ای از جوانان به لحاظ کم بودهای شخصیتی در خانواده، در وضع خاصی قرار می گیرند. تحقیرها، سرزنش ها و انتقادهای شدید و مداوم، هسته اصلی شخصیت آنها را در معرض تهدید و اضمحلال قرار می دهد. این جوانان به تدریج فاصله خود را با والدین بیشتر می کنند و حتی سعی دارند که با والدین همانندسازی نکنند و برخلاف شخصیت والدین، شخصیتی متفاوت و دل خواه برای خود، دست وپا کنند. این روی برتافتن از خانواده باعث می شود که جوان الگوهایی خارج از محیط خانواده برای خود بجویند و برگزینند.عشق به زیباییگرایش طبیعی انسان به زیبایی ها در دوران جوانی، به صورت عشق به زیبایی در می آید. به ویژه جوانانی که از طبایع حساس و ظریف برخوردارند، در معرض تأثیرپذیری بیشتری قرار می گیرند و بعضا آنچه در رؤیاهای خویش می پروراندند، اینک در شخصیت معلم یا مربی خویش مشاهده می کنند. این عامل به خودی خود، می تواند در شکل گیری این نوع دوستی ها مؤثر باشد. این حالت، مقدمه این دوستی های پاک است و آلودگی در آن راه ندارد.
پرورش ایمانمبانی تربیتی و اخلاقی جوان، تعیین کننده نحوه جهت گیری او در برخوردها و ارتباط های انسانی است و این خود برخاسته از وضعیت محیط خانوادگی است. مقاومت جوان در قبال گرایش ها و کشش های غرایز، بستگی تام به بنیه اخلاقی و ایمانی وی دارد و در شیوه های برخورد نیز از همین نیروی مؤثر و بازدارنده می توان بهره جست.
تربیت بدنیفعالیت های ورزشی علاوه بر این که موجب پرورش جسم و صحت بدن می شود، روح را نیز پاکیزه می کند و موجب پالایش روان می گردد. توسعه تربیت بدنی در میان جوانان اهمیتی بیش از آن دارد که از ظاهر هر مسئله برداشت می شود؛ زیرا فعالیت های ورزشی، دریچه هایی برای خروج فشارهای ناشی از تراکم انرژی جوان محسوب می شود. اگر به شکل مطلوب و از طریق ورزش های متناسب با سن و جنس، انرژی به جریان افتد، دل و اندیشه و بدن جوان را به کار انداخته ایم و اگر امکان این گونه فعالیت های سالم فراهم نشود، انرژی های متراکم، سر بر می آورند و از هر طریقی خود را به جریان می اندازند و آن گاه یکی از این انحرافات به شکل دوستی های افراطی متجلی خواهد شد.
تأمل و تفکربا توجه به نیاز مبرم جوان به تأمل و تفکر و درونی شدن احساسات وی، لازم است که فرصت های کافی برای اینک پاره ای از ساعات با خود خلوت کند و به اندیشه فرو رود، در اختیار وی قرار گیرد و والدین و مربیان آگاهانه یا ناآگاهانه خلوت مورد نیاز او را بر هم نزنند و با این عمل اعتماد او را نسبت به خود سلب نکنند.
مبارزه با مشکلاتوالدین و اطرافیان جوان نباید به مجرد اظهار ناتوانی جوان، به کمک او برخیزند و ابتکار عمل را به دست گیرند. بلکه باید فرصت هایی ایجاد کنند تا او خود، راه غلبه بر مشکلات را بیاموزد. ولی اگر حالت درماندگی و ناتوانی عمیق شد، لازم است اطرافیان به کمک او برخیزند و وی را در این احساس تلخ تنها نگذارند و با مساعدت و راهنمایی های لازم او را به تلاش مجدد ترغیب و تشویق نموده، در این حالت منفیِ روحی، جنبه های مثبت شخصیت و عمل او را گوش زد کنند.
تکریم شخصیتبا جوان مشورت کردن، به او مسئولیت دادن و در حضور اعضای خانواده و بستگان و دوستان به شخصیتش احترام گذاشتن و آزادی نسبی و معقول برای او فراهم کردن از شیوه هایی است که جوان خود را در میان جمع، دارای پایگاه و موقعیت اجتماعی احساس می کند و دیگر برای این که به درون خود بخزد. و با خود مشغول شود نیازی احساس نمی کند.
تأمین احساس کفایتجوانان بیش از هر گروه سنی دیگر، علاقه مندند که به احساس مثبت و ارزشمند «کفایت» نایل شوند و شیرینی آن را در ذائقه خود بیابند. احساس کفایت و احساس حقارت دو قطب مخالفند که اولی تفاهم و دومی تخاصم می آفریند. احساس کفایت، محصول تعامل جوانان با محیط است. اطرافیان جوان در برخوردها و ارتباط های عمیقی که با او برقرار می کنند، می توانند با شخصیت دادن به او و تأثیر کفایت وی بر استحکام اخلاقی او بیفزایند و بر عکس با تحقیر وی، ساختمان اخلاقی او را متزلزل کنند و فرو ریزند.
پذیرش وضعیتموقعیت جوان، بستگی کامل به تصویری دارد که دیگران از وی دارند و نیز تصویری که وی از خویشتن دارد. تصویر دیگران از جوان به میزان پذیرش او ارتباط می یابد و بر پذیرش جوان نزد خویشتن تأثیر دارد. این پذیرش شامل جنبه های فیزیکی، عاطفی و رفتاری می باشد؛ به عنوان مثال جوان به شدت علاقه مند است که از حیث وضعیت فیزیکی به رشد جسمیِ مورد قبول و تأیید دیگران برسد.
کشف خودیکی از اهداف، تخیلات و تصورات جوان، وجود خود اوست. زمانی که موضوع های متنوعی هدف تخیلات جوان قرار گرفتند، توجه او به جانب آن مسائل و از جمله شخصیت خود معطوف می شود. در این مرحله، جوان دوست دارد که حالات روانی و اندیشه های خویش را تجزیه و تحلیل کند. این حالت را اصطلاحا «خودگرایی» نیز می گویند و مشخصه اصلی آن، کالبد شکافی رؤیاها، اندیشه ها و احساسات جوان توسط خود اوست.
خلأ عاطفییکی از گرایش های عاطفی، کم بود توجهات و احساسات مثبت از سوی خانواده یا اطرافیان است. بر اثر تجربه و تحقیق معلوم شده است که بیشتر جوانانی که به دام ارتباط ها و کشش های افراطی افتاده اند، دچار خلأ عاطفی از جانب یکی از اولیای خود یا هر دوی آنان بوده اند. البته این عامل منحصر به جوان و کم بودهای او نمی شود، بلکه افراد کامل را هم دربرمی گیرد. چنانچه شخص کامل نیز دارای تجارب عاطفی نامناسب و آزاردهنده ای باشد، احتمال درافتادن او در دام دوستی های افراطی می رود.
اهمیت جوانیامیرالمؤمنین علی علیه السلام جوانی را بسیار پراهمیت دانسته و بهره گیری از آن را توصیه کرده اند. ایشان می فرمایند: «دو چیز است که اهمیت بسیار دارد و تا وقتی از دست نرفته است اهمیت آن درک نمی شود: یکی جوانی و دیگری سلامتی».
تفکر و تجربهامام علی علیه السلام قلب جوانان را به زمین خالی ای تشبیه می کند که هرچه در آن بکارند رشد می کند. ایشان به فرزند جوان خود می گویند: «قبل از آن که دلت سخت شود و تو را به افکار نادرست مشغول سازد، به تربیت تو همت گماردم تا در سایه تفکر خود مسائلی را که پیش می آید حل کنی و از تجربه کردن دوباره چیزهایی که اهل تجربه قبل از تو انجام داده اند بی نیاز باشی».کار و فعالیتجوانان حتما باید مشغول به کار باشند. بی کاری آنان را به انحراف می کشاند و باعث تباهی و فساد می شود. بی کاری، به خصوص در دوره نوجوانی و جوانی، پیامدهای بدی به دنبال دارد.
رقابت در کارهای پسندیدهجوانان نه تنها باید به کار مشغول باشند، بلکه باید از یکدیگر سبقت بگیرند و با هم به رقابت بپردازند. در قرآن کریم می خوانیم در انجام دادن کارهای پسندیده از یکدیگر سبقت بگیرید. منظور از امور خیر نه فقط مشاغل سالم، بلکه هم چنین رقابت برای رشد بدنی و شکوفایی خود و رشد فکری و کمالات معنوی است. کار و رقابت باعث رفاه و پیش رفت جوانان می شود و از فقر، که مشکلات رفتاری زیادی را پیش می آورد، جلوگیری می کند.
خطاهای جوانانبسیاری از والدین، از روی بی اطلاعی، رفتاری خشن و سرزنش کننده در مقابل ندانم کاری ها و خطاهای جوانان از خود بروز می دهند و توجه ندارند که این کار درستی نیست. امیرالمؤمنین علی علیه السلام می فرمایند: «نادانی جوانان امری قابل قبول و دانش آنان محدود است». از این سخن می توان دریافت که جوانان به دلیل تجارب ناکافی و محدودیت دانش و اطلاعات در فراز و نشیب های زندگی مرتکب خطاهای نادانسته و ناخواسته ای می شوند که باید مورد قبول و گذشت بزرگ سالان قرار گیرد.
کسب معرفتکسب معرفت و رشد فکری در دوره نوجوانی و جوانی، از دیدگاه اسلامی بسیار ضرورت دارد. روایات اهل بیت علیهم السلام حاکی از آن است که نوجوانان و جوانان برای دست یابی به اهداف زندگی باید به جست وجوی جهان بینی صحیح بپردازند و این امر مستلزم آن است که به آموختن دانش روی بیاورند.
اضطراب و هیجانیکی از هیجانات جوان مسائل شغلی است. مسئله استعدادهای شغلی و توانایی های حرفه ای نیز جوان را دائما به فکر فرو می برد که چه توانایی هایی دارد و چه شغلی را باید انتخاب کند و چه شغلی می تواند موفقیت بیشتری را برایش به همراه داشته باشد؟ این سؤالات در ذهن جوان خلجان دارد و چون نمی تواند به سرعت و سهولت به حل آنها موفق شود، لذا حالت هیجان و اضطراب به او دست می دهد.
ارضای نیازهای عاطفیمناسب ترین شیوه در ارضای نیازهای عاطفی، روانی و اجتماعی جوانان ایجاد اعتماد متقابل و برقراری رابطه ای رفیقانه و شفیقانه است. آنچه مسلم است «دوست» برای جوان از ارزش و اعتبار فوق العاده ای برخوردار است. او نیاز به دوستی هم دل و همراه دارد که با وی ارتباط سینه به سینه و افقی برقرار کند؛ هرگز شخصیتش را مورد تهدید، انتقاد و سرزنش قرار ندهد و در مقام نصیحت مستقیم که حکایتی است از روابط آمرانه دوران کودکی، برنیاید؛ دوستی که بتواند ویژگی های مثبت و توانمندی های او را به راحتی ببیند و ضعف ها و ناتوانایی هایش را به رخ او نکشاند.
پند ناپذیرییکی از مسائلی که به دنبال ظهور انگیزه کسب استقلال در جوان به وجود می آید این است که جوان از امر و نهی کردن گریزان است؛ چون او گمان می کند انگیزه فرمان دادن در بزرگ ترها این است که آنها خود را کامل و دارای قدرت درک و تشخیص، و او را موجودی ناتوان می دانند. به همین علت از امر و نهی کردن بیزار است.
نیکی به جواناناسلام نسبت به جوانان عنایت خاصی دارد. پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم می فرمایند: «به شما سفارش می کنم که به جوانان نیکی کنید؛ زیرا آنان نازک دلند و زود رنجیده می شوند». جوانان نسبت به رفتار و گفتار والدین حساسند و زود بر انگیخته می شوند. اگر والدین با آنها با ملایمت رفتار نکنند و تحمل آنان را نداشته باشند، هم اعتبار آنان پیش جوانان کم می شود و هم ممکن است به کج روی روی آورند.
پیش گیری از انحرافاتیکی از راه های پیش گیری از انحرافات در جوانان، به کار گرفتن دست ها، اندیشه ها و انرژی های آنان است. نوجوانان و جوانان را می توان به فنرهای فشرده ای که آماده پرتابند، تشبیه کرد. اگر خانواده ها و اولیا بتوانند با برنامه ریزی های مناسبی این انرژی متراکم را در قالب های جامعه پسند، مطلوب و خلاق بریزند، بخشی از انحرافات و مشکلات اخلاقی، کاهش خواهد یافت.
تقویت ارادهاز عمومی ترین حالاتی که جوانان مبتلا به انحرافات اخلاقی در خود می یابند، این است که اراده ندارند یا اراده شان آن قدر ضعیف شده است که به مجرد تصمیم گیری برای ترک انحراف، چندی نمی گذرد که مجددا به آن دست می یازند و آنچه موجب نومیدی می گردد، این است که توبه ها شکسته می شود و تصمیم ها ناپایدارند. یکی از اموری که در تقویت اراده مؤثر است نماز است که از عالی ترین مظاهر توجه به خدای سبحان، انقطاع از غیر او و یک سره محو شدن در اوست که در پرتو آن «تمرکز فکر» به بهترین شیوه برای انسان حاصل می شود و تقویت اراده نیز در پی آن، میسر می گردد.
تلقین به نفساگر والدین و مربیان، به جوانان خود مفاهیم اخلاقی متعالی و ارزشمندی را از قبیل این که آنها مثلاً شجاع هستند، استقامت و پشتکار دارند و قدرت اراده تزلزل ناپذیری دارند، تلقین کنند، بی شک آثار سازنده آن به صورت ترک انحرافات اخلاقی متجلی خواهد شد. ولی میزان تلقین به غیر، بستگی به استحکام یا تزلزل روحی جوانان دارد. مسلما روح های ضعیف و متزلزل، نیاز بیشتری به تلقین دیگران دارند، در صورتی که روح های نیرومند، بیشتر متکی به خودند و نیاز چندانی به تلقین دیگران ندارند.
امیدبیشتر زندگی جوان برپایه امید ساخته شده است. امید عاملی ارزشمند در زندگی تمام افراد است. خط مشیی که افراد، به خصوص جوانان برای خود بر می گزینند منبعث از امیدی است که به آینده خود دارند. در بیشتر کارهایی که جوان انجام می دهد باید از شعار «حالا لذت ببر بعد قیمتش را بپرداز»، چشم پوشی کند و در عوض شعار «حال زحمت بکش به امیدی که بعدا لذت ببری» را پیشه خود سازد و به قول معروف: «امروز بکار تا فردا بتوانی بدروی».
تخیّلبعضی از جوانان به اقتضای طبع جوانی به اوهام و تخیلات پناه می برند و دوران سازندگی و تحصیل فضیلت را با مطالعه کتب موهوم و افسانه ای یا خزیدن در گوشه ای و فرورفتن در خود، به بطالت می گذرانند. اگر مربیان بتوانند از جنبه های خلاقیت تخیّل بهره برگیرند و جوانان را هدایت کنند، آنان قادر خواهند بود از نیروی تخیّل خود بهره بردارند و آن را در خدمت دنیای واقعی به کار گیرند.
تشخّص طلبیتشخّص طلبی و تفوّق خواهی از تمایلاتی است که به صورت غریزی در انسان وجود دارد. هرجوانی به شدت علاقه مند است که در جامعه قدرت و مقام رفیعی کسب کند و جایگاه مشخصی در بین بزرگ سالان داشته باشد. می توان گفت این میل شدید جوان به نیرومندی و جلب توجه دیگران، عکس العمل او در مقابل حقارت های چند ساله دوران کودکی است. جوان که به تازگی این ایام را پشت سر نهاده، از این که می تواند با کسب قدرت و شخصیت، ضعف و حقارت کودکی را جبران کند و خود را چون فردی با شخصیت مستقل به دیگران بقبولاند لذت می برد.
تمایلات مذهبی جوانبا در نظر گرفتن تحولات عظیمی که در دوره بلوغ رخ می دهد و بحران و تزلزلی که از استقلال طلبیِ جوان در خانواده حاصل می شود، تمایل مذهبی و دینی می تواند بهترین راه برای غلبه بر این مشکلات باشد. برای جوان متزلزل که در جست وجوی پناهگاهی قوی برای گریز از دشواری هایی است که همراه بلوغ در برابرش آشکار می شود، چه پناهگاهی امن تر و مطمئن تر از ایمان به خدایی که دانا، توانا و بیناست و می تواند او را در برابر مشکلات یاری دهد. ایمان به خدایی که او را به کارهای نیک تشویق، و از امور ناشایست برحذر می دارد.
تقاضای مذهباسلام برنامه پرورش ایمان و اخلاق را که از ارکان اساسی تربیت جوانان است بر طبق خواهش فطری و به اقتضای موقعیت و حساسیت های طبیعی ایشان تنظیم کرده است. وقتی تقاضای مذهب در ضمیر جوان بیدار می شود و او به فرا گرفتن مسائل مذهبی علاقه مند می شود، تعالیم دینی و عبادات، چه برای امنیت روانی، چه برای اصلاح جامعه و چه برای پیش گیری از عوارضِ بحرانِ بلوغ، به او عرضه می شود.
مهار کردن غرایزپرورش عواطف ایمانی و اخلاقی دو اثر بزرگ دارد: اول احساسات مذهبی جوانان را که از تمایلات فطری است ارضا می کند و دیگر آن که سایر تمایلات غریزی جوانان را مهار می کند و آنان را از تندروی و طغیان باز می دارد و از سقوط محافظت می کند. برای مهار کردن احساسات غریزی و رام کردن تمایلات نفسانی باید از احساس نیرومندتری استفاده کرد. عقل، علم و تربیت در مقابل سیل بنیان کن غرایز تاب مقاومت ندارند و قادر به جلوگیری از تجاوز و طغیان نیستند. تنها احساسات است که با پشتوانه عقل و دانش می تواند احساس دیگری را رام و مسخر کند و این در صورتی است که توازن بین احساس سدکننده و غریزه طغیانگر وجود داشته است.
همانندسازیهر جوانی در این مرحله برای ایجاد روابط عاطفی با بزرگ سالان و اثبات وجود و شخصیت خود، با انتخاب و نمونه قرار دادن قهرمان یا فردی آرمانی مبادرت به همانندسازی می کند. برای یک دختر جوان به هنجار، این نمونه والا یا آرمانی، پاکی و عفّت و وقار است؛ در صورتی که برای پسرانِ جوان قدرت، روحیه مردانه و اعتماد به نفس است. البته گروهی از جوانان نمونه های آرمانی خود را از میان قهرمانان رشته های ورزشی، هنری، ادبی، اخلاقی و دینی بر می گزینند.
انتخاب شغلیکی از نیازهایی که جوانان را به خود مشغول می دارد انتخاب کار و پیشه برای زندگی آینده است. برخی از آنان در انتخاب شغل هدف مشخصی ندارند؛ بلکه برای آن که صرفا شغلی داشته باشند به هر کاری دست می زنند. گروهی از جوانان به کارهایی ابراز علاقه می کنند که از استعداد و توان آنان خارج است و گروهی دیگر، به مشاغلی دل بستگی نشان می دهند که با امکانات بدنی و روانی آنها سازگاری ندارند. در این سرگشتگی ها تنها مربیان دل سوز و دانا و روان شناسان با تجربه، جوانان را به انتخاب مشاغلی راهنمایی می کنند که برایشان موفقیت و خوش بختی دارد.
کارآموزی و انتخاب شغلهرگاه جوانان در دوره های کارآموزی، که مقدمه انتخاب شغل به شمار می آید، تجربه های مطلوب و ارزنده ای کسب کنند، ممکن است بعدها در انتخاب وظایفشان افرادی جدی، فعال، صمیمی و درست کار بار آیند. اما گر از همان آغاز به عادت های ناپسندی، مانند سهل انگاری، طفره رفتن، بد انجام دادن کار، عدم احساس مسئولیت یا سخت گیری های بی جا به زیردستان، پرخاشگری بی دلیل و جز آن خو کنند، مسلما آثار ناگواری پدید می آورند و آنان را با ناکامی روبه رو می سازند.
خصوصیات دوران جوانیدر جوانی دوستی ها استحکام می یابند و به شکل های مختلفی نمایان می شوند. رفاقت، صمیمیت، احساس تعلق به گروه، زنده دلی، فعالیت و جنب وجوش و توجه به جنس مخالف از ویژگی های خاص این مرحله است. مهارت جوانان در بیشتر زمینه ها افزایش می یابد. برخی از آنان در کسب معلومات به سرعت پیش رفت می کنند و به مفاهیم ذهنی و انتزاعی دست می یابند. بر اثر تجربه و معلومات سطح فکر آنها بالا می رود، می توانند در مباحثه شرکت کنند، سؤال های منطقی بپرسند و قادر به تجرید و تعمیم مفاهیم شوند. گروهی از جوانان به دین و خداپرستی اعتقاد شدید پیدا می کنند، در حالی که گروهی دیگر به سبب آموزش های نادرست سخت از آن روی گردان می شوند.
اصول اخلاقیجوان، به طور طبیعی، به فضایل اخلاقی و صفات ممتاز انسانی علاقه مند است. ادای امانت، عزت نفس، خدمت به مردم، فداکاری، راست گویی، و تنفّر از خیانت، از صفاتی است که جوان شدیدا به آنها علاقه نشان می دهد و اسلام با استفاده از تمایل فطری آنان به اصول اخلاقی، بهره برداری از این سرمایه بزرگ را در راه تربیت صحیح به مربیان جوان سفارش کرده نموده است چرا که اگر این اعلام آمادگی فطری حمایت نشود، و جوان در محیط فاسد، آلوده و غلط تربیت شود، خیلی زود به وجدان اخلاقی و تمایلات انسانی پشت پا می زند.
استقلال اقتصادیجوان، نه تنها به استقلال فکری و آزاداندیشی علاقه مند است، بلکه می خواهد از نظر مالی نیز روی پای خود بایستد و به کسی وابستگی نداشته باشد. پدر و مادر باید در حد امکان به نیازهای معقول جوانان خود ترتیب اثر دهند و در رفع آنها به گونه ای شایسته رفتار کنند.
ویژگی های روانی جوانروان شناسان ویژگی های روانی و عقلی جوانان را بر پایه سه چیز مشخص کرده اند: توجه بیشتر به فعالیت ها، استعداد شگرف در درک روابط علت و معلول، و علاقه به موفقیت های سریع درسی و تحصیلی. جوانان نسبت به رویدادهای جهان، مسائل اقتصادی و پیشرفت های علمی و تکنولوژیک نیز علاقه نشان می دهند. به این سبب برای کسب این گونه اطلاعات، به رسانه های همگانی روی می آورند. در این زمان است که می توانند از شیوه های علمی برای حل مسائل پیچیده بهره گیرند. هم چنین مهارت های دستی و عملیِ آنها کامل تر و ظریف تر می شود.
تجربه های کافیجوانان باید تجربه های فراوان بیندوزند. برایشان وسایلی فراهم کنیم تا از راه تجربه به کشف هایی نائل شوند. در واقع تجربه های دست اول، توانایی و نیروی محرک آنان را به نحو چشم گیری افزایش می دهد. شاید هیچ چیز در تکمیل شخصیت جوانان، از لحاظ رشد عقلی و اجتماعی، مؤثرتر از تجربه های عملی نباشد.
اساس رفتار جوانجوان برای ورود به دوره بزرگ سالی نسبت به آموختن و انجام دادن رفتارهایی از خود آمادگی نشان می دهد. رفتارهایی از قبیل میل به آزادی و رهایی از سلطه پدر و مادر، گرایش به ارتباط با جوانان دیگر، علاقه به انتخاب شغل و آمادگی برای قبول مسئولیت، کوشش در راه تأمین مالی و استقلال اقتصادی، گرایش به انتخاب همسر و تشکیل خانواده، آمادگی برای پی بردن به ارزش های اخلاقی و معنوی، آگاهی از محدودیت ها و توانایی های خود و جوانان دیگر، قابلیت پیش رفت در مفاهیم ذهنی و مهارت های مختلف، نیاز به راهنمایی و پیشرفت به سوی کمال همه از این قبیل است.
راهنمایی جوانانبرخی از روان شناسان معتقدند جوانان را به سه طریق می توان راهنمایی کرد: ایجاد محیط مساعد برای رشد و پرورش، کمک به جوانان در انتخاب شغل، و شناخت جوانان از راه مشاوره و روان درمانی. این موارد هنگامی با موفقیت روبه رو می شوند که هماهنگی و همکاری صادقانه و صمیمانه ای میان خانه و جامعه و مدرسه به وجود آید و دشواری های با واقع بینی و تفاهم حل و فصل شوند.
فرصت مناسبایجاد فرصت برای همکاری با گروه های هم سن و مورد علاقه جوانان، از اهمیت تربیتی بالایی برخوردار است. جوانان از این که خود را افرادی مؤثر و مفید ببینند احساس ارزش و شخصیت می کنند. این امر در پویایی و سلامت روانی آنان کارساز است.