سيماى شيعه در نگاه امام صادق (عليه السلام)

امام صادق عليه السلام در سفارش‏هاى خود به عبدالله بن جندب پس از هشدار به شيعيان نسبت به دام‏هاى شيطان، ويژگى‏ هاى برجسته دوستان حقيقى خود را برمى ‏شماردكه عبارت است از:

توجه آخرت

«لقد جلت الاخرة فى اعينهم حتى ما يريدون بها بدلا… و انما كانت الدنيا عندهم بمنزلة الشجاع الارقم والعدو الاعجم‏»؛ آخرت ‏در نگاه آنها بسيار بزرگ است، به اندازه ‏اى كه چيزى را با آن‏ عوض نمى‏ كنند… و دنيا نزد آنها همانند مار گزنده و دشمن بى ‏زبان‏ است.

بر هر مسلمانى كه ما را مى‏ شناسد، سزاوار است كه كردارش را در هر شبانه روز بر خود عرضه دارد و به محاسبه آنها بپردازد، تا اگر كار نيكى در آنها ديد، برآنها بيفزايد و اگر كردار بدى در اعمال خود مشاهده كرد، از آن ها توبه كند، تا دچار ذلت و خوارى روز قيامت نگردد.

پيروان حقيقى و دوستان واقعى خاندان نبوت عليهم السلام به چيزى‏ جز آخرت نمى‏انديشند و تمام كردارها و رفتارهاى خود را با نگاه ‏به آخرت مى‏سنجند. دنيا در نظر مؤمن وسيله‏ اى است ‏براى رسيدن به ‏هدفى بزرگ كه همان زندگى جاودان آخرت است. دوستان حقيقى اهل ‏بيت ‏عليهم السلام از مواهب دنيوى بهره مى‏برند، اما هرگز زندگى ‏جاودان را با زندگى گذراى دنيا عوض نمى ‏كنند.

انس با خدا

«انسوا بالله واستوحشوا مما به استاءنس المترفون‏»؛ آنها با خدا انس گرفته ‏اند و از آنچه كه مال اندوزان به آن انس‏ گرفته ‏اند، در هراسند.

مومنان از نعمت‏هاى الهى بهره مى‏ برند اما به آنها وابسته ‏نمى‏شوند. وابستگى به مال دنيا موجب بندگى انسان در برابرماديات خواهد شد. زراندوزان هماره به ثروت خود وابسته ‏اند وشيعيان واقعى با ياد خدا آرامش مي ابند.

شيعيان ما با دشمنان همسايگى نمى‏ كنند و اگر از گرسنگى بميرند، چيزى از آنها نمى‏ خواهند.

حضرت صادق عليه السلام پس از برشمردن اين دو ويژگى مهم، فرمود: «اولئك‏ اوليائى حقا بهم تكشف كل فتنه و ترفع كل بليه‏»؛ آنها دوستان ‏حقيقى من هستند. به وسيله آنها فتنه شكست مى‏ خورد و گرفتارى‏ها برطرف مى‏ شود.

حسابرسى خود

«حق على كل مسلم يعرفنا ان يعرف علمه فى كل يوم و ليلة على‏ نفسه فيكون محاسب نفسه فان راى حسنه استزاد منها و ان راى ‏سيئه استغفر منها، لئلا يخزى يوم القيمه‏»؛بر هر مسلمانى كه ما را مى‏ شناسد، سزاوار است كه كردارش را در هر شبانه روز بر خود عرضه دارد و به محاسبه آنها بپردازد، تا اگر كار نيكى در آنها ديد، برآنها بيفزايد و اگر كردار بدى در اعمال خود مشاهده كرد، از آنها توبه كند، تا دچار ذلت و خوارى روز قيامت نگردد.

اگر شيعيان ما استقامت كنند، فرشتگان دست در دست آنها مى‏ گذارند، ابرهاى سفيد(رحمت) برآنها سايه مى ‏افكند، چون روز درخشنده و تابناك مى‏ شوند، از زمين و آسمان روزى مى ‏خورند و آنچه ‏از خدا بخواهند، خداوند به آنها عطا مي كند.

سخاوت

«يابن جندب! ان شيعتنا يعرفون بخصال شتى: بالسخاء والبذل ‏للاخوان‏»؛ اى پسر جندب! همانا شيعيان ما به چند خصلت ‏شناخته ‏مى‏ شوند: به سخاوت و بخشش به برادران.

خواندن پنجاه ركعت نماز و رعايت وقت نماز

« و بان يصلوا الخمسين ليلا و نهارا… و يحافظون على‏ الزوال‏»؛شيعيان ما در شبانه روز پنجاه ركعت نماز مى‏خوانند و توجه به ‏وقت نماز ظهر

(خواندن نماز اول وقت) دارند.

دورى از پرخاش و داد و فرياد

«لايهرون هريرالكلب‏»؛ شيعيان ما همانند سگ زوزه- فرياد -نمى‏ كشند.

دورى از طمع

«ولا يطمعون طمع الغراب‏»؛ شيعيان ما همانند كلاغ طماع و حريص ‏نيستند.

دورى از دشمنان

«ولا يجاورون لنا عدوا ولا يساءلون لنا مبغضا ولو ماتوا جوعا»؛شيعيان ما با دشمنان همسايگى نمى‏ كنند و اگر از گرسنگى بميرند، چيزى از آنها نمى‏ خواهند.

دقت در خوراك

«شيعتنا لا ياكلون الجرى… ولا يشربون مسكرا»؛ شيعيان ما مارماهى نمى‏خورند… و شراب نمى‏ نوشند.

در برخورد با گناهكاران بايد با سخنان نيكو و گفتن خوبى‏هاى‏آنان، اميد مرده در آنها را زنده كرد و از خشونت، گفتار ناروا و بازگو نمودن لغزش‏هاى آنها پرهيز كرد؛ زيرا چنين برخوردهايى ‏مجرمان را از پيمودن راه درست نااميد و نسبت ‏به دين و آموزه‏هاى ‏آن گريزان مى سازد.

برگزيده ‏اى از ساير سفارش‏ها

آثار استقامت

«يابن جندب لو ان شيعتنا استقاموا لصافحتهم الملائكه ولا ظلهم ‏الغمام ولا شرقوا نهارا ولا كلوا من فوقهم و من تحت ارجلهم و لما سالوا الله الا اعطاهم‏.»

اگر شيعيان ما استقامت كنند، فرشتگان دست در دست آنها مى‏گذارند، ابرهاى سفيد(رحمت) برآنها سايه مى‏افكند، چون روز درخشنده و تابناك مى‏ شوند، از زمين و آسمان روزى مى ‏خورند و آنچه ‏از خدا بخواهند، خداوند به آنها عطا مى‏كند.

شيوه برخورد با گناهكاران

1- گفتن خوبي‏ها و پرهيز از سخن ناروا.

«يابن جندب لاتقل فى ‏المذنبين من اهل دعوتكم الا خيرا»؛ اى پسرجندب! به گناهكاران از همكيشان خود جز خوبى و نيكويى چيزى مگو.

2- در خواست توفيق براى گناهكاران

«واستكينوا الى الله فى توفيقهم‏»؛ توفيق آنها را خاضعانه از خداوند بخواهيد.

3- در خواست توبه براى گناهكاران

توبه از حالات سازنده انسان است كه انجام دهنده آن محبوب خداوند است:

«ان الله يحب التوابين‏»؛ خداوند كسانى كه بسيار توبه مى ‏كنند را دوست دارد.(1)

توبه روشى است كه امام صادق عليه السلام براى پاكسازى گناهكار توصيه‏ كرده است. شيعيان واقعى بايد از خدا بخواهند كه گناهكاران از كردار ناشايست ‏خود پشيمان شوند و به سوى خدا بازگردند، زيرا خداوند بسيار توبه ‏پذير و بخشنده است؛ «ان الله هوالتواب ‏الرحيم‏.»(2)

اى پسر جندب! با كسى كه از تو بريده، وصل كن؛ به كسى كه چيزى ‏به تو نداده، چيز بده؛ با كسى كه به تو بدى كرده، خوبى كن؛ به ‏كسى كه به تو دشنام داده، سلام كن؛ با كسى كه با تو دشمنى كرده، انصاف داشته باش و از كسى كه به تو ظلم كرده، در گذر، همچنان‏ كه دوست دارى از تو در گذرند. از گذشت‏ خداوندنسبت به خودت عبرت‏ بگير. آيا نمى‏بينى خورشيد خداوند بر خوبان و بدان می تابد و بارانش بر صالحان و مجرمان نازل مى‏ شود؟

راه بهشتى شدن

حضرت امام جعفر صادق عليه السلام سه راه را فراروى جويندگان بهشت قرار داده است:

1- پيروى از ائمه عليهم السلام .

2- برائت از دشمنان.

3- سخن گفتن آگاهانه و سكوت هنگام نا آگاهى.

«فكل من قصدنا و تولانا و لم يوال عدونا و قال ما يعلم و سكت‏ عما لايعلم او اشكل عليه فهو فى‏ الجنه‏»؛هر كس جويا و پيرو ما باشد و از دشمنان ما پيروى نكند و چيزى‏ كه می ‏داند، بگويد و از آنچه كه نمى‏داند، يا بر او مشكل (مشتبه)است، سكوت كند، در بهشت است.

ارزش سكوت

«عليك بالصمت، تعد حليما، جاهلا كنت او عالما، فان الصمت زين ‏لك عندالعلماء و سترلك عند الجهال»؛عالم باشى يا جاهل، خاموشى را برگزين تا بردبار به شمار آيى؛زيرا خاموشى نزد دانايان زينت و در نزد نادانان پوشش است.

دورى جستن از عقايد منحرف

خطر بدعت‏ها، گرايش‏هاى منحرف و قرائت‏هاى ناصواب از دين، هميشه ‏متوجه جوامع شيعى بوده است.

«يابن جندب! بلغ معاشر شيعتنا و قل لهم: لاتذهبن بكم ‏المذاهب‏»؛ اى پسر جندب! به شيعيان ما بگو؛ مبادا عقايد منحرف، شما را از مذهب خودتان بيرون برد.

نشانه‏ هاى ناتوانى

«قد عجز من لم يعد لكل بلاء صبرا و لكل نعمه شكرا و لكل عسريسرا»؛ ناتوان است كسى كه براى هر بلايى صبرى، براى هر نعمتى ‏شكرى و براى هر سختى آسانى آماده نكند.

كردارهاى برتر

«يابن جندب! صل من قطعك، واعط من حرمك، و احسن الى من اساءاليك، و سلم على من سبك، و انصف من خاصمك، واعف عمن ظلمك، كماانك تحب ان يعفى عنك، فاعتبر بعفوالله عنك، الا ترى ان شمسه‏ اشرقت على الابرار والفجار و ان مطره ينزل على الصالحين والخاطئين.»

اى پسر جندب! با كسى كه از تو بريده، وصل كن؛ به كسى كه چيزى ‏به تو نداده، چيز بده؛ با كسى كه به تو بدى كرده، خوبى كن؛ به ‏كسى كه به تو دشنام داده، سلام كن؛ با كسى كه با تو دشمنى كرده، انصاف داشته باش و از كسى كه به تو ظلم كرده، در گذر، همچنان‏ كه دوست دارى از تو در گذرند. از گذشت‏ خداوندنسبت به خودت عبرت‏ بگير. آيا نمى‏بينى خورشيد خداوند بر خوبان و بدان مى‏تابد و بارانش بر صالحان و مجرمان نازل مى‏ شود؟

اساس اسلام

آخرين جمله از سفارش‏هاى امام صادق عليه السلام به ابن جندب درباره اهميت ‏و ارزش محبت اهل‏بيت عليهم السلام است.

« لكل شيى‏ء اساس و اساس الاسلام حبنا اهل‏ البيت‏»؛ هر چيزى را پايه ‏اى است و پايه اسلام، محبت ما، اهل بيت عليهم السلام است.

على محمدى