سيماى على عليه السلام ـ به روايت اهل تسنن

اين كتاب، ترجمه فارسى كتاب «على و السنة» تأليف علامه سيد هاشم بحرانى (متوفى 1107 ق) مى‏باشد كه كار ترجمه آن توسط آقاى محمد امينى صورت گرفته است. اين كتاب ، علاوه بر ترجمه ، با تحقيق و مدرك يابى دانشمند فقيد ، نجم الدين شريف عسكرى و با افزوده‏ها و توضيحاتى از دكتر سيد حسن افتخار زاده ، و فهارسى فنى نيز همراه مى‏باشد كه مجموعا به صورتى قابل استفاده‏تر ومقبول تر در آمده است. در اين كتاب كه در بهار سال 1378 از سوى مؤسسه انتشارات مهام منتشر گرديده ، پس از سخن ناشر ، پيشگفتارى در زندگى مولف (سيد هاشم بحرانى) آمده است ، آن گاه متن كتاب كه حاوى 193 حديث در مناقب اميرالمومنين عليه السلام به نقل اهل تسنن مى‏باشد قرار داده شده است . در متن كتاب ، عربى روايات همراه با اعراب نيز آورده شده تا استفاده از كتاب افزون تر گردد احاديث باشماره و علامت ستاره از هم جدا گشته ودر ذيل هر حديث توضيحات و پى نوشت‏هاى مربوط آورده شده‏اند كه با علامت خط ممتد و تغيير حروف چاپى از متن اصلى حديث مشخص گرديده‏اند . توضيحات وتعليقات افزوده شده بركتاب ، دو بخش‏اند : قسمتى مربوط به آقاى دكتر سيد حسن افتخارزاده سبزوارى است كه توضيح دهنده مفاهيم غامض آن روايات مى‏باشد . قسمت ديگر توضيحاتى درباره معرفى منبع روايت و راوى حديث ، مدارك روايت و … را در بر مى گيرد كه تحقيق دانشمند فقيد آقاى نجم الدين مشتاق عسكرى است كه هر يك از اين دو بخش به نام ايشان كه در آغاز هر مطلب آمده است مشخص مى‏شوند.
در پايان كتاب ، جهت استفاده سهل تر علاقمندان ، فهارس متعددى تهيه شده است كه هر يك در جاى خويش لازم به نظر مى‏رسند.
1 ـ فهرست موضوعى روايات كه خود بخش عظيمى از مفاهيم اعتقادى را شامل مى‏شود ، شامل 286 عنوان و در سه بخش كلى:
الف ـ گوشه‏ايى از مقامات و مناقب اميرالمومنين عليه السلام شامل 205 عنوان‏ب ـ فوائد قبول ولايت ومحبت اميرالمومنين در دنيا و آخرت، شامل 52 عنوان‏ج ـ وضعيت دشمنان على عليه السلام شامل 29 عنوان، در اين فهرست بعد از بيان موضوع به شماره‏روايتى كه در اين رابطه باشد اشاره مى‏شود. كه به دو نمونه از اين قسمت اشاره مى‏شود:
ـ على ـ عليه السلام به هر طرف رود حق نيز همواره با او همراه خواهد بود. (روايت 88 ، 89)
ـ تمسك به على عليه السلام انسان را از فتنه‏هاى گمراه كننده نجات مى‏بخشد. (روايت 36 ، 74)
فهرست آيات قرآنى به كار رفته در متن، توضيحات و پى نوشتها كه به ترتيب سوره هاى قرآن تنظيم يافته است . در اين قسمت به 111 آيه قرآن از 53 سوره مباركه قرآن اشاره شده است . همچنين در اين قسمت به شماره آيه و سوره و صفحه‏اى كه اين آيه در آن ذكر شده است پرداخته شده است.
3 ـ فهرتست اعلام، كتب، شهرها جنگ‏ها و رويدادها كه به ترتيب الفبا تنظيم شده است.
4 ـ فهرست پى نوشتهاى توضيحى كه عمدتا در معرفى بعضى از صحابه و ياران امام عليه السلام همچون سلمان فارسى، ابوذر غفارى، ابو ايوب انصارى، معاذ بن جبل و … و معرفى بعضى از دانشمندان و محدثين مانند: خطيب خوارزمى، ابوهريره حسن بصرى و … وهمچنين در معرفى بعضى ازاماكن مانند خيبر، حديبيه، و امور ديگرى از اين قبيل دراين كتاب و به اقتضاى مباحثى كه در ذيل تعداد قابل توجهى از روايات، توضيحات مفيدى به چشم مى‏خورد كه براى خوانندگان مفيد و قابل استفاده است.
5 ـ فهرست مصادر و منابع در سه قسمت: منابع كتاب (شامل 26 عنوان) فهرست مصادر تحقيق (شامل 55 عنوان) وفهرست مآخذ پى نوشت‏ها (شامل 13 عنوان)
6 ـ فهرست مطالب كتاب، كه تمامى مفاهيم داخل روايات به تفكيك، بر اساس ترتيب روايات موضوع بندى شده‏اند. توضيحات ذيل روايات با علامت ستاره مشخص شده‏اند.
مؤلف در اين كتاب پس از ذكر روايت و سند آن (بطور خلاصه) توضيحات مختصر را درباره روايت ارائه مى‏نمايد كه در فهم روايت و درك آن مؤثر است نكته‏هى غامض و پيچيده روايت و همچنين بيان تفصيلى سند با توضيحات خوب و مفيد دو تن از دانشمندان (نجم الدين شريف عسكرى و دكتر سيد حسن افتخار زاده) در تعليقات كتاب بيان شده است.
براى تبرك و آشنايى بيشتر با شيوه تاليف اين كتاب يك روايت از آن را همراه با توضيحات ذيل آن ذكر مى‏كنيم.
روايت 11 «بيهقى» (1) در كتاب «فضائل الصحابة» مى‏گويد: پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمودند:
«من اراد ان ينظر الى آدم فى علمه و الى نوح فى تقواه و الى ابراهيم فى حلمه و الى موسى فى هيبته و الى عيسى فى عبادته فلينظر الى على بن ابى طالب.»
«هر كس بخواهد به آدم از لحاظ دانش او و به نوح از لحاظ تقوايش نگاه كند و به ابراهيم از نظر بردبارى و اخلاقش و به موسى از جهت هيبتش و به عيسى از لحاظ عبادتش بنگرد، پس به على بن ابيطالب عليه السلام نگاه كند.»
در فرهنگ دهخدا نام كتاب «فضائل الصحابه» برده نشده است ولى در جلد چهارم «احقاق الحق» در فهرست مدارك كتاب ، «اين كتاب را از اين شخص مى‏داند ، و در متن كتاب حاضر فقط گفته است كه بيهقى در «فضائل الصحابه» اين روايت را آورده است و معلوم نكرده كه اين كدام بيهقى است.
2 ـ عسكرى: «محب طبرى» روايت بيهقى را در ذخائر العقبى در صفحه 93 و 94 با مختصر اختلاف لفظى نقل نموده است و همين روايت نيز در «كفاية الطالب» صفحه 46 با ذكر تفاوت جزئى در برخى الفاظ آمده است سپس اضافه مى‏كند: «تشبيه على بن ابيطالب از لحاظ دانش به آدم براى اين است كه خداوند اسماء را به آدم آموخت ، چنانچه خداوند در قرآن كريم مى‏فرمايد : « و علم آدم الاسماء كلها » (بقرة ـ31) «و خداوند تمام اسماء را به آدم تعليم داد » پس هيچ حادثه و واقعه‏اى نيست كه على عليه السلام بدان آگاه نباشد.
و تشبيه حضرت على عليه السلام به نوح در حكمت ، به خاطر اين است كه ايشان نسبت به كفار شدت عمل و نسبت به مومنين رأفت داشتند ، چنان كه خداوند آن را در قرآن چنين توصيف مى‏كند :
رب لا تذر على الارض من الكافرين ديارا (نوح ـ26) «پروردگارا از كافرين ، ساكنى را بر روى زمين باقى مگذار».
وتشبيه به حضرت ابراهيم از لحاظ حلم وبردبارى به اين جهت است كه خداوند در قرآن حضرت ابراهيم را به عنوان «اواه حليم» ياد نموده است آنجا كه مى‏فرمايد:
«ان ابراهيم لاواه حليم» (توبه ـ114) همانا ابراهيم شخصى بسيار بردبار و خدا ترس بود و حضرت على عليه السلام ـ جامع اخلاق انبياء و صفات برگزيدگان خدا مى باشد.
اين روايت را خوارزمى در ج 1، صفحه 44 كتاب «مقتل الحسين» عليه السلام با اندك تفاوت و اضافات و ابن كثير در كتاب «البداية و النهاية» در صفحه 356، جلد 7 با مختصر اختلاف در لفظ و معنى نقل نموده‏اند.
پى‏نوشت:
1 ـ افتخار زاده: ابوبكر بيهقى، «احمد بن حسين بن على بن عبد الله بيهقى خسرو گردى معروف به «امام بيهقى» حافظ و محدث و فقيه شافعى از كبار اصحاب حاكم «ابى عبد الله بن ربيع» در حديث و شاگرد «ابوالفتح ناصر بن محمد عمرى مروزى» در فقه بود او در طلب حديث بيشتر از اصقاع مسلمانى را پيمود و در آخر به دعوت اهل نيشابور در نيشابور متوطن گشت و در آنجا نيز درگذشت . مولد او به «خسرو گرد» به سال 384 و وفات او به نيشابور در سنه 458 است. وى صاحب كتابهاى «سنن الكبير»، «سنن الصغير» ، «دلايل النبوة»«السنن و الاثار»، «شعب الايمان»، مناقب الشافعى»«مناقب احمد بن حنبل » و كتاب «اثبات عذاب القبر» مى‏باشد .