حجت الاسلام والمسلمین سید محمد باقرعلوی تهرانی در پاسخ به این سؤال که”چه کارهایی باعث می شود،شفاعت شامل حالمان شود؟”مباحث زیر مطرح می گردد؛ ۱-ایمان؛ قال رسول الله:«لا شفعن یوم القیامه لمن کان فی قلبه جناح بعوضه ایمان»{کنزل الآمال / ۳۹۰۴۳}،”اگر کسی به اندازه بال پشه ای درقلبش ایمان وجود داشته باشد من حتماً او را شفاعت خواهم کرد،”اگرچه به اندازه بال پشه ای ایمان داشته باشد.بنابراین اگر ایمان داشته باشیم شفاعت قطعاً شامل حال ما می شود.ممکن است این سوال در ذهنتان ایجاد شود که؛ما که عمل انجام می دهیم و ایمان هم داریم وقتی هم که ایمان داشتیم به بهشت می رویم و دیگر احتیاجی به شفاعت نداریم.این سوال را فردی به نام اباایمن ازامام باقر(ع)پرسید، او گستاخ،بی ادب،جسور،مغرورآمد خدمت امام باقر (ع)و گفت«تُغرون النّاس و تقولون شفاعه محمدٍ،شفاعه محمدٍ».چرا مردم را گول می زنید می گویید شفاعت محمد،شفاعت محمد،راوی می گوید امام باقر(ع)خیلی عصبانی شد«فغضب ابوجعفر(ع)حتی تربّد وجهُهُ»آنقدر عصبانی شدند که رنگ چهره مبارکشان تیره شد بعد به اباایمن فرمودند:«ویحک یا اباایمن أغَرک اَن عف بطنک و فرجک»وای برتو ای اباایمن مغروربه پاک نگهداشتن شکم و شهوتت شدی؟!«أما لو قد رأیت افزاع القیامه لقدِ احتجت إلی شفاعه محمدٍ(ص)»می فرماید:اگر وحشتهای روزقیامت را ببینی،آن موقع متوجه می شوی که شفاعت محمد(ص)به درد می خورد یا نمی خورد بنابراین اگر این سوال در ذهنی ایجاد می شود که؛مومن چه نیازی به شفاعت دارد؟یک دلیل آن به خاطر این است که ما مساله قیامت را نمی شناسیم و روزی که «یومُ یفر المرء من اَخیه و اُمه و اَبیه و صاحبته و بنیه:{عبس/۳۶-۳۵}،امام (ع)در ذیل روایت می فرمایند:هرکس که وحشت روز قیامت را دید به این نتیجه رسید که«ما أحدٌ من الاولین و الآخرین إلا و هو محتاجٌ إلی شفاعه محمد(ص)و آله(ع)یوم القیامه»{بحارالانوار ج۸/ص۳۸}و می فهمد که هیچ کس از اولین و آخرین نیست مگر اینکه به شفاعت خاندان پیغمبر (ص)و خاندان مطهرش نیازمند است. ۲-قبول توحید از روی اخلاص؛ قال رسول الله (ص):«یشفعُ الانبیاء فی کل من کان یشهد ان لا اله الا الله مُخلصا»{مسند احمد/ج۳/ص۱۲}،همه ی انبیاءدر مورد تمام کسانی که از روی اخلاص لا اله الا الله می گویند شفاعت می کنند ،در اینجا اخلاص در توحید در مقابل نفاق قرار می گیرد یعنی انسان نباید منافق باشد زیرا منافق هم به وحدانیت خدا شهادت داده اما از روی اخلاص نبوده است چون منافقین به دنبال منافع و مطامع دنیوی خود بودند،هرکجا که منافع دنیویشان اقتضا می کرد شهادتین را بلند می گفتند و اگر منافعشان به خطر می افتاد از گروه مومنان خارج می شدند.کسانی که از روی اخلاص شهادت به وحدانیت حق بدهند یعنی بدون انگیزه های دنیوی به صرف شایستگی خداوند ایمان داشته باشند و صفت نفاق را نداشته باشند این افراد کسانی هستند که قطعاً شفاعت درقیامت شامل حال شان خواهد شد. ۳-متعلمین قرآن؛ قال رسول الله:«تعلموا القُرآن فانهُ شافعٌ الیوم القیامه»{مسند احمد/ج۵/ص ۲۵۱}در روز قیامت قرآن از کسانی که قرآن می آموزند”،متعلمین قرآن”شفاعت می کند.بعد امیرالمومنین علی(ع)می فرمایند:«من شفع له القرآن یوم القیامه شُفع فیه»{غررالحکم/ص۱۱۱}،اگر قرآن در روز قیامت از کسی شفاعت بکند شفاعتش مورد پذیرش قرار می گیرد.اما نکته ای که قابل ذکراست اینکه قرآن همه را شفاعت نمی کند«رُب تال القرآن و القرآن یَلعَنَهُ»{بحارالانوار/ج۸۹/ص۱۸۴}گروهی هستند که قرآن می خوانند اما قرآن آنها را لعن می کند بنابراین آن آموختنی ملاک است که مقدمه عمل بشود. ۴-کثرت سجده مردی آمد خدمت رسول خدا(ص)به ایشان عرض کرد یا رسول الله (ص)روز قیامت درحق ما شفاعت کن،پیغمبر فرمود«اما فأَعِنی بکثرت السجود»{مسند احمد/ج۳/ص۵۰۰}اما تو هم برای این شفاعت کردن مرا کمک کن به زیاد سجده کردن یعنی جزءکثیرالسجده ها باش.سجده یک حقیقت دارد،یک شکل ظاهری دارد؛شکل ظاهری آن همانی است که ما در نماز انجام می دهیم اما حقیقت سجده یعنی اظهارتذلل و خواری نسبت به ذات اقدس الهی یعنی بنده خود را در مقابل خدا اصلاً حساب نکند،محاسبه نکند کوچک حساب کند بنابراین اگر می فرمایند که به کثرت سجود من را کمک کنید مرادشان چیست؟یعنی اظهار ذلت بکنید در مقابل خداوند کریم چون خدا عزیزاست ما ذلیل،این اظهار یادمان نرود اما عالی ترین شکل کثرت سجود این است که آن حقیقت با آن شکل ظاهری مخلوط بشود و تبلور پیدا بکند. ۵-درخواست مقام قرب برای پیامبر بعد از صلوات؛ قال رسول الله:«من صلی علی محمد»اگر کسی درود فرستاد برپیغمبر«و قال اللهم أنزله المقعد المقرب»و بعد دعا کند خدایا او را در آن مکان مقرب جایگاه بده،عندک الیوم القیامه»نزد خودت در روز قیامت«وجبت له شفاعتی»{مسند احمد/ج۴/ص۱۰۸}براین درخواست کننده،شفاعت من واجب می شود.دراینجا نکته ای قابل ذکراست و آن اینکه پیغمبر برای اینکه درآن جایگاه قرب قراربگیرد نیازی به دعای ما ندارد و این جایگاه مخصوص وجود پیغمبر(ص)است اما با این دعا ما به خداوند عرض می کنیم که ما با پیغمبرت پیوند و ارتباط داریم همین و بیشتر از این نیست. ۶-احترام به فرزندان رسول خدا؛ قال رسول الله:«اَربعهٌ اَنا لهم شفیعٌ یوم القیامه»چهار گروه هستند که من در روز قیامت حتماً از آنها شفاعت می کنم«المکرم الذریتی من بعدی»کسانی که فرزندان من را اکرام می کنند،و مراد از این ذریه هم ذریه معصوم هست و هم سایر سادات است«و القاضی لهم حوائِجَهُم»کسانی که حاجات فرزندان پیغمبر را برآورده می کنند،«والسّاعی لهم فی اُمورهُم عند ما اضطرّوا الیه»و تلاش می کند در آن کاری که او به آن محتاج است کمک برساند«والمحب لهم بقلبه و لسانه»{وسائل الشیعه/ج۱۶/ص۳۳۴}و کسانی که قلباً و زباناً ابراز می کنند که ما فرزندان پیغمبررا دوست داریم.اگر این چهار مطلب در پرونده اعمالمان باشد قطعاً شفاعت شامل حالمان می شود. ۷-انجام فرائض دینی قال رسول الله:«فأَیُما إمرأهٍ صلت فی الیوم و الیلهِ خمس صلوات»هر زنی{این روایت کلیت دارد بدین معنا که اگر موضوع آن إمرئه است،یعنی پیرامون زن است،ولی اختصاص به زن ندارد بلکه مردان هم همین حکم را دارند}که در شبانه روز نمازهای پنجگانه را می خواند و«صامت شهر رمضان»و ماه مبارک رمضان را هم روزه می گیرد،«و حجت بیت الله الحرام»اگر مستطیع باشد حج واجبش را انجام بدهد،«و زکت مالها»و زکات مالش را بدهد،«و اَطاعَت زوجها»و همسرش را اطاعت بکند،«و والت علیاٌ بعدی»و ولایت علی ابن ابیطالب(ع)را بعد ازپیغمبر قبول داشته باشد،«دخلت الجنه»وارد بهشت می شود منتهی«بشفاعه اِبنَتی فاطمه (س)»{بحارالانوار/ ج۸/ص۵۸}به سبب شفاعت کردن دخترم فاطمه زهرا(س)،اگراین اعمال باشد حضرت زهرا سلام علیها شفاعت می کند و گرنه تنها به اسم مسلمان بودن شفاعت شامل حال کسی نمی شود. ۸-رابطه دوستی با مومن قال علی علیه السلام:«لا یزالُ المُومن یشفعُ» پیوسته مومن شفاعت می کند،«حتی یُشفع فی جیرانه و خُلطائه و معارفه»{بحارالانوار/ج۸/ص۴۴}تا اینکه شفاعتش در حق همسایه هایش،آنهایی که با او ارتباط دارند و آنهایی که مومن می شناسد نیزپذیرفته می شود.با توجه به این روایت می فهمیم که دوستی با مومنین می تواند شفاعت در آخرت را برای ما به همراه آورد. ۹-خدمت به اهل ایمان قال رسول الله:«یَصُفٌ الناس{اهل الجنه}صفوفاً»در روز قیامت مردم درصف قرار می گیرند،راوی می گوید مراد پیغمبراهل بهشت بودند،اهل بهشت در یک صف قرار می گیرند،«فیمُرُالرجل من اهل النارعلی الرجل»یک نفر ازاهل جهنم درحالی که ازمقابل بهشتیان رد می شود،به یک مردی از اهل بهشت برخورد می کند«فیقول یا فلان»فرد بهشتی را صدا می زند می گوید:«اَما تذکُرُ یوم استسقیت»یادت می آید یک روز از من طلب آب کردی«فسقیتک شربتٌ»من هم تو را سیراب کردم؟آن هم می گوید بله یادم می آید.گنهکار می گوید:برای من کاری بکن،«یشفع له»آن مومن در عوض کارش او را شفاعت می کند.«و یَمُرُ الرجل»فرد دیگری از اهل جهنم رد می شود«فیقول اَما تذکُرُ یوم ناولتُکَ طهورا فیشفعُ له»و به یکی از مومنین می گوید:یادت هست روزی برای وضو آب در اختیارت قرار دادم؟می گوید:بله یادم می آید.می گوید:کاری برایم کن.«فیشفع له»برایش شفاعت می کند.در ذیل حدیث می گوید«یقول یا فلان»فرد دیگری می گوید یادت می آید که«اما تذکُرُ یوم بعثتَنی حاجت کذا و کذا»به من گفتی برایت کاری انجام«فذهبتُ لک»من هم بخاطر تو رفتم این کار را انجام دادم؟او هم جواب می دهد:بله می گوید.«فیشفع له»براش شفاعت می کند{سنن ابن ماجه/ج۱/ح۳۸۱۶}.بنابراین خدمت به اهل ایمان هم از مواردی است که اگر انسان در پرونده اش باشد اگرچه جهنمی باشد مورد شفاعت قرار می گیرد. ۱۰-پذیرش عذر خواه علی (ع)به فرزندش جناب محمد حنفیه می گوید می فرماید:«اِقبل من مُتِنَصلٍ عذراً صادقاً کان اَو کاذباً فتنالک الشفاعه»{وسائل الشیعه/ج۱۲/ص۲۱۷}،از کسی که برای اشتباهش عذر و بهانه می آورد،چه دروغ می گوید و چه راست می گوید؛این عذر را از او بپذیر«فتنالک شفاعه»،تا شفاعت پیغمبر در روز قیامت شامل حالت شود. ۱۱-تحمل سختی در شهر مذهبی در کتاب موطأ ابن مالک از رسول الله(ص)نقل شده است که؛«فانی سمعت رسول الله»من از رسول خدا شنیدم«یقول لا یصبرُاَلی لاوائها و شدتها الا کنت له شفیعا یوم القیامه»{موطأمالک/ ج۲/ص۲۰۱}که فرمود هرکسی مدینه را با تمام گرسنگی هایش و سختی هایی که دارد تحمل کند و در آن بماند این ماندن باعث می شود که من در روز قیامت او را شفاعت کنم.مدینه موضوعیت ندارد،مدینه به عنوان یکی از مراکز اسلامی است اگر درایران به عنوان یکی از مراکزو ام القرای شیعه باقی ماندید با تمام مشکلاتی که درآن وجود دارد قطعاً شفاعت شامل حالتان می شود. ۱۲-ولایت امیرالمومنین(ع)و ائمه اطهار(ع) قال صادق علیه السلام:«لا یشفع»شفاعت نمی کند«و لا یُشفعُ لهم»شفاعت هم در موردش نمی شود«و لا یُشَفَعون الّا من اذن له»و شفاعتش پذیرفته هم نمی شود مگر کسی که به او اذن داده شده باشد به سبب«بولایه امیرالمومنین و الائمه(ع)»به سبب ولایت امیرالمومنین و ائمه علیها سلام،اگر ولایت امیرالمومنین را داشت در حق او شفاعت می شود و شفاعت می کند،اگر هم شفاعت کرد شفاعت او پذیرفته می شود بعد امام در ذیل این روایت می فرماید که«فهوُ العهدُ عند الله»{بحارالانوار/ج۸/ص۳۶}این همان عهدی است که خداوند گفتند درآیه شریفه«لا یملکون شفاعهً الّا من اتخذ عند الرحمن عهدا»{مریم/۸۷}”مالک شفاعت نمی شوند مگر کسانی که با خدا یک عهدی داشته باشند”مراد از آن عهد همین ولایت علی ابن ابیطالب (ع)است،اگر رابطه ولایت علی ابن ابیطالب (ع)حفظ شده باشد،این شفاعت شامل حالمان می شود”إن شاءالله تعالی”.
منبع:ماهنامه قرآنی راه قرآن شماره۲۴.
هیچ نظری وجود ندارد