شهيد عدالت (شهادت امام على عليه السلام)

پدر خوبى ها
امشب آسمان کوفه گرفته است و چشم بر صحنه اى مى گشايد که شقى ترين انسان، باشمشير عداوت و کينه، فَرق مبارک عدالت مجسم را مى شکافد و عدالت پيشگان را عزادار شهادتش مى کند. هواپرستان، روشنايى چراغ عدالت امير والايى ها را تاب نياوردند و ايشان را درعبادتگاه خويش به شهادت رساندند، واکنون مسجد کوفه نالان و گريان است. غم از دست دادن ياور مظلومان و حامى محرومان، بسيارسخت و سنگين است. يتميان گرد خانه اش جمع شده اند و بر يتيميِ هميشگى خود مى گريند که: «اى پدر خوبى ها و اى رهبر بى همتا، چگونه ما را در اين دنياى ظلم پيشه تنها رها کردي؟ پيش از تو، درِ کدامين خانه را بکوبيم و يارى بخواهيم.خدايا، در اين شب جان گداز، به فرياد دلمان رس».
غم تنهايى
غم و ناراحتى بر سراسرکوفه سايه افکنده است. زمين و زمان در غم از دست دادن اولين مظلوم عالم، عليِ عدالت خواه و يتيم نواز خون مى گريد. على جان، چه زود يتيمان را تنهاگذاشتي؟ هنوز آنان انتظار نوازش هاى پدرانه ات را مى کشند. دنيا تازه داشت به عدالتت عادت مى کرد و گل لبخند بر لبان محرومان و مستضفان مى روييد، ولى چه زود پر کشيدى و عالميان را با رفتنت غصه دار کردي.
شکوه خلقت
على، مفهوم بى انتهايى است که در محدوده قلم و واژه ها نمى گنجد. على، بى کرانه ترين شکوه خلقت است که تا ابد، تلألؤ نورش روشنايى بخش هستى است. بدون تابش و درخشش على، حيرت و ظلمت دنيا را فرا مى گيرد. على، اوج نمايش قدرت خداوندى است. وجود على، جلوه اخلاص و ايثار، صبر و پايدارى، عشق و دوستى، و شجاعت و سخاوت است. على، اقيانوس بى کرانى از معرفت و عشق است که فروغ جاودانگى ش دنيا را دربرگرفته است.
محبوب ترين آفريده
هنگامى که حضرت على عليه السلام براى خواستگارى فاطمه عليهاالسلام راه خانه پيامبر را در پيش گرفت، پيش از رسيدن او، فرشته وحى بر پيامبر نازل شد و ازآمدن وى خبر داد. پيامبر در خانه امّ سلمه بود که على عليه السلام در زد و پيامبر صلى الله عليه و آله ، پيش از آنکه کسى چيزى بگويد، فرمود: «در را بگشاييد» و بدين وسيله به او اجازه ورود داد. آن گاه افزود: «ام سلمه، اين آزادمرد کسى است که محبوب خدا و پيامبر اوست و او نيز خدا و پيامبرش را دوست مى دارد. او برادر ارجمند، عموزاده گران قدر، و محبوب ترين آفريدگان هستى نزد من است».
على عليه السلام و آيه نجو
با پيشرفت اسلام و گرايش مردم به دين خدا، به تدريج گرد پيامبر اسلام آکنده از مردمى شد که درباره هر مسئله اى مى پرسيدند. در اين ميان، ثروتمندان به مردم عادى فرصت پرسش نمى دادند و پيامبر از رفتارآنان رنج مى برد. در اين حال، فرشته وحى فرود آمدو اين آيه را آورد: «اى کسانى که ايمان آورده ايد، هنگامى که بر آن شديد تا با پيامبر خدا راز گوييد يا پرسشى طرح نماييد، پيش ازاين رازگويى تان بايد صدقه اى بدهيد». با نزول آيه شريفه، توده مردم که اين کار از نظر اقتصادى برايشان گران بود، دست از رازگويى برداشتند و ثروتمندان نيز هنگامى که موضوع صدقه به ميان آمد، از ديدار پيامبر گذشته و از دادن صدقه در راه خدا بخل ورزيدند. در اين ميان، تنها کسى که به آيه مورد نظر عمل کرد، حضرت على عليه السلام بود. ايشان مى فرمايد: در کتاب پرشکوه خدا، آيه اى است که نه کس پيش از من به آن عمل کرده و نه پس از من. پرسيدند: آن آيه، کدامين است؟ فرمود: آيه رازگويى با پيامبر؛ آيه نجوا.
فضيلت هشت گانه
در يکى از روزها، فاطمه عليهاالسلام گريان به نزد پيامبر آمد و گفت: اى رسول خدا، زنان قريش درباره تهى دستى و نادارى على مرا سرزنش مى کنند… پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله فرمودند: «اى فاطمه، براى على هشت فضليت است که به هيچ يک از پيشينيان و آيندگان مانند آن داده نشده است: او برادر من در دنيا و آخرت است و تو که بانوى زنان اهل بهشتى، همسر او هستى و حسن و حسين عليهماالسلام فرزندان او هستند. برادرش جعفربن ابى طالب، کسى است که با دو بال در بهشت با فرشتگان به هر کجا خواهد پرواز مى کند. نيز علم و دانش اولين و آخرين نزد اوست. او نخستين کسى است که به من ايمان آورد و آخرين کسى است که هنگام مرگ، مرا ديدار مى کند. او وصى من و وارث همه اوصياست».
سبقت گيرندگان
حضرت على عليه السلام يگانه مردى است که نور وجودش تا ابد روشنگر راه هاست و کلام و سخنانش، هدايت کننده شيعيان است. پيروان آن حضرت، با تأسى به سخنان ارزشمند مولا على عليه السلام رستگارترين انسان ها هستند که بهشت مشتاق ديدار آن هاست. رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: «از امت من، هفتاد هزار نفر وارد بهشت مى شوند که نه حسابى براى آنان است و نه عذابي». سپس رو به على کرد و فرمود: «آن ها شيعيان تو هستند و تو پيشواى ايشاني».
شجاعت بى نظير
در روز شهادت حضرت على عليه السلام ، امام حسن عليه السلام در حالى که در غم و اندوه شهادت اولين مظلوم عالم به سر مى برد، خطبه خواندو فرمود: «ديروز مردى از شما جدا شد که نه پيشينيان در علم از او پيشى گرفتندو نه آيندگان به مقام او دست مى يابند. پيامبر، آن حضرت را با پرچم مى فرستاد، در حالى که جبرئيل در سمت راست و ميکائيل در سمت چپ او قرار داشت و باز نمى گشت، جز با فتح و پيروزي». هم چنين روايت شده که هنگامى که مشرکان در جنگ، على را مى ديدند، از يکديگر خداحافظى مى کردند.
زهد على
حضرت على عليه السلام تجلى انسان کامل است که در هرزمينه، الگويى براى رهپويان معرفت الهى به شمار مى آيد. از پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله روايت شده که فرمود: «اى على، خداوند تو را به زينتى آراسته که هيچ يک از بندگان، به زيورى محبوب تر ازآن نزد خدا آراسته نيست؛ خداوند تو را در دنيا زاهد گردانيده و دنيا را در چشمت ناپسند قرار داده است. تهى دستان را براى تو دوست داشتنى کرده و تو آنان را به سان پيروان خود برگزيدى و آن ها به وجود تو خشنودند».
فخر فرشتگان
خداوند عزّوجلّ، به جبرئيل و ميکائيل فرمود: من ميان شما برادرى برقرار نمودم و عمر يکى از شما را بيش از ديگرى مقرّر کردم. پس کدام يک از شما برادرش را ترجيح مى دهد؟ هر يک از آن دو، زندگى را برگزيد. پس خداوند به آن دو وحى کرد: آيا شما همچون على نيستيد که ميان او و محمد برادرى برقرار کردم و اکنون على در بستر محمد خوابيده، تا جان خويش فداى او کند و زندگى اش را در راه او ايثار نمايد؟ پس به سوى او فرود آييد و از دشمن پاسش داريد. آن دو نيز فرودآمدند و مواظبش بودند، در حالى که جبرئيل در کنار سر حضرت عليه السلام قرار داشت و ميکائيل کنار پاى او، و جبرئيل مى گفت: «به به به تو اى فرزند ابوطالب!… چه کسى همچون توست که خدا به تو در ميان فرشتگانش ببالد».
حق ستيزى در کلام مولا
انجام کارهاى نيک، انسان را به سرمنزل مقصود مى رساند، ولى با انجام بدى، انسان از هدف متعالى خويش باز مى ماند. طرفدار حق بودن و حمايت از آن در هر زمان و شرايطى، مى تواند زمينه رشد و تعالى انسان را فراهم آورد و برعکس، کسى که با حق سرستيز داشته باشد، نه تنها خوار و ذليل مى گردد، که محکم به زمين کوبيده مى شود. امام على عليه السلام در سخن ارزشمندى مى فرمايد: «هر کس با حق درآويزد، حق او را به زمين خواهد زد».
هر آن کس که گردد گلاويز حق / تبه ساز ترتيب و نظم و نَسَقحق او را زند بر زمين و به خاک / کند پرت و نابود و خوار و هلاک
خَيْرُالبَريّهَ
على، اوج ايمان و تلألؤ نور در هستى است و ويژگى هاى خُلقى و خَلقى او، تنها با سخن خداوند قابل بيان است. در قرآن کريم، آياتى وجود دارد ک در شأن على و شيعيان وى نازل شده است. از جمله على عليه السلام مى فرمايد: پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود: «اى على، آيا اين سخن پروردگار را شنيده اي: کسانى که ايمان آورده اند و کار شايسته کرده اند، آن ها بهترين مردمان اند، مقصود از اين آيه، تو و شيعيان توست و وعده گاه من با شما، حوض کوثر است. آن گاه که امت ها براى حسابرسى آورده شوند، شما در حالى فراخوانده مى شويد که پيشانى سپيدانِ حجله نشين هستيد».
عدالت على عليه السلام
مساوات و عدالت على عليه السلام يکى از ويژگى هاى بارز و امتيازهاى بزرگ آن حضرت در طول تاريخ و ضرب المثلى در نزد همه ملت هاى عالم است. آن حضرت، هر نوع امتياز قومى نژادى را لغو کرده بود، تا بدانجا که آن بزرگوار در هنگام تقسيم بيت المال، هيچ کس را بر ديگرى برترى نمى داد. نقل شده که زنى قرشى از حجاز به کوفه آمد، تا سهم بيشترى از على عليه السلام براى خود بخواهد. هنگامى که وارد کوفه شد، به زنى پارسى زبان که تازه در کوفه ساکن شده بود، برخورد و چون از مقدار عطا و جيره او از بيت المال پرسيد، متوجّه شد که سهم آن زن نيز مطابق با سهم خود اوست. از اين رو، با ناراحتى به همراه آن زن پرسى به نزد على عليه السلام رفت و در حالى که صدايش را بلند کرده بود، گفت: آيا اين از عدالت است که ميان من و اين کنيز فارسى يکسان عمل کني؟ امام نگاهى به آن زن کرده، مشتى از خاک روى زمين برداشت و به آن نگريست و آن را در دست خود گرداند و فرمود: «اجزاى اين خاک، بر يکديگر برترى ندارد».
آگاه ترين فرد
پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله بارها و به مناسبت هاى گوناگون، فضيلت هاى على عليه السلام را براى مردم بيان مى کرد و او را به آنان معرفى مى نمود، تا مردم هرچه بيشتر با ويژگى هاى الهى آن حضرت آشنا شوند و براى کسب راهنمايى هاى مختلف زندگى، به دامن وى چنگ بزنند. پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله مى فرمود: «آگاه ترين فرد امت پس از من، على بن ابى طالب است».
زندگى ساده
على عليه السلام نورى است که صفات و اسماى الهى را در دنيا متجلى مى سازد. وى با ويژگى هاى والاى خويش، همواره راهنماى گمراهان، و اسوه کاملى براى عاشقان و عارفان است. آن حضرت، ساده زيست بود و به اندک سرمايه خويش قناعت مى کرد. على عليه السلام روزى با پيراهنى وصله دار از خانه بيرون آمد. اصحاب از علت پوشيدن آن لباس پرسيدند و حضرت فرمود: «با پوشيدن اين لباس، قلبْ خضوع مى يابد و هرگاه مؤمن آن را بر تن من بيند، از من پيروى مى کند».
گنجينه علوم
على عليه السلام درباره دانش فراوان خويش مى فرمايد: «سينه من، گنجينه علومى است که از پيامبر آموخته ام و اگر انسان هاى شايسته اى بيابم که ظرفيت کامل داشته و توان مراقبت ويژه و روايت صحيح آن ها را داشته باشند، مقدارى را به آنان مى آموزم. چنين انسانى داراى دانش هاى فراوانى مى گردد که هر کدام، کليد بخشى از علوم وهر بخشى، داراى هزار فرع از معارف است».
زمزم جوشان کلام على
بهترين ادب آن است که انسان در حدّ و مرز خود بماند و از اندازه خويش تجاوز نکند.برگزيدن راستى و دورى از دروغ، زيباترين خوى و برترين ادب است.ايمان هيچ بنده اى راستين نباشد، مگر زمانى که اعتمد و اطمينان او به آنچه نزد خداست، از آنچه در دست خويش دارد، بيشتر باشد.حکمت و دانش، بوستان خردمندان و تفرجگاه زيرکان است.به ياد خدا بودن، باعث زنده بودن دل هاست.انديشه، موجب پذيرش پند است و انسان را از لغزش ايمن مى سازد و ميوه اش پشتيبان يافتن است.عقل و خرد، پرده پوش عيب هاست.انسان بخشنده، در دنيا ستوده شده و در آخرت نيک بخت است.دوستت را گرامى دار و از دشمنت درگذر، تا فضل و مردانگى براى تو مسلّم گردد.عجب دارم از کسى که خود را نمى شناسد، چگونه مى خواهد پروردگارش را بشناسد.در تعجبم از کسى که کبر مى ورزد، در صورتى که ديروز نطفه اى گنديده، و فردا نيز مردارى گنديده خواهد بود.عجب دارم از کسى که عيب هاى مردم را بد مى داند، در صورتى که عيوب خويش از همگان بيشتر است و او آن ها را نمى بيند.در عَجَبَم از کسى که مالک مرگ و اجل خود نيست، پس چگونه آرزويش دراز است.هيچ چيز همچون هواى نفس دشمن خرد نيست.هيچ چيز مانند خود پسندى به نيکى ها زيان نرساند.از برترين نيکى ها، نيکى با يتيمان است.هر که زهد در دنيا را پيشه خويش سازد، ديده اش به بهشت روشن گردد.هر کس توبه کند، خداوند او را مى بخشدو به اعضاى بدن او دستور مى دهد گناهان او را بپوشانند، به زمين امر مى شود گناهان او را کتمان نمايند، و فرشتگانى که اعمال او را نوشته اند، گناهان وى را فراموش مى کنند.نيرنگ و فريب، در جهنم است.هر کس براى رقابت در فخرفروشى چيزى بسازد، خداوند او را رو سياه محشور مى کند.
ياران
حضرت على عليه السلام در طول عمر پربرکت خويش، افراد بسيارى را در زمينه هاى گوناگون علوم اسلامى تربيت کرد؛ از جمله ابوالاسود دوئلى را در علم نحو، عبدالله بن عباس را تفسير قرآن، و کميل بن زياد، اويس قرنى و رشيد حجرى را در عرفان اسلامى و پيمودن راه هاى معرفت پرورش داد و نيز تعدادى از ياران خود مانند مالک اشتر، محمد بن ابى بکر، عبداللّه بن جعفر طيّار و حجر بن عُدَى را براى صحنه هاى جهاد و شهادت و دفاع از کيان اسلامى پرورانْد که اينان، هر کدام الگويى مناسب براى جوانان امروزى به شما مى آيند.
بوسه بر پاى معشوق
زيارت امامان، تأثير معنوى بسيارى در افراد مى گذارد و روح زائر را به روح مقدس آن امام نزديک مى کند. به اين علت، ثواب هاى بسيارى براى زيارت اين بزرگواران ذکر شده است. ابى شعيب خراسانى مى گويد: از امام رضا عليه السلام پرسيدم: زيارت قبر على عليه السلام برتر است يا زيارت حسين عليه السلام آن حضرت فرمود: «فضيلت زيارت قبر اميرمؤمنان بر زيارت حسين، مثل برترى خود اميرمؤمنان بر حسين است». امام خمينى رحمه الله نيز در طول پانزده سال اقامت در نجف اشرف، هر روز به زيارت امام على عليه السلام مشرف مى شدند و زيارت جامعه کبيره و امين اللّه را در آنجا قرائت مى کردند.
زيارت امين اللّه
براى زيارت حضرت اميرمؤمنان على عليه السلام در حرم مطهّر آن حضرت يا از راه دور، زيارت هاى بسيارى وارد شده است. در اين ميان، زيارت معروف «امين اللّه» در نهايت اعتبار بوده و در تمام کتاب هاى دعا و زيارات نقل گرديده است، به طورى که علامه مجلسى، آن را بهترين زيارت از جهت متن و سند مى داند و تأکيد مى کند که بايد در همه حرم هاى ائمه، آن را قرائت کرد.
غبار غربت
عالمان دينى در طول تاريخ، به وسيله نگارش کتاب هاى گوناگون، تلاش هاى بسيارى را در زدودن غبار غربت و مظلوميت از سيماى پر فروغ امامان معصوم انجام داده اند. علامه امينى رحمه الله پس از سال ها کوشش در نوشتن کتاب پرارج الغدير، در آخرين روزهاى عمر شريفش، هنگامى که از وى پرسيدند: چه آرزويى داريد؟ گفت: «من فقط يک آرزو دارم و آن اين که خدا به من يک عمر طولانى بدهد و من در طول اين مدت، از همه کناره گرفته و در گوشه بيابانى چادر بزنم و آنجا ساکن شوم و تا آخرعمر بر مظلوميت على عليه السلام بگريم».
کلام جاودانه
نهج البلاغه کتاب پرارزشى است که کلمات گهربار مولا على عليه السلام را در خود جاى داده است. نهج البلاغه، مجموعه اى از عمده ترين مباحث و معارف اسلامى است و در آن، از همه آنچه براى انسان مسلمان و جامعه اسلامى ضرورت دارد، سخنى به ميان آمده است؛ از اصول دين تا اخلاق اجتماعى، تنظيم روابط اخلاقى و خانوادگى، جنگ، سياست، حکمت و علم. رهبرمعظم انقلاب، حضرت آيت اللّه خامنه اى، درباره اين کتاب مى فرمايد: «نهج البلاغه، مانند گفته هاى حکيمى نيست که دور از غوغاى زندگى و فارغ از واقعيت ها و مسايل گوناگون، مى نشيند و معارف اسلامى را بيان مى کند؛ بلکه سخنان انسانى است که بار مسئوليت اداره يک جامعه عظيم را بردوش دارد و داناى دين و بصير به همه معارف اسلامى و قرآنى است، و با دلى مالامال از معرفت و در مقامى پرمسئوليت با مردم روبه رو مى شود و باآنان حرف مى زند و به سئوالات آنان پاسخ مى دهد».
حضرت على عليه السلام در کلام امام راحل
حضرت امام خمينى رحمه الله در گفتارهاى خود، از حضرت على عليه السلام بسيار ياد مى کردند. برخى از سخنان ايشان درباره آن حضرت چنين است:حضرت امير عليه السلام مظهر همه عدالت ها و اعجوبه عالم است و از صدر عالم تا ابد، به جز رسول اکرم کسى به فضيلت او نيست.اساسا سربازان اگرچه نامدار باشند، در اين جهان گمنام اند. نامدارترين سرباز فداکار در، اسلام اميرمؤمنان است و او گمنام ترين سرباز است.آن چيزى که موجب تأسف است. اينکه نگذاشتند حضرت امير ـ سلام اللّه عليه ـ آن طور که بايد و دلخواه اسلام است، جلوه پيدا کند.مصيبت وارده بر اميرمؤمنين و براسلام، بالاتر است ازآن مصيبتى که بر سيدالشهدا ـ سلام اللّه عليه ـ وارد شد.على عليه السلام والاترين شهيد محراب [است] که به دست خيانت کار اشقى الاشقيا به ملأ اعلى شتافت.سلام و درود بر مولاى ما که نمونه انسان و قرآن ناطق است و تا ابد، نام بزرگ او باقى است و خود الگوى انسانيت و مظهر اسم اعظم است.
رنگ شهادت
بگشا به سرا پرده جان باب على را / سرمشق خود اى دل بکن آداب على راتا رتبه اين مظهر حق رابشناسى / بشمار يکايک همه القاب على رافرمان خدا بود که در مسجد احمد / درها همه بستند، مگر باب على رازيرا که على، خانه يکى شد شب ميلاد / خود بيت خدا دان، دل حق ياب على رادنياى دنى، جاى کسى همچو على نيست / آغشت به خون، روى جهان تاب على راتا رد نکند خالق او، خواهش اورا / ز آن رنگ شهادت زده، محراب على راحسان
 منبع : نشريه گلبرگ، آبان 1384، شماره 56