وقتى که امام رضا (علیه السّلام) به خراسان آمد سادات علوى، به دلایل گوناگونى به نقاط مختلف کشور پهناور اسلامى مهاجرت کردند. این مهاجرت از زمانى که فشار و اختناق براى مقابله با علویان و شیعیان، در عراق، شدت گرفت، رو به گسترش نهاد.
شیعیان ناچار شدند به مناطق امن ترى کوچ نمایند. سرزمین عرب، به علت تسلّط روحیات و طرز تفکّر « اموى »، نمى توانست جاى مناسبى براى آنان باشد. اما در شرق، به ویژه در ایران زمینه هاى مناسبى براى این هدف وجود داشت. به این جهت بسیارى از شیعیان به این سرزمین سرازیر شدند و در شهر هایى دور دست و جداى از هم به زندگى پرداختند.
شیعیان نیاز مبرمى به ارتباط با یکدگر داشتند؛ به این دلیل که امام حاضر داشتند. و نیازمند حل پرسشهاى دینى و یافتن راه حلى براى مسائل سیاسى و اجتماعى بودند. براى رسیدن به این هدف، ازروشهاى مختلف ارتباط، از قبیل اعزام افراد خاصى نزد امام (علیه السّلام) و تماس با آن حضرت، در ایام حج و در مدینه و نیز مکاتبه ، استفاده مى کردند.
نیشابور شیعیان فراوانى را در خود جاى داده بود که ارتباط خوبى با امام (علیه السّلام) داشتند. اصولاً شرق ایران جزو مناطقى است که در قرنهاى سوم و چهارم ، نام شمارى از اصحاب و علماى مشهور، در تاریخ آن به چشم مى خورد. یکى ازاین شخصیتها «فضل بن شاذان » است، که مقام ارجمندى در میان صحابه ائمه و علماى شیعه داشته است. غیر از نیشابور، «بیهق » و «سمرقند » و « طوس » از محل هاى تجمّع شیعیان به شمار مى رفت.
یکى از راه هاى ارتباط مردم با امام و بالعکس، « وکیل » بود. افرادى که سابقه علمى درخشان و ارتباط استوار با امامان قبلى یا خود آن حضرت داشتند، و مى توانستند از نظر حدیث پشتوانه اى براى شیعیان به شمار آیند، به عنوان « وکیل » انتخاب مى شدند.
ایجاد رابطه به شیوه مذکور، موجب احیاى شیعیان و عدم هضم آنان در جامعه « تسنّن » گشت.
آموزه هاى شیعى در قالب «کلام » و «حدیث » به تمامى جوامع کوچک و پراکنده و دور از قبیل «سمرقند » و «کشّ » فرستاده مى شد. با وجود دور بودن این مراکز ، بسیارى از علماى شیعه از این مناطق برخاسته اند. فرستادگان و نامه هاى پربار و به موقع ائمه، اشکالات ناشى از دورى راه را برطرف مى ساخت.
یکى از راه هاى ارتباطى دیگر، فرستادن افرادى از طرف شیعیان به محضر آن حضرت بوده است.
از «جعفر بن شریف جرجانى » نقل شده است: نقل شده است: «به زیارت خانه خدا مشرف شدم و در سامرا به خدمت امام عسکرى (علیه السّلام) رسیدم، خواستم اموالى را که دوستان به وسیله من فرستاده بودند، به آن حضرت بدهم. پیش از آن که بپرسم به چه کسى بدهم، آن حضرت (علیه السّلام) فرمود: آنچه را همراه آورده اى به مبارک خادم من بسپار ».[98] قم اصلى ترین شهرى بود که انبوهى از شیعیان را در خود جاى داد و از زمان امام صادق (علیه السّلام)، به طور مرتب و منظم با امام معصوم (علیه السّلام) رابطه داشته است.
«احمد بن اسحاق بن عبد الله اشعرى » از جمله شخصیتهاى قمى بود که با امام حسن عسکرى (علیه السّلام) ارتباط داشت. امام حسن عسکرى (علیه السّلام) وى را فردى مورد اعماد معرفى مى کرد.
سیستم «وکالت » در زمینه ایجاد پیوند بین امام و شیعیان ، بویژه در اخذ وجوهات شرعى براى ساماندهى امور شیعیان نقش خود را ایفا مى کرد.
در «سامرا»، «بغداد » و «مدائن »، شیعیان آمار قابل توجهى را تشکیل مى دادند.
شاید «سلمان فارسى» اولین کسى بود که سنگ بناى تشیع را در «مدائن» نهاد و«حذیف بن یمان » بر این اساس بنائى استوار بر افراشت.
کوفه نیز در این زمان و قبل و بعد آن خالى از شیعه نبوده است. کوفه یکى از بزرگترین شهر هاى شیعه نشین به شمار مى رفت.
منبع : شیعه شناسى و پاسخ به شبهات، على اصغر رضوانى، ص۵۷
هیچ نظری وجود ندارد