تفسیر کشف الأسرار عظیم ترین و قدیمترین تفسیر عرفانی فارسی است. هم از نظر تفسیری، هم از نظر عرفانی، هم از نظر نثر فارسی ( متعلق به اوایل قرن ششم هجری ) مقام شایان و شامخی دارد. این تفسیر به تفسیر خواجه عبدالله انصاری معروف است. ولی تفسیر خواجه عبدالله، اثری موجز و کوتاه و کوچک بوده و ابوالفضل رشیدالدین مَیبُدی با بسط و گسترش بسیاری بر مبنای آن اثر و الهام و اقتباس آن، این تفسیر گرانسنگ ده جلدی را فراهم آورده است. بازیابی و تصحیح و طبع این اثر از دستاوردهای عصر جدید است، و در آثار قدما چندان نام و نشانه ای از این تفسیر نیست.از شرح حال میبدی اطلاعی نداریم جز آنچه خود در مقدمه ی بسیار کوتاه و در واقع یک صفحه ای خودش به عربی و فارسی، در آغاز کشف الأسرار به میان آورده است. او بعد از حمد و ثنای خداوند می گوید: « اما بعد، این بنده کتاب شیخ الاسلام فرید عصر و وحید دهر ابی اسماعیل عبدالله بن محمد بن علی الانصاری – قَدَّسَ الله روحَه – را در تفسیر قرآن و کشف معانی آن مطالعه کردم، چنین یافتم که از نظر لفظ و معنی و تحقیق و ترصیع ( آرایش سخن ) به حد اعجاز رسیده است، جز این که در غایت اختصار و ایجاز است و دردی از نیازهای آموزندگان مبتدی را دوا و بلکه کام دانش آموختگان منتهی را روا نمی کند. پس بر آن شدم که دامنه ی سخن را بگسترم و عنان قلم را آزادتر بگذارم و به ملاحظه ی رفاه حال کسانی که به این گونه آثار علاقه دارند، بین حقایق تفسیر و لطایف وعظ و اندرز را پیوند زدم و عزم خود را به عون الهی جزم کردم و در اوایل سال پانصد و بیست هجری این کار را آغاز کردم و کتاب را کشف الأسرار و عُده الابرار نام نهادم. امیدوارم اسمش با مُسمی موافق و لفظش با معنا مطابق افتد. از خداوند توفیق اتمام آن و نیل به این هدف را مسألت دارم. هو حسبی و نعم الوکیل ».سپس می گوید که تفسیر را به سه نوبت یا مجلس تقسیم کرده است. مجلس یا نوبت اول، ترجمه فارسی و معنای صریح و بدون پیرایه آیات، نوبت دوم تفسیر به معنای متعارف شامل بحث در وجوه معانی، قراآت مشهوره، سبب نزول، بیان احکام، ذکر اخبار و آثار و نوادری که تعلق به آیات دارد و وجوه و نظایر و شبیه آنها؛ و نوبت یا مجلس سوم رموز عارفان و اشارات صوفیان است. در این بخش از تفسیر به تأویل می پردازد و سراسر آن آکنده از اذواق و مواجید عرفانی و سخنان بزرگان طریقت و شعر و ترانه فارسی است و به نثر شعرگونه مسجع نوشته شده است. در این بخش، بیشتر از بخش های دیگر سخنان خواجه عبدالله انصاری را نقل کرده است؛ و از آن جا که اصل تفسیر خواجه عبدالله باقی نمانده است، ارزش این مقولات بسی والا است.افتخار کشف و تصحیح و طبع کشف الأسرار از آن شادروان دکتر علی اصغر حکمت است و در سال ۱۳۲۵ شمسی ضمن تدریس و تحقیق تاریخ تفسیر برای دانشجویان دانشکده ی ادبیات در کتاب شناسی استوری به نام این اثر برمی خورد، و در سال های بعد نسخه های ناقصی از آن در افغانستان و کتابخانه ی استان قدس می بیند و سرانجام به پایمردی شادروان مینوی به نسخه ی عکسی کامل از آن که اصلش در کتابخانه ی « ینی جامع » ترکیه محفوظ بوده است دست می یابد و با همکاری عده ای از فضلا و استادان دانشکده ی ادبیات و الهیات دانشگاه تهران، مجلدات دهگانه ی آن را تصحیح و در فاصله ی سال های ۱۳۳۱ تا ۱۳۳۹ شمسی جزو سلسله انتشارات دانشگاه تهران، به طبع و نشر می رساند.از محققان معاصر، دکتر محمدمهدی رکنی تحقیق ارزشمندی درباره ی کشف الأسرار را که زبده ای از تفسیر را نیز در بردارد، تحت عنوان لطایفی از قرآن کریم تألیف و منتشر کرده است. ( چاپ مشهد، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، ۱۳۶۵ ). ایشان سال ها پیش نیز مقاله ی مبسوطی تحت عنوان « جلوه های تشیع در تفسیر کشف الأسرار » در یادنامه ی علامه امینی انتشار داد. این مقاله، اعتنا و احترام میبدی را به مناقب ائمه اطهار (علیهم السّلام) و نقل روایاتی از ایشان نشان می دهد.منبع مقاله :خرمشاهی، بهاء الدین؛ (۱۳۸۹ )، قرآن پژوهی (۱)، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ چهارم.
/ج
هیچ نظری وجود ندارد