حوادث طبيعي، جنگ خشونت و بلايا مي توانند از دلايل بروز تروما در افراد باشند. تروما آسيبي است كه مي تواند به طور همزمان فرد را در معرض صدمات روحي و جسماني قرار دهد. در اين ميان شايد كودكان و نوجوانان بيش از ساير گروه هاي سني آسيب پذير باشند. اين مقاله درصدد آن است تا به بيان نقش والدين و ساير اعضا خانواده در كمك به كودكان و نوجوانان حادثه ديده براي كنار آمدن با تروما و بازيابي بهداشت و سلامت روان در ايشان بپردازد. در دنياي امروز كه جنگ و خشونت بيداد مي كند و انسان هم چنان مقهور خشم طبيعت است كودكان بي گناه ترين و آسيب پذيرترين اقشار جامعه در برابر حوادث هستند اين بازماندگان كوچك به دليل عدم بلوغ ذهني و درك كودكانه شان از آن چه كه در اين دنياي پر هياهو رخ مي دهد، پس از حوادث تروماتيك گاه آنچنان به لحاظ روحي و جسمي آسيب مي بيند كه تأسف و تأثر هر بيننده اي را بر مي انگيزند. در اين ميان والدين و ساير اعضا خانواده مي توانند نقشي اساسي در بازگرداندن سلامت رواني ايشان ايفا كنند. والدين مي توانند به كودكان و نوجواناني كه تجربه مواجهه با خشونت و بلايا را دارند جهت كنار آمدن با تروما كمك كرده و آنها را در برابر ترومايي ديگر حفظ كننده و براي شان مراقبت هاي پزشكي و مشاوره اي فراهم نمايند و كمك كنند تا اين گروه از كودكان و نوجوانان يا از مشكلات هيجاني ناشي از تروما اجتناب نمايند يا بر اين مشكلات غلبه كنند.
تروما چيست؟ تروما در لغت به معني ضربه، شوك و آسيب است. در عرصه علم تروما هم تعريف پزشكي و هم تعريف روان شناختي دارد. از ديدگاه پزشكي تروما عبارت است از يك آسيب جسماني سخت و بحراني، مجروح گشتن يا شوك. از ديدگاه روان شناختي تروما مفهومي فرضي است كه به تجارب هيجاني دردناك، پريشان كننده و شوك برانگيز اطلاق مي گردد كه اغلب آثار با دوام ذهني و رواني به بار مي آورند.
اختلال استرس پس آسيبي چيست؟ در سال 1975 با تمام شدن جنگ ويتنام سربازان امريكايي كه از نبرد جان سالم به در برده و به خانه هاي خود برگشته بودند علايمي از ترس، وحشت و اضطراب مداوم از خود نشان مي دادند كه بعدها در كتاب هاي روان پزشكي آن را اختلال استرس پس آسيبي يا PTSD ناميدند. كلمه PTSD براي اولين بار به طور رسمي در سال 1980وارد نظام طبقه بندي بيماري هاي رواني شد. اين به معناي آن نبود كه بيماري جديد در عالم پزشكي كشف شده. در زمان جنگ جهاني اول مشابه همين اختلال در ميان سربازان مشاهده شد كه آن زمان آن را «شوك گوله باران» ناميدند. از آن هم عقب تر در 2000 سال پيش از ميلاد، مصريان باستان با علايم رواني پس از جنگ آشنا بودند و يونانيان نيز پس از وقوع جنگ ماراتن در 450 سال قبل از ميلاد كه بين سپاه داريوش هخامنشي و دولت آتن روي داد اختلالاتي شبيه PTSD را در ميان سربازان خود مشاهده و آن را توصيف كرده اند. بالاياي طبيعي، آتش سوزي، تصادف رانندگي، سقوط هواپيما، حوادث تروريستي، تجربه هاي شخصي مانند هتك حرمت، فجايع عمدي بشري مانند قتل عام، شكنجه ها و… اتفاقات دردناكي هستند كه شيوع PTSD در آنها بيشتر گزارش شده است. همانطور كه قبلا گفته شد دو نوع تروما وجود دارد، جسماني و رواني. تروماي جسماني شامل واكنش هاي جسماني به آسيب هاي جدي است و تروماي رواني شامل افكار هولناك و احساس اندوه و… است. تروماي رواني مي تواند احساسات قوي و نيرومندي ايجاد كند و رفتارهاي افراطي مثل ترس شديد، احساس بيچارگي، انزوا، فقدان تمركز، تحريك پذيري، خواب آشفته، گوش به زنگي زياد، خاطرات دردناك و مزاحم، بازگشت به گذشته، احساس كرختي و بي حسي عاطفي و هيجاني و… را پس از حادثه برانگيزد و اين همان PTSD است. هر چه فرد بيشتر در معرض مستقيم حوادث تروماتيك باشد ضربه روحي وارده شديدتر خواهد بود، هر چند به طور غير مستقيم قرار گرفتن در معرض حادثه نيز مي تواند آسيب زا باشد. در ميان قربانيان حوادث تروماتيك، كودكان بسيار حساس تر از سايرين هستند. آنها تلاش مي كنند كه معني تروما را درك كنند و به شيوه اي متفاوت به آن واكنش نشان مي دهند. آنها ممكن است به سختي از عواقب تجارب هولناك هم چون سوء استفاده جنسي و مرگ عزيزان و… بهبود يابند و قطعا نياز به حمايت والدين و بزرگسالان دارند.
كودكان نسبت به تروما چگونه واكنش نشان مي دهند؟ واكنش كودكان به تروما مي تواند بي درنگ ظاهر گشته يا اينكه بعدها نمود پيدا كند. اين واكنش ها طيف وسيعي از رفتارها را در بر مي گيرد به علاوه مردم فرهنگ هاي مختلف ممكن است به شيوه هاي متفاوتي واكنش نشان دهند. سواي از اين مسئله ساير واكنش ها بر طبق سن فرد حادثه ديده تغيير مي كند. به طور كلي زوال اعتقاد و اميد يكي از واكنش هاي رايج در اين مواقع است. واکنش ديگر ترس از بازگشت و رخ داد مجدد حادثه است.
منبع: ماهنامه آموزشي کودک شماره 50
هیچ نظری وجود ندارد