وهّابیّت در یک نگاه

الف: پی‌ریزی مبانی فکری وهّابیّت:تبلیغ رسمی مبانی فکری وهّابیّت مبتنی بر انحرافات شدید در امور اعتقادی و اثبات شرک و کفر فِرَق اسلامی به وسیله ابن تیمیّه در سال ۶۹۸ ه . ق. در منطقه شام آغاز شد که با مخالفت آشکار دانشمندان بزرگ اهل سنّت و شیعه روبه‌رو شد، او در سال ۷۲۸ در زندان قلعه دمشق جان سپرد که با مرگش افکار وی نیز به فراموشی سپرده شد.بار دیگر افکار باطل ابن تیمیّه، از سوی محمّد بن عبد الوهّاب در سرزمین نجد و با هماهنگی محمّد بن سعود، حاکم دِرعیّه، در سال ۱۱۵۷ از سر گرفته شد که با نبردهای خونین، بر سواحل خلیج فارس و تمامی منطقه حجاز سلطه یافتند.ب: نخستین دولت سعودی:خاندان سعود به ترتیب، یک دوره ۷۵ ساله قدرت را تا سال ۱۲۳۳ در اختیار داشتند:۱. محمّد بن سعود، حاکم و امام وهّابیّت در سال‌های ۱۱۵۷ ـ ۱۱۷۹.۲. عبدالعزیز بن محمّد، رهبر وهّابیّت بعد از پدرش (۱۱۳۳ ـ ۱۲۱۸).۳. سعود بن عبد العزیز، متوفّای ۱۲۲۹.۴. عبد اللّه بن سعود، متوفّای ۱۲۳۳ که در استامبول کشته شد.با قلع و قمع دولت نجد به دست ابراهیم پاشای عثمانی و قتل عبداللّه بن سعود در اسلامبول، خاندان سعودی از قدرت ساقط شد و قریب ۸۰ سال را در عزلت گذراندند.ج: رهبران قبیله‌ای وهّابیّت پس از فروپاشی:۱. ترکی بن عبد اللّه بن محمّد بن سعود که در سال ۱۲۴۹ به قتل رسید.۲. فیصل بن ترکی بن عبد اللّه، متولّد ۱۲۱۳ و متوفّای ۱۲۸۲.۳. عبد الرحمن بن فیصل بن ترکی، متوفّای ۱۳۴۶.د: دوّمین دولت سعودی:ملک عبد العزیز بن عبد الرحمن در سال ۱۳۱۹ از کویت به ریاض برگشت و با کمک بازماندگانی از پیروان مسلک وهّابیّت و با تکیه بر کمک‌های بی‌دریغ انگلیسی‌ها و فرانسوی‌ها و در طی بیست سال مبارزه، دوباره بر حجاز مسلّط شد و با تبدیل نام حجاز به سعودی، سلطنت آل‌سعود را پی‌ریزی کرد و پس از ۵۴ سال حکومت، سرانجام در سال ۱۳۷۳ از دنیا رفت و هم اکنون فرزندان وی بر این کشور حکومت می‌کنند(۱).ه: کیفیّت تسلط عبدالعزیز بر حجاز:عبدالعزیز بن عبدالرحمن آل سعود که در سال ۱۸۸۰ (۱۲۸۵شمسی) به دنیا آمده بود، در جوانی با خانواده خود براثر فشار «الرشید» که زادگاه آنان ریاض را متصرّف شده بود به کویت رفت و در دسامبر سال ۱۹۰۱ (آذر ۱۲۸۰ شمسی، شعبان ۱۳۱۹ قمری) در ۲۱ سالگی با نیرویی که از چهل و چند نفر بیشتر نبود به قصد پس گرفتن ریاض عازم نجد شد و اوایل ۱۹۰۲ ریاض را تصرف کرد و سپس به کوتاه کردن دست الرشید از نقاط دیگر پرداخت.تا سال ۱۹۰۴ (۱۲۸۳ شمسی، ۱۳۲۲ قمری ) همه نجد را به رغم حمایت نظامی عثمانی از الرشید تصرف کرد و با مرگ الرشید در سال ۱۹۰۶ (۱۲۸۴ شمسی) راه در برابر عبدالعزیز باز شد و به تدریج سایر مناطق تحت سلطه عوامل الرشید را گرفت و در سال ۱۹۱۳ (۱۲۹۲ شمسی، ۱۳۳۱ قمری) احساء را هم بر قلمرو خود افزود و به ساحل خلیج فارس رسید.دولت انگلستان که سرگرم عقب راندن عثمانی از سرزمین‌های عربی و مسلّط شدن بر آن‌ها بود در سال ۱۹۱۶ (۱۲۹۴ شمسی) اواسط جنگ جهانی اول، نجد و احساء را به عنوان قلمرو عبدالعزیز به رسمیت شناخت. عبدالعزیز در سال ۱۹۲۵ (۱۳۰۳ شمسی، ۱۳۴۳ قمری) از اختلاف شریف مکه با دولت انگلستان استفاده کرد و حجاز را هم بر قلمرو خود افزود و خود را سلطان نجد و حجاز اعلام داشت.هفتم ژانویه سال ۱۹۲۶ (۱۷/۱۰/۱۳۰۴ شمسی) قلمرو خود را مملکت سعودی اعلام داشت و ۲۰ ماه مه سال ۱۹۲۷ (۳۰/۲/۱۳۰۶ شمسی ۱۹ ذی‌قعده ۱۳۴۵ قمری) دولت انگلستان طبق عهدنامه جدّه سال ۱۹۲۷ (۱۳۰۵ شمسی، ۱۳۴۴ قمری) استقلال آن کشور را که تا نیمه جنگ جهانی اول تحت الحمایه عثمانی بود، به رسمیت شناخت.آل سعود در هشتم شوال ۱۳۴۴ قمری حرم امامان بقیع را ویران کرد.ولی تاریخ اعلام رسمی تاسیس کشور سعودی ۲۳ سپتامبر ۱۹۳۲ (۲/۷/۱۳۱۱ شمسی، ۲۳ جمادی الاول ۱۳۵۱) است.ملک سعود بن عبد العزیز، که متولد سال ۱۳۱۹ بود پس از مرگ پدرش از سال ۱۳۷۷ تا ۱۳۸۸، به مدت ۱۱ سال حکومت را به دست گرفت.ملک فیصل بن عبد العزیز، متولد ۱۳۲۴ بود پس از مرگ برادرش ملک سعود از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۵ به مدت ۷ سال به عربستان حکومت کرد. و در دوران حکومتش به توسعه حرمین پرداخت.ملک خالد بن عبد العزیز، متولد ۱۳۳۱، پس از مرگ برادرش ملک فیصل از سال ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۲ به مدت ۷ سال به سلطنت نشست.ملک فهد بن عبد العزیز، متولد ۱۳۴۰، بعد از مرگ برادرش خالد از سال ۱۴۰۲ تا ۱۴۲۶ به مدت ۲۴ سال زمامدار عربستان بود(2). ملک عبد اللّه بن عبد العزیز، متولّد ۱۳۵۲، پس از مرگ برادرش فهد در سال ۱۴۲۶ در سن ۷۴ سالگی پادشاهی عربستان را به عهده گرفت.پی نوشت:(1) ر.ک: محمّد حسین قریب گرکانی، تاریخ وهّابیّت و مجلّه هفت آسمان، سال اوّل، شماره سوم و چهارم، ص ۱۷۷.(2) ر.ک: رسائل أئمّه دعوه التوحید، از دکتر فیصل بن مشعل بن سعود بن عبد العزیز.